موشک‌ها جلسه محرمانه پادشاهی را به‌هم ریختند؟
فرارو– لیسا فریدمن، خبرنگار بخش بین الملل روزنامه نیویورک تایمز
به گزارش فرارو به نقل از روزنامه نیویورک تایمز، گسترش جنگ در خاورمیانه، صنعت انرژی جهان را با موج تازه‌ای از تهدیدها روبه‌رو کرده است؛ از حملات به زیرساخت‌های نفتی عربستان سعودی و ناامنی تنگه هرمز گرفته تا کاهش ذخایر راهبردی و افزایش هزینه انتقال نفت. اگرچه صادرات نفت منطقه تا حدی بهبود یافته، مسیرهای جایگزین دیگر امنیت و اطمینان گذشته را ندارند و تداوم این وضعیت می‌تواند بازار جهانی انرژی را تا سال ۲۰۲۷ تحت فشار نگه دارد.
حمله به ریاض؛ تهدیدی مستقیم علیه قلب صنعت نفت منطقه
حملات تشدیدشونده در خاورمیانه، صنعتی را تحت فشار قرار داده که پیش‌تر نیز با اختلال‌های متعدد و پیاپی مواجه بوده است. این وضعیت نه‌تنها توان تاب‌آوری بازار جهانی انرژی را می‌آزماید، بلکه پایداری تدابیر فوق‌العاده‌ای را که دولت‌ها و شرکت‌های خصوصی برای حفظ جریان عرضه به کار گرفته‌اند، زیر سؤال می‌برد.
در آخر هفته، حوثی های یمن به فرودگاه بین‌المللی ریاض حمله کردند. بر اساس گزارش منتشرشده، یکی از حملات دست‌کم ۱۲ کشته و صدها زخمی بر جای گذاشت. این رویداد مرگبارترین حمله در یک کشور عربی حاشیه خلیج فارس از زمان آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران در فوریه بود و دامنه درگیری‌ها را مستقیماً به مرکز صنعت نفت خاورمیانه کشاند.
این حمله فعالیت فرودگاه را به‌طور موقت متوقف کرد؛ درست زمانی که مدیران شرکت‌های انرژی و مقام‌های دولتی برای شرکت در کنگره جهانی نفت راهی ریاض بودند. این کنفرانس با وجود اختلال‌های ایجادشده برگزار شد، اما برخی شرکت‌کنندگان مجبور شدند از فرودگاه‌های دیگر استفاده کنند و شماری از مقام‌ها از جمله کریس رایت، وزیر انرژی آمریکا و وزیران ایتالیا و ژاپن، به‌صورت تصویری سخنرانی کردند. مدیران ارشد شرکت‌هایی مانند اکسون‌موبیل و بریتیش پترولیوم نیز سفر خود به عربستان را لغو کردند. عبدالعزیز بن سلمان، وزیر انرژی عربستان، روز دوشنبه اذعان کرد که حملات اخیر زیرساخت‌ها، نهادها و توان تاب‌آوری این کشور را به آزمون گذاشته است.
تنگه هرمز؛ مسیر حیاتی که دیگر امن نیست
هم‌زمان، نفتکش‌ها هنگام عبور از تنگه هرمز با تهدیدهای مستمر مواجه‌اند. این گذرگاه باریک میان ایران و عمان، پیش از جنگ یکی از مسیرهای نسبتاً ساده و قابل اتکای تجارت جهانی نفت بود، اما اکنون دست‌کم ۱۶ کشتی در جریان ماه جاری هدف حمله قرار گرفته‌اند. گسترش درگیری میان عربستان و حوثی‌ها در یمن، در شرایطی که نشانه علنی روشنی از دستیابی آمریکا و ایران به راه‌حل دیپلماتیک دیده نمی‌شود، تهدیدی دوگانه علیه زیرساخت‌های انرژی منطقه ایجاد کرده است. این منطقه نقشی اساسی در تأمین نفت خام و فرآورده‌هایی مانند گازوئیل و بنزین برای بازار جهانی دارد.
ماه گذشته، صادرات نفت منطقه بار دیگر به سطوحی نزدیک به پیش از جنگ رسید. شمار بیشتری از کشتی‌ها با حمایت و هدایت نیروهای آمریکایی از تنگه هرمز عبور کردند. بااین‌حال، هنوز مشخص نیست حملات اخیر به نفتکش‌ها تا چه اندازه صادرات را کاهش خواهد داد؛ زیرا افزایش خطر ممکن است شرکت‌های کشتیرانی را از عبور در این مسیر منصرف کند.
ذخایر جهانی رو به کاهش و قیمت نفت همچنان بالا
با وجود احیای نسبی صادرات، مدیران صنعت نفت و تحلیلگران هشدار می‌دهند که عوامل متعددی همچنان قیمت‌ها را بالا نگه می‌دارند. قیمت شاخص جهانی نفت روز دوشنبه حدود ۱۰۴ دلار در هر بشکه بود؛ رقمی که در مقایسه با کمتر از ۷۰ دلار در آستانه آغاز جنگ، افزایش قابل‌توجهی را نشان می‌دهد. دیوید گلدویین، نماینده پیشین وزارت خارجه آمریکا در امور انرژی می‌گوید جهان انرژی وارد مرحله‌ای از ناامنی طولانی‌مدت شده است و شرایط کنونی، ساختار این بازار را به‌طور پایدار تغییر داده است.
در همین حال، ذخایر نفت خام کشورهای تولیدکننده و دولت‌ها که برای تثبیت بازار مورد استفاده قرار گرفته‌اند، رو به کاهش است. در ماه مارس، ده‌ها کشور در بزرگ‌ترین اقدام هماهنگ تاریخ برای آزادسازی ذخایر نفتی مشارکت کردند؛ اما تأثیر این اقدامات به‌تدریج محدودتر می‌شود. یکی از دلایل این وضعیت، فشار شدید بر ظرفیت پالایش نفت در جهان است.
بحران گازوئیل نیز به نقطه‌ای حساس تبدیل شده است. این فرآورده برای تجارت جهانی ضروری است و کمبود ظرفیت پالایش، قیمت آن را در بسیاری از مناطق از جمله آمریکا، به رکوردهای جدید رسانده است. دونالد ترامپ تحت فشارهای سیاسی اجازه واردات گازوئیل از روسیه را داده است؛ اقدامی که محدودیت‌های تحریمی آمریکا علیه مسکو را تضعیف می‌کند، هرچند کارشناسان تأثیر آن بر قیمت‌های جهانی را ناچیز می‌دانند. امین ناصر، مدیرعامل شرکت نفتی آرامکوی عربستان، هفته گذشته هشدار داد ذخایر جهانی به سطحی «به‌شدت نگران‌کننده» و بسیار پایین رسیده‌اند.
چین، نفت ایران و چشم‌انداز بی‌ثبات بازار
چین، بزرگ‌ترین خریدار نفت جهان، نیز ممکن است دوباره وارد مرحله افزایش واردات شود. این کشور در ماه‌های ابتدایی جنگ، خرید نفت خود را به‌شدت کاهش داده بود؛ به‌گونه‌ای که واردات روزانه آن در پایین‌ترین سطح به حدود ۷٫۱ میلیون بشکه رسید، درحالی‌که پیش‌تر حدود ۱۱٫۶ میلیون بشکه بود. مدیران صنعت نفت انتظار دارند آشفتگی بازار تا سال آینده و احتمالاً پس از آن ادامه یابد. محمد توفیق، مدیرعامل شرکت ملی نفت و گاز پتروناس مالزی پیش‌بینی کرد که بخش عمده ماه‌های باقی‌مانده سال با بی‌ثباتی شدید همراه باشد و این شرایط احتمالاً به سال ۲۰۲۷ نیز کشیده شود.
برای دهه‌ها، تنگه هرمز مسیر اصلی انتقال نفت خلیج فارس از طریق اقیانوس هند به بازارهای آسیایی بود. کویت و عراق تقریباً تمام صادرات نفت خود را از این مسیر انجام می‌دادند و حدود ۸۰ درصد صادرات نفت عربستان نیز از آن عبور می‌کرد. پس از آنکه ایران در ماه مارس عملاً تنگه را مسدود کرد، عربستان به مسیر جایگزین خود در دریای سرخ روی آورد. اما حوثی‌ها در تابستان تهدید کردند که عبور کشتی‌های حامل نفت عربستان را مختل خواهند کرد. در ماه سپتامبر نیز این گروه خط لوله شرق به غرب را هدف قرار داد و فعالیت آن برای مدتی متوقف شد.
عربستان توانست این خط لوله را تعمیر کند. بااین‌حال، احیای زیرساخت‌ها به معنای بازگشت امنیت به مسیرهای صادراتی نیست.
کویت نیز پیش از جنگ روزانه حدود ۲٫۶ میلیون بشکه نفت صادر می‌کرد، اما تولید و صادرات آن اکنون به حدود دو میلیون بشکه در روز، معادل ۷۵ درصد سطح پیش از جنگ، رسیده است؛ بخشی از این بهبود ناشی از افزایش شمار نفتکش‌هایی است که خطر عبور از تنگه هرمز را می‌پذیرند. شیخ نواف الصباح، مدیرعامل و نایب‌رئیس شرکت نفت کویت، هشدار داده است که تاب‌آوری نظام بین‌المللی تنها تا نقطه‌ای مشخص دوام می‌آورد و جهان به‌سرعت به آن محدودیت نزدیک می‌شود.
آرون بردی، معاون خدمات بازار نفت در مؤسسه اس‌اندپی گلوبال، می‌گوید تولیدکنندگان همچنان به مسیرهای امن‌تر، نفتکش‌ها و خریدارانی نیاز دارند که حاضر باشند خطر را بپذیرند. به گفته او، نفت همچنان از خاورمیانه به بازارهای مقصد می‌رسد، اما دیگر مسیر جایگزین مطمئنی وجود ندارد. در نتیجه، هرچند جریان صادرات در حال بهبود است، نظام انتقال نفت به شکل عادی فعالیت نمی‌کند. مسیرها پیچیده‌تر شده‌اند و هزینه‌های حمل‌ونقل و حفاظت افزایش یافته است.