کاهش کشفیات و محدودیت واردات مواد اولیه دارویی/تولید مواد دارویی از شقایق اولی‌فرا
به نقل از ایسنا، دکتر سلیمان عباسی، مدیرکل درمان ستاد مبارزه با مواد مخدر، به اهمیت تأمین داروهای ضروری کشور اشاره کرده و گفت: یکی از سه اولویت اساسی هر ملتی، حفظ سلامت است و در جمهوری اسلامی ایران، تأمین سلامت مردم و دسترسی به داروهای مورد نیاز، از وظایف بنیادی حاکمیت محسوب می‌شود.
وی توضیح داد که تأمین دارو محدود به داروهای مربوط به درمان اعتیاد نمی‌شود و افزود: کشور به یک طیف وسیع از داروها برای جمعیت تقریبی ۹۰ میلیون نفری خود نیاز دارد که بخشی از این داروها شامل موادی است که پایه مواد مخدر دارند؛ به عنوان مثال، استامینوفن کدئین، داروهای بیهوشی و برخی سایر داروهایی که در اتاق عمل استفاده می‌شوند.
عباسی تأکید کرد: بنابراین، تأمین مواد نخستین برای تولید این داروها باید به‌عنوان یک موضوع ملی دیده شود و برنامه‌ریزی‌های لازم به‌گونه‌ای صورت گیرد که کشور با بحران یا کمبود دارو مواجه نشود.
کاهش کشفیات و محدودیت‌های واردات مواد اولیه دارویی
مدیرکل درمان ستاد مبارزه با مواد مخدر اشاره کرد که یکی ازرویکردهای قبلی برای تأمین مواد اولیه دارویی، توزیع بخشی از مواد کشف‌شده میان شرکت‌های دارویی بود تا از آن‌ها برای تولید داروهای ضروری استفاده کنند. اما با تغییر الگوی کشت مواد مخدر در کشورهای مختلف، به ویژه همسایگان، و حرکت به سمت کشت صنعتی به جای کشت‌های سنتی، میزان کشفیات کاهش یافته است.
وی همچنین به کاهش خلوص مواد کشف‌شده و وجود ناخالصی‌ها اشاره کرد و گفت: این امر باعث مشکلاتی در استفاده برای تولید دارو شده است.
عباسی یکی دیگر از چالش‌ها را محدودیت‌های بین‌المللی عنوان کرد و افزود: نهادهای بین‌المللی از جمله INCB اجازه نمی‌دهند کشورها بیشتر از نیاز خود مواد اولیه تحت کنترل وارد کنند. علاوه بر این محدودیت‌ها، هزینه‌های بالای واردات هم مؤثر است.
وی ادامه داد: مجموع این عوامل نمایانگر ضرورت حرکت به سمت تولید داخلی مواد اولیه دارویی است، چراکه کشور از زیرساخت‌ها و تخصص‌های لازم در این حوزه برخوردار است.
کشت کنترل‌شده شقایق الی‌فرا؛ نه کشت خشخاش
مدیرکل درمان ستاد مبارزه با مواد مخدر به طرح کشت کنترل‌شده گیاهان دارویی اشاره کرده و توضیح داد: ممکن است این موضوع برای مردم پرسش‌برانگیز باشد که آیا کشت خشخاش در کشور انجام می‌شود؛ در حالی که این موضوع اصلاً در برنامه نیست و کشت خشخاش نمی‌تواند مورد بحث قرار بگیرد.
وی افزود: کشور به سمت کشت نوعی شقایق به نام «اولی‌فرا» حرکت کرده است که قابلیت تیغ‌زنی ندارد و فرآیند استخراج مواد مؤثره آن باید پس از برداشت و در کارخانجات تولید دارو صورت گیرد. به این ترتیب، ماده اولیه در دسترس افراد قرار نخواهد گرفت و فرآیند تولید تحت کنترل خواهد بود.
تولید مواد اولیه دارویی از شقایق اولی‌فرا
عباسی تصریح کرد که کشت این گیاه باید متناسب با نیاز کشور صورت گیرد و بیان کرد: شقایق اولی‌فرا می‌تواند مواد مؤثری مثل تبائین و مورفین تولید کند که این مواد می‌توانند در تولید برخی داروهای ضروری کشور مورد استفاده قرار گیرند.
وی ادامه داد: داروهایی همچون کدئین، مورفین، بوپرنورفین، هیدروکودون و دیگر فرآورده‌های دارویی می‌توانند از این مسیر تأمین شوند.
مدیرکل درمان ستاد مبارزه با مواد مخدر تأکید کرد که هدف از این طرح، کشت بی‌ضابطه این گیاه نیست و مقدار کشت باید دقیقاً مطابق با نیاز دارویی کشور مشخص شود.
سبد غذایی کشور نباید تحت تأثیر قرار گیرد
عباسی به اهمیت رعایت ملاحظات کشاورزی و غذائی کشور اشاره کرده و گفت: به عنوان سیاست‌گذار، باید دقت کنیم که کشت این گیاهان منجر به اختلال در سبد غذایی کشور نشود.
وی افزود: کشور به برنج، گندم و سایر محصولات کشاورزی نیاز دارد و نمی‌توان تمام ظرفیت زمین‌های کشاورزی را به سمت یک محصول خاص هدایت کرده و سپس برای تأمین نیازهای غذایی کشور به واردات متوسل شد.
عباسی همچنین خاطرنشان کرد که برداشت ماده مؤثره در مناطق مختلف یکسان نیست و ممکن است یک زمین به جای مقدار مورد انتظار، میزان کمتری ماده مؤثره تولید کند. در چنین شرایطی، نباید بدون برنامه‌ریزی، سطح زیرکشت را افزایش داده و به سبد غذایی کشور آسیب رساند.
مجوز کشت با نظارت چند دستگاه صادر می‌شود
وی در مورد فرآیند صدور مجوز برای کشت این گیاهان گفت: کمیته‌ای راهبری برای این موضوع تشکیل شده است که شامل نمایندگان دستگاه‌های مختلفی از جمله ستاد مبارزه با مواد مخدر، وزارت جهاد کشاورزی، وزارت بهداشت، سازمان غذا و دارو، فراجا، دستگاه‌های اطلاعاتی، وزارت امور خارجه و قوه قضائیه می‌شود.
عباسی افزود: در این کمیته، ابعاد مختلف موضوع شامل مسائل امنیتی، نیاز دارویی کشور، شرایط کشاورزی و سایر جوانب به‌طور جامع بررسی می‌شوند و صدور مجوز بر اساس این ملاحظات انجام می‌شود.
وی در خصوص تقسیم وظایف بین دستگاه‌ها گفت: وزارت جهاد کشاورزی در حوزه زمین و کشت مسئولیت تخصصی دارد و سازمان غذا و دارو نیز مسئولیت استحصال و تولید فرآورده‌های دارویی را دارا می‌باشد. همچنین، دستورالعمل‌های فنی مربوط به کشت، برداشت و نگهداری و همچنین دستورالعمل‌های استحصال و فرآوری نیز تنظیم شده است.
ظرفیت تولید «بذر مادر» و ارزآوری
مدیرکل درمان ستاد مبارزه با مواد مخدر، یکی از ظرفیت‌های مهم این طرح را تولید بذر مادر دانست و گفت: اگر کشور بتواند به سمت تولید بذر مادر پیش برود، با توجه به محدود بودن این فناوری در تعداد کمی از کشورهای جهان، فرصت اقتصادی قابل‌توجهی ایجاد خواهد شد.
وی ادامه داد: این ظرفیت می‌تواند علاوه بر تأمین نیاز دارویی داخلی، در زمینه صادرات بذر، مواد اولیه و فرآورده‌های دارویی نیز استفاده شده و منجر به ارزآوری برای کشور گردد.
عباسی خاطرنشان کرد: این موضوع می‌تواند از یک سو به تأمین دارو و کاهش وابستگی کشور کمک کند و از سوی دیگر، با جلوگیری از خروج ارز و ایجاد ظرفیت صادراتی، یک دستاورد اقتصادی تلقی شود.
واردات مورفین سالانه هزینه سنگینی دارد
وی به هزینه‌های مربوط به واردات مورفین اشاره کرد و گفت: هر کیلو مورفین حدود هزار دلار هزینه دارد و از آنجا که تحت محدودیت‌های بین‌المللی، امکان واردات بیش از مقدار مشخصی وجود ندارد، این هزینه‌ها می‌تواند بسیار گزاف باشد.
عباسی ادامه داد: اگر میزان مجاز واردات را ۵۰ تن در نظر بگیریم، کشور حدود ۵۰ میلیون دلار برای تأمین همین مقدار نیاز دارد، ضمن اینکه این میزان از نظر دارویی نیز الزاما تأمین‌کننده نیاز کشور نیست.
وی در ادامه بیان کرد: برآورد هزینه‌های مرتبط با کشت و تولید داخلی، با در نظر گرفتن هزینه‌های اجاره اراضی، زیرساخت‌ها و تأسیسات آبیاری، نیروی کار، حمل‌ونقل، کشت و برداشت، حدود ۳۳۷ میلیارد تومان است که از جنبه اقتصادی می‌تواند به‌صرفه‌تر باشد.
مدیرکل درمان ستاد مبارزه با مواد مخدر تأکید کرد که هدف از این طرح، کشت خشخاش نیست و بلکه کشت گونه‌های دارویی به‌صورت کنترل‌شده و تحت نظارت دستگاه‌های مسئول می‌باشد.
وی تصریح کرد: حرکت به سمت تولید داخلی مواد اولیه دارویی، برای تأمین داروهای مورد نیاز کل کشور و نیز در زمینه درمان بیماران مبتلا به اعتیاد از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است و با بهره‌گیری از ظرفیت‌های علمی و فناوری داخلی می‌توان وابستگی کشور را کاهش داده و از وقوع بحران و کمبود دارو پیشگیری کرد.
اقدامات تحولی ستاد در دولت چهاردهم
عباسی سپس به تشریح اقدامات و برنامه‌های تحول‌آفرین ستاد مبارزه با مواد مخدر در دولت چهاردهم پرداخت و اشاره کرد: با آغاز مسئولیت دکتر حسین ذوالفقاری به‌عنوان نماینده رئیس‌جمهور و دبیرکل ستاد، رویکرد جدیدی جهت بازبینی و تحول در حوزه‌های مختلف مبارزه با مواد مخدر آغاز شد.
وی اضافه کرد: در این راستا، طرح‌های بسیاری از جمله «طرح تحول درمان اعتیاد»، «طرح مراکز امید و زندگی»، «طرح تحول پیشگیری»، «طرح ساماندهی مشارکت‌های مردمی» و «طرح تأمین مواد اولیه مورد نیاز دارویی کشور» تدوین و بر روی میز کار قرار گرفته است.
مدیرکل درمان ستاد مبارزه با مواد مخدر عنوان کرد که این اقدامات نشأت‌گرفته از یک نگاه همه‌جانبه به معضل اعتیاد هستند و تصریح کرد: در حوزه درمان، تلاش شده زنجیره درمان از مرحله پذیرش و سم‌زدایی تا توانمندسازی و حمایت‌های پس از درمان به‌طور کامل تکمیل شود تا افراد بهبودیافته پس از ترخیص، دوباره در معرض بازگشت به چرخه اعتیاد قرار نگیرند.
به گزارش روابط عمومی ستاد مبارزه با موادمخدر؛ عباسی تأکید کرد: رویکرد جدید ستاد بر این است که مبارزه با مواد مخدر از اقدامات پراکنده و جزیره‌ای فاصله گرفته و با برنامه‌ریزی، هماهنگی و تقسیم کار بین دستگاه‌های مسئول، به سمت اجرای برنامه‌های مشخص و قابل ارزیابی حرکت کند.
انتهای پیام