فیلترینگ، کودکان را در معرض بدافزارها و تبلیغات نادرست قرار می‌دهد
نگار علی- مرضیه ادهم، محقق فعال در عرصه اینترنت و فضاهای دیجیتال، در مصاحبه‌ای با خبرآنلاین به جنبه‌هایی از حقوق کودکان در دنیای مجازی که کمتر مورد توجه قرار گرفته‌اند، اشاره کرده است؛ از اشتراک‌گذاری تصاویر کودکان توسط والدین و خطرات ناشی از هوش مصنوعی گرفته تا آزارهای آنلاین و تأثیرات سیاست‌های فیلترینگ. او بر این نکته تأکید می‌کند که حمایت از کودکان نباید به معنای محروم‌کردن آن‌ها از اینترنت و ابزارهای دیجیتال باشد.
ادهم در این گفت‌وگو با خبرگزاری خبرآنلاین، نسبت به رویکردهای محدودکننده در سیاست‌گذاری فضای مجازی انتقاد کرد و اظهار داشت: حمایت از حقوق کودکان نباید به کاهش دسترسی آن‌ها به اینترنت محدود شود. سیاست‌های حمایتی باید نه تنها خطرات موجود در فضای مجازی را کاهش دهند، بلکه حق دسترسی کودکان به آموزش، اطلاعات و فرصت‌های رشد را نیز حفظ کنند.
او همچنین تأکید کرد که اختلالات اینترنتی می‌تواند تاثیرات منفی بر آموزش آنلاین داشته باشد و گفت: دسترسی پایدار به اینترنت جزء ارکان اصلی بهره‌مندی کودکان از آموزش به شمار می‌آید و محدودیت‌های فراگیر، بدون در نظر گرفتن نیازهای گروه‌های سنی مختلف، می‌توانند مانع از دسترسی آن‌ها به منابع آموزشی و خدمات دیجیتال شوند.
فیلترینگ چه خطراتی برای کودکان به‌وجود می‌آورد؟
ادهم درباره عواقب ناشی از استفاده گسترده از فیلترشکن‌ها توضیح داد: بسیاری از فیلترشکن‌های رایگان می‌توانند حاوی بدافزار باشند و کاربران را در معرض تبلیغات نامناسب و خطرات کلاهبرداری قرار دهند. در نتیجه، کودکی که برای دسترسی به خدمات عادی اینترنت ناچار به استفاده از این ابزارها می‌شود، ممکن است با خطراتی مواجه شود که در شرایط دسترسی ایمن و متناسب با سن کمتر است.
به گفته این پژوهشگر، استفاده از فیلترشکن می‌تواند ریسک روبه‌رو شدن کودکان با تبلیغات نامناسب، پیام‌های فریبنده و تلاش‌های سرقت اطلاعات را افزایش دهد. بنابراین، سیاستی که به هدف محافظت از کودک طراحی شده، ممکن است او را در مسیر دسترسی به خدمات آنلاین با خطرات جدیدی مواجه سازد.
او همچنین اشاره کرد: در کنار فیلترینگ، تحریم‌ها نیز باعث دشوار شدن دسترسی کاربران ایرانی به برخی خدمات و ابزارهای دیجیتال شده‌اند؛ به همین دلیل خانواده‌ها برای حفظ امنیت کودکان خود با محدودیت‌های افزایشی مواجه هستند.
فیلترینگ، قابلیت‌های کنترل والدین را محدود می‌سازد
ادهم با بیان این نکته که خانواده‌ها برای مدیریت استفاده کودکان از اینترنت به ابزارهای مناسب با سن آن‌ها نیاز دارند، خاطرنشان کرد: فیلترینگ می‌تواند دامنه استفاده از برخی خدمات ویژه کودکان، تنظیمات ایمنی و ابزارهای کنترل والدین را محدود کند.
به گفته او، والدین باید بتوانند به‌طور منظم زمان استفاده از اینترنت را با توجه به سن کودک تنظیم کرده و محدودیت‌های سنی را در نظر بگیرند تا دسترسی کودک به محتواهای نامناسب کاهش یابد. اما وقتی برخی خدمات و ابزارهای حمایتی مسدود شده‌اند، اجرای این روش‌ها بسیار دشوار می‌شود.
او تأکید کرد که حمایت از کودک به معنای محروم‌کردن او از دسترسی به اینترنت نیست؛ بلکه باید زمینه‌های دسترسی امن و متناسب با سن فراهم شود تا خانواده‌ها بتوانند از ابزارهای موجود برای کاهش خطرات فضای مجازی بهره ببرند.
رواج استفاده از فیلترشکن؛ چالشی برای تربیت رسانه‌ای کودکان
ادهم همچنین یکی دیگر از پیامدهای فیلترینگ را تأثیر آن بر رفتار کودکان در خانواده بیان کرد و گفت: زمانی که استفاده از ابزارهای دور زدن فیلترینگ در بخش بزرگی از جامعه توسعه می‌یابد، کودکان نیز این رفتار را در محیط خانواده مشاهده می‌کنند.
به گفته او، در چنین شرایطی والدین نمی‌توانند از فرزندان خود انتظار داشته باشند که به قواعدی پایبند بمانند که خودشان نیز آن‌ها را نقض می‌کنند. این وضعیت می‌تواند منجر به عادی‌شدن قانون‌گریزی در زندگی روزمره کودکان شود.
این پژوهشگر ارتباطات افزود: هرچقدر خانواده‌ها و مدارس برای ترویج مسئولیت‌پذیری و رعایت قوانین تلاش کنند، وقتی کودکان به‌طور مداوم شاهد دور زدن قواعد در محیط پیرامون خود هستند، فرآیند آموزش و تربیت رسانه‌ای آن‌ها دچار تضاد می‌شود.
ادهم: حمایت از کودک نباید به محرومیت از اینترنت بینجامد
این پژوهشگر با تأکید بر لزوم تفکیک حمایت از کودک و محدود کردن دسترسی او به اینترنت، تصریح کرد: محدودیت‌های مرتبط با ایمنی کودکان باید بر اساس سن و شرایط آن‌ها تعیین شود و نباید به بهانه حفاظت از یک گروه سنی، دسترسی تمامی کاربران به خدمات دیجیتال دچار محدودیت گردد.
به گفته ادهم، سیاست‌گذاری مؤثر در این زمینه باید بر آموزش سواد رسانه‌ای، فراهم کردن ابزارهای ایمن و متناسب با سن، تقویت توانایی والدین برای نظارت آگاهانه و کاهش خطرهای واقعی در فضای مجازی متمرکز شود.
او تأکید کرد که هدف از حفاظت از کودکان باید توانمندسازی آن‌ها برای حضور ایمن در محیط دیجیتال باشد، نه حذف دسترسی‌هایی که برای آموزش، رشد و کسب مهارت‌های لازم به آن نیاز دارند.
۲۲۷۲۲۷