ملاحظات پاکستان و ترکیه برای ورود مستقیم به جنگ یمن/آینده پیمان مکه با محوریت عربستان
جلال چراغی، کارشناس مسائل سیاسی منطقه در تشریح فعال سازی بند دفاع جمعی توافق مکه در گفت‌وگو با ایلنا عنوان کرد: باید توجه داشت که این پیمان بیشتر جنبه دفاعی دارد؛ به این معنا که دو کشور ترکیه و پاکستان، ادوات نظامی و دفاعی در اختیار عربستان قرار خواهند داد. به‌ویژه درباره پاکستان، عربستان تلاش می‌کند این کشور را در واقع در شرایطی قرار دهد که ناچار به انجام تعهدات خود شود و با اعمال فشار رسانه‌ای، آن را به ورود بیشتر به این توافق وادار کند.
وی افزود: در حال حاضر نیز فشار رسانه‌های عربستانی بر پاکستان برای ورود به این موضوع زیاد است. اما به نظر می‌رسد آمریکا نیز به پاکستان فشار وارد می‌کند که وارد این ائتلاف و این توافق شود. پاکستان از لحاظ اقتصادی و اجتماعی شرایط حساسی دارد و اگر بخواهد بیش از این وارد عمل شود، باید این شرایط را در نظر بگیرد.
چراغی ادامه داد: پاکستان در اینجا اگر بخواهد فراتر از تأمین ادوات و تسلیحات دفاعی وارد عمل شود (که حتی در همین زمینه نیز شک و تردید وجود دارد) با توجه به شرایط داخلی خود، اعم از شرایط اجتماعی، اقتصادی و حتی سیاسی، باید با تحفظ و ملاحظات زیادی عمل کند. ورود بیشتر پاکستان به این مسئله می‌تواند گروه‌های مختلف داخلی را تحریک کند و حتی ممکن است به درگیری‌های داخلی و جنگ داخلی در پاکستان منجر شود. همچنین این مسئله می‌تواند تبعات سیاسی جدی داشته باشد و حتی احتمال تغییر یا سرنگونی دولت و نخست‌وزیری را به دنبال داشته باشد.
این تحلیلگر مسائل سیاسی تصریح کرد: بنابراین، پاکستان بسیار محتاطانه عمل می‌کند. از طرف دیگر، رسانه‌های عربستان به‌شدت پاکستان را تحت فشار قرار داده‌اند و می‌خواهند این کشور را در برابر عمل انجام‌شده قرار دهند. پاکستان تلاش می‌کند که فعلاً، طبق گزارش رسانه‌های عربستانی، در سطح دفاعی باقی بماند و در حد تأمین ادوات دفاعی و، در نهایت، اعزام نیرو (آن‌طور که گفته شده) اقدام کند؛ البته در مورد اعزام نیرو نیز شک و تردید وجود دارد.
وی افزود: اگر پاکستان وارد عملیات هجومی علیه یمن شود، پیامدهای بسیار وخیمی برای این کشور خواهد داشت؛ زیرا پاکستان جمعیت شیعه قابل‌توجهی دارد و چنین اقدامی می‌تواند این جمعیت را تحریک کند. ضمن اینکه پاکستان در سطح افکار عمومی جهان اسلام و در میان ملت‌های اسلامی، جایگاه خود را از دست خواهد داد؛ زیرا در حال حاضر شبکه‌های اجتماعی و افکار عمومی عربی و اسلامی عمدتاً حامی یمن هستند؛ چراکه یمن تنها کشور عربی بود که در کنار فلسطین و نوار غزه وارد جنگ شد و عملاً علیه رژیم اسرائیل اقدام کرد. بنابراین، پاکستان سعی می‌کند از یک طرف این توافق را حفظ کند و از طرف دیگر، با رویکردی شبیه «یک گام به جلو و دو گام به عقب»، تا حد امکان وارد این درگیری نشود.
چراغی گفت: در مورد ترکیه نیز فعلاً خبر خاصی وجود ندارد و موضوع بیشتر در سطح همان جلسات و مباحث مطرح‌شده باقی مانده است. از لحاظ افکار عمومی و شرایط اجتماعی داخلی ترکیه نیز اگر این کشور بیش از این وارد عمل شود، ممکن است در داخل ترکیه تظاهرات شکل بگیرد و دولت تحت فشار قرار گیرد. این مسئله از نظر شرایط داخلی، اجتماعی و اقتصادی ترکیه نیز اهمیت دارد. از نظر منطقه‌ای هم همین‌طور است. اگر پاکستان بیش از این وارد عمل شود و در عملیات هجومی علیه یمن مشارکت کند، ممکن است این مسئله بر روابط پاکستان با ایران تأثیر بگذارد و قطعاً در آینده روابط دو کشور نیز اثرگذار خواهد بود.
وی اضافه کرد: اگر ترکیه وارد این درگیری شود، ممکن است این موضوع در ذهن و رویکرد سیاسی مقامات ایران و دولت و نظام ایران تأثیر بگذارد. در سطح کشورهای عربی نیز همین مسئله مطرح است. این اقدام پاکستان ممکن است بر روابط این کشور با برخی کشورهای عربی، از جمله امارات، تأثیر بگذارد؛ زیرا اگر پاکستان در کنار عربستان قرار بگیرد و وارد عملیات هجومی شود، در آینده امارات نیز ممکن است این احساس را پیدا کند که پاکستان در مسائل منطقه‌ای ممکن است در کنار عربستان قرار بگیرد. همین مسئله درباره ترکیه و کشورهای دیگر نیز مطرح است؛ حتی کشورهایی در سطح آفریقا، مانند مصر و الجزایر.
چراغی گفت: بنابراین، مسئله بسیار حساس است و پاکستان و ترکیه سعی می‌کنند به‌نوعی این موضوع را در همان سطح کاغذی و تئوریک، یعنی در سطح کمک‌های نظامی، تسلیحات نظامی و ادوات جنگی به عربستان، نگه دارند و بیشتر از این وارد عمل نشوند. در نهایت، ممکن است در سطح هوایی نیز هواپیماهایی اعزام شوند؛ مشابه ائتلافی که پیش‌تر علیه یمن وجود داشت و برخی کشورها مشارکت بسیار محدودی در آن داشتند که تأثیر چندانی هم بر یمن نداشت. ممکن است مشارکت بسیار اندکی صورت بگیرد، اما به هر حال این مسئله در آینده بر روابط پاکستان و ترکیه با کشورهای دیگر بی‌تأثیر نخواهد بود.
وی در پایان خاطرنشان کرد: اینکه پاکستان و ترکیه تا چه حد قادر به هزینه دادن برای عربستان در جنگ یمن هستند بستگی به فشار آمریکا و فشار عربستان دارد. پاکستان و حتی ترکیه از لحاظ اقتصادی به عربستان نیازمند هستند. عربستان ممکن است تهدید کند که برخی قراردادها را قطع خواهد کرد، اما موضع آمریکا در این زمینه اهمیت دارد. اگر آمریکا فشار زیادی وارد کند و فشار عربستان نیز شدید باشد، ممکن است پاکستان و ترکیه تا حدی وارد عمل شوند، اما بیشتر از آن را، بعید می‌دانم.