قطع درختان آلوده و کاشت نهال در چیتگر چاره نیست؛ لزوم توجه به «مدیریت یکپارچه جنگل»
به نقل از ایسنا در حالی که خشک شدن و قطع درختان پارک چیتگر به یکی از مباحث جنجالی در حوزه محیط زیست در هفته‌های اخیر تبدیل شده و سازمان منابع طبیعی و شهرداری تهران یکدیگر را مسئول وضعیت موجود می‌دانند، این سوال مطرح می‌شود که تا چه اندازه واگذاری مدیریت پارک‌های جنگلی به شهرداری بر روی خشکیدگی درختان چیتگر تأثیر گذاشته است؟
علی بناگر در گفتگو با ایسنا در پاسخ به این سوال تأکید کرد: توانمندی نهادهایی چون شهرداری و پیمانکاران مرتبط با سازمان‌های تخصصی مانند منابع طبیعی، که از نظر مالی، اداری، سیاسی یا اجرایی در وضعیت خوبی قرار دارند، نمی‌تواند به معنای «کیفیت» باشد؛ یعنی تخصص، تعهد، شفافیت و پاسخگویی لازم را نیز به همراه داشته باشد. در حوزه منابع طبیعی، اگر مدیریتی به نهادی واگذار شود که فقط از لحاظ قدرت قوی است و فاقد تخصص اکولوژیکی، نظارت و امانت‌داری باشد، نتایج مشابهی به وجود خواهد آمد که در پارک‌های جنگلی تهران و دیگر نقاط ایران شاهد آن هستیم.
او اضافه کرد: قدرت اجرایی قابل توجه برای پیمانکاران منابع طبیعی می‌تواند مطلوب باشد، اما تخصص در زمینه جنگل‌کاری، احیا و حفظ پایدار، توان تأمین آب، برنامه‌ریزی بلندمدت، نظارت و پاسخگویی از اهمیت بسیار بیشتری برخوردار است. بنابراین تنها بزرگ بودن یا صرفاً «قوی بودن» نه‌تنها تضمینی برای موفقیت نیست، بلکه در برخی موارد می‌تواند منجر به سوءاستفاده، عدم پاسخگویی و تخریب نیز شود.
رئیس اتحادیه انجمن‌های علمی منابع طبیعی و محیط زیست ایران تأکید کرد: واگذاری مدیریت باید مبتنی بر شایستگی باشد، نه صرفاً قدرت. ما همواره نسبت به واگذاری‌های بدون ضابطه و گردشگری‌های بی‌قاعده، مدیریت‌های کم‌محتوا، واگذاری‌های به بهانه اشتغال‌زایی و زمین‌خواری در اراضی ملی و جنگل‌ها اعتراض کردیم و همچنان به این روند معترض هستیم.
او با تأکید بر اینکه صرف واگذاری مدیریت یا نگهداری پارک چیتگر به شهرداری نمی‌تواند به‌تنهایی دلیل خشکیدگی درختان باشد، خاطرنشان کرد: کیفیت مدیریت، شیوه تأمین آب و نحوه انجام عملیات فنی نقش حیاتی در شدت و گسترش خشکیدگی دارند و این مسائل نیز نمی‌تواند مسئولیت و نظارت سازمان‌های واگذارکننده را منتفی کند.
بناگر با اشاره به تفاوت بین سن تقویمی درخت، مرحله زیستی آن و وضعیت واقعی سلامت درخت، بیان کرد: با این وجود، نمی‌توان تنها بر مبنای سن درخت نتیجه‌گیری کرد که عمر مفید آن به پایان رسیده یا خشکیدگی آن اجتناب‌ناپذیر بوده است. یک درخت بزرگسال در شرایط مطلوب آب و خاک و مراقبت می‌تواند سالم بماند؛ در حالی که ممکن است یک درخت جوان تحت تنش شدید آبی از بین برود.
او افزود: سن و ساختار سنی نامتعادل درختان زمانی خطرسازتر می‌شود که فاکتورهایی مانند تنش آبی مزمن، کاهش توان ترمیم و مقاومت برخی از درختان در برابر آفات، افزایش دما و سایر محدودیت‌ها در بالاترین حد خود قرار داشته باشند. به همین دلیل، سن بالا باید به‌عنوان یک عامل زمینه‌ای و تشدیدکننده در نظر گرفته شود، نه به‌عنوان یک دلیل قطعی و مستقل برای خشکیدگی همه درختان.
رئیس اتحادیه انجمن‌های علمی منابع طبیعی و محیط زیست ایران در پاسخ به پرسش ایسنا درباره اینکه آیا خشکسالی و کم‌بارشی‌های اخیر به‌عنوان دلیل موجهی برای عدم پرداخت منظم حق‌آبه درختان پارک چیتگر به‌شمار می‌رود، گفت: در هر منطقه‌ای، خشکسالی، کمبود منابع آب و تغییر اقلیم تأثیر بسزایی در خشک شدن درختان دارند، اما اکوسیستم‌های مصنوعی مانند چیتگر که به‌صورت دست‌کاشت ایجاد شده‌اند، شدیداً وابسته به آبیاری حمایتی هستند. قطع یا اختلال در تأمین این حق‌آبه در سال‌های خشکسالی شبیه به قطع دستگاه تنفس مصنوعی برای یک بیمار است و بنابراین مدیریت باید تأمین آب از پساب یا منابع پایدار را در اولویت قرار دهد.
او ابراز امیدواری کرد که بیشتر به مدیریت ریسک کم‌آبی با اقدامات مستقیم مانند تأمین منابع آبی پایدار و بهینه‌سازی آبیاری و همچنین انتخاب گونه‌های متناسب توجه شود.
بناگر درباره تأثیر کم‌آبی بر توان دفاعی درختان چیتگر گفت: زمانی که درخت با چالش حفظ بقا در برابر کم‌آبی مواجه می‌شود، انرژی و توان خود را در مدیریت تنش آبی صرف می‌کند. در نتیجه، توان دفاعی درخت در برابر بیماری‌ها و آفات کاهش می‌یابد. در این وضعیت، آفات و بیماری‌ها، به‌ویژه حشرات پوست‌خوار به‌عنوان فرصت‌طلبان عمل کرده و به درختان ضعیف و تحت تنش حمله می‌کنند. براساس شواهد موجود، آفات بیشتر به‌عنوان عامل ثانویه عمل کرده‌اند و تنش‌های اولیه ناشی از ضعف آبیاری، توان درختان را در برابر بیماری‌ها و آفات کاهش داده است. در چنین شرایطی، عرصه و پوشش گیاهی آن مستعد حمله آفات و در نهایت خشکیدگی خواهند شد.
او درباره راهکارهای جلوگیری از خشکی مجدد درختان تازه کاشته شده پارک چیتگر گفت: مساله اصلی در احیای پارک‌های جنگلی چیتگر و سرخه‌حصار این نیست که صرفاً درختان خشک‌شده را قطع کرده و به‌جای آن‌ها نهال‌های جدید بکاریم؛ مسأله واقعی این است که چرا سامانه جنگلی موجود توان پایداری خود را از دست داده و چگونه می‌توان شرایط اکولوژیک لازم برای بازسازی آن را مجدداً فراهم کرد.
رئیس اتحادیه انجمن‌های علمی منابع طبیعی و محیط زیست ایران تاکید کرد که باید از رویکرد قطع درختان خشک و کاشت نهال جدید به سمت رویکرد «مدیریت یکپارچه جنگل» حرکت کنیم؛ رویکردی که به‌طور همزمان به آب، خاک، آفت، ساختار توده، ترکیب گونه‌ای، تأمین مالی و مسئولیت‌پذیری مدیریتی و هماهنگی‌های بین بخشی و مدیریت متمرکز توجه می‌کند.
بناگر در پایان بیان کرد: حفظ درختان زنده، جلوگیری از گسترش کانون‌های خشکیدگی، تأمین آب پایدار و احیای حق‌آبه، استفاده کنترل‌شده از پساب تصفیه‌شده، پاکسازی جوی‌ها و تشتک‌زنی، تعمیر خطوط انتقال، مخازن، ایستگاه‌های پمپاژ و تجهیزات معیوب و احیای مرحله‌ای با گونه‌های سازگار و متنوع، همراه با پایش و نظارت ما را از بحران عبور می‌دهد و به سمت احیا پیش خواهد برد.
انتهای پیام