هوش مصنوعی به عنوان جزئی از جریان تولید در صنعت سینما؛ چین رهبری فیلم‌های کوتاه را بر عهده دارد
عطا مجابی، یکی از اعضای هیئت انتخاب بخش بین‌الملل چهل‌وسومین جشنواره بین‌المللی فیلم کوتاه تهران، در گفت‌وگو با خبرنگار مهر درباره ثبت نزدیک به ۹ هزار اثر در این بخش توضیحاتی ارائه کرد و اظهار داشت: تماشای حتی بخشی از این آثار، فرصتی منحصربه‌فرد برای تحلیل و بررسی روندهای سینمای جهانی را مهیا می‌سازد. آنچه در این مجموعه به وضوح نمایان است، تنوع جغرافیایی، موضوعی و فرمی آثار ارائه‌شده می‌باشد.
او اضافه کرد: فیلم‌هایی از کشورهای مختلف، حتی از مجمع‌الجزایر اقیانوس آرام، به جشنواره ارسال شده است. علاوه بر آثار کشورهایی که در عرصه سینما نام‌آشنا هستند مانند فرانسه و اسپانیا، فیلم‌هایی با رویکردهای متفاوت و sometimes هم آوانگارد دیده می‌شود. بخشی از این آثار به روش‌های کلاسیک و بخشی دیگر با رویکردهای مدرن و فرمال ساخته شده‌اند، که این تنوع نمایی از وضعیت کنونی سینمای کوتاه جهان را به تصویر می‌کشد.
هوش مصنوعی به یک جزء از فرآیند تولید سینما تبدیل خواهد شد
مجابی در خصوص تأثیر هوش مصنوعی بر آثار امسال بیان کرد: تحولی که در زمینه هوش مصنوعی در یک سال گذشته به وقوع پیوسته، واقعاً غیرقابل‌باور است. به‌طور گاه‌به‌گاه در حین تماشای یک فیلم، این سؤال پیش می‌آید که آیا با یک اثر واقعی روبرو هستیم یا فیلمی که با کمک هوش مصنوعی ساخته شده است؟ به‌واقع، کیفیت برخی از این آثار به حدی بالا رفته که تشخیص آنها را به چالشی دشوار تبدیل کرده است. جشنواره فیلم کوتاه تهران از جمله رویدادهایی است که در سال‌های اخیر به این موضوع نوظهور توجه زیادی داشته و در معرفی این آثار پیشگام بوده است. در سال جاری نیز نمونه‌های متنوعی از فیلم‌های تولیدشده با هوش مصنوعی به جشنواره معرفی شدند که برخی از آنها واقعاً حیرت‌انگیز بودند.
عضو هیئت انتخاب بخش بین‌الملل جشنواره فیلم کوتاه تهران ادامه داد: به نظر می‌رسد مانعی برای پیشرفت این تکنولوژی نتوان ایجاد کرد؛ همان‌طور که در دوران‌های گذشته نمی‌توانستیم جلوی ورود صدا یا رنگ به سینما را بگیریم. طبیعی است که در سال‌های آغازین استفاده از یک ابزار جدید، نوعی ذوق‌زدگی وجود داشته باشد، اما با گذشت زمان، هوش مصنوعی به طور جدی در فرآیند تولید سینما گنجانده خواهد شد.
مجابی در ارتباط با چالش‌های حقوقی این فناوری خاطرنشان کرد: در کنار این پیشرفت‌ها، سؤالات جدی درباره حقوق مؤلف و مالکیت آثار به وجود آمده است؛ اینکه آیا حق مالکیت یک اثر متعلق به نوشته‌ای است که پرامپت را تولید کرده یا به ابزار و هوش مصنوعی مورد استفاده مرتبط می‌شود، از مسائلی است که نیاز به تفکر عمیق دارد. حتی در تیتراژ فیلم‌ها نیز می‌توان شاهد شکل‌گیری قوانینی تازه بود و برخی filmmakers به‌طور مستقیم جزئیات مربوط به ابزارهای هوش مصنوعی و روش‌های به کاررفته را توضیح می‌دهند.
او این فناوری را فرصتی ارزشمند برای سینمای مستقل دانست و بیان کرد: هوش مصنوعی می‌تواند برای فیلمسازان مستقل، به‌ویژه تولیدکنندگان کم‌هزینه و کسانی که در حاشیه جریان اصلی سینما فعالیت می‌کنند، امکانات و فرصت‌های جدیدی به ارمغان آورد.
چین بیشترین آثار را در جشنواره فیلم کوتاه ارائه کرده است
عضو هیئت انتخاب بخش بین‌الملل جشنواره درباره کشورهایی که بیشترین تعداد آثار را به این دوره ارسال کرده‌اند، عنوان کرد: چین در سال‌های اخیر به طرز قابل‌توجهی بالاترین تعداد آثار را ارسال کرده است. جمعیت زیاد، وجود پلتفرم اختصاصی جشنواره در این کشور و همچنین سرمایه‌گذاری‌های فرهنگی، از دلایل مؤثر در افزایش این مشارکت هستند. بعد از چین، کشورهایی مانند اسپانیا و هند نیز دیگر کشورهایی هستند که هر سال سهم زیادی از آثار را تشکیل می‌دهند.
او در مورد کیفیت آثار تولید شده در کشورهای مختلف ابراز کرد: پاسخ به این پرسش که کدام کشور بهترین فیلم‌های کوتاه را می‌سازد، بسیار پیچیده است؛ رقابت واقعاً شدید است و این وضعیت همواره تغییر می‌کند. با این حال، filmmakers کشورهای صاحب سینما مانند فرانسه و آلمان با توجه به زیرساخت‌های موجود و سرمایه‌گذاری‌های فرهنگی گسترده، به‌طور مستمر آثار با کیفیتی تولید می‌کنند.
مجابی ادامه داد: در سال‌های اخیر، پیشرفت سینمای کوتاه چین به طرز قابل توجهی نمایان شده است. این کشور به‌طور جدی به توسعه سینمای کوتاه پرداخته است، دانشگاه‌های مرتبط تأسیس شده‌اند، و ارتباطات حرفه‌ای میان filmmakers بیشتر شده و پخش‌کنندگان چینی نیز به همکاری با سینمای جوان و جشنواره فیلم کوتاه تهران احترام می‌گذارند.
او همچنین افزود: در کنار این کشورها، فرانسه، آلمان و کشورهای شمال اروپا، به‌خصوص هلند و بلژیک، همچنان به تولید آثار جذاب و قابل توجهی در سینمای کوتاه می‌پردازند.
مجابی در مورد فرآیند انتخاب آثار در شرایط جنگی توضیح داد: یکی از چالش‌های مهم امسال، قطع اینترنت و ناپایداری دسترسی به فیلم‌های آنلاین بود. به کمک بخش آی‌تی و پشتیبانی فنی انجمن سینمای جوانان ایران، تلاش شد تا فیلم‌ها در زمان مقرر دانلود و در اختیار اعضای هیئت انتخاب قرار گیرند. در یک مقطع زمانی، به مدت دو ماه، دسترسی به اینترنت با مشکلات جدی روبرو بود و این وضعیت روند دریافت و بررسی آثار را دشوار کرد. در سال‌های گذشته، برخی اعضای هیئت انتخاب امکان تماشای آنلاین مواد را داشتند، اما امسال این فرآیند نیازمند مدیریت دقیق‌تر بود.
عضو هیئت انتخاب بخش بین‌الملل جشنواره ادامه داد: اعضای هیئت انتخاب از میان متخصصان سینمای کوتاه ایرانی انتخاب شدند؛ افرادی که علاوه بر تسلط به سینمای کوتاه، به زبان انگلیسی نیز تسلط دارند و با جریان روز سینمای جهانی آشنایی دارند. با وجود زمان محدود، همکاری بسیار خوب و مؤثری شکل گرفت و در نهایت از نتیجه انتخاب آثار رضایت داریم؛ آثار باکیفیتی از میان حجم بالای آثار ارسالی شناسایی و به مرحله شورت‌لیست راه پیدا کردند.
مجابی در خصوص برگزاری جشنواره امسال گفت: پیش‌بینی درباره نتیجه هر جشنواره‌ای سخت و دشوار است، اما ما در منطقه‌ای از دنیا فعالیت می‌کنیم که معمولاً کوشش می‌شود استانداردهای جهانی با امکانات موجود رعایت شود. این موضوع یکی از چالش‌های همیشگی انجمن سینمای جوانان و جشنواره فیلم کوتاه تهران بوده است. امسال به دلیل شرایط اقتصادی، تحریم‌ها و مسائلی که کشور با آن روبرو بوده، برگزاری جشنواره کار آسانی نیست، اما امیدواریم با برقراری تعاملات با فیلمسازان و داوران بین‌المللی، جشنواره‌ای با کیفیت و استاندارد برگزار کنیم و بستر تعامل فرهنگی و هنری بین filmmakers ایرانی و سینماگران جهانی فراهم شود.
وی تأکید کرد: به دلیل محدودیت‌های اقتصادی و دشواری در سفر، فیلمسازان ایرانی امکان کمتری برای برقراری ارتباط مستقیم با جریانات سینمای جهانی دارند. جشنواره فیلم کوتاه تهران یکی از فرصت‌هایی است که می‌تواند این امکان را فراهم کند تا filmmakers ایرانی از جریانات جاری سینمای عالم باخبر شوند.
عضو هیئت انتخاب بخش بین‌الملل جشنواره که سابقه طولانی‌مدتی در انجمن سینمای جوانان ایران دارد، در مورد ارتباطش با این مجموعه گفت: امسال پنجاهمین سال تأسیس انجمن سینمای جوانان است و این مجموعه برای من، نه‌تنها در سطح تاریخی بلکه به لحاظ شخصی نیز، یکی از بخش‌های مهم زندگی و به‌نوعی خانه دوم من به شمار می‌آید. من از سن ۱۱ سالگی به عنوان هنرجوی عکاسی به این انجمن پیوستم و هفت یا هشت سال بعد نیز به عنوان هنرجوی فیلمسازی مسیر خود را ادامه دادم. این انجمن در تجاربی که شخصاً داشتم، به‌ویژه در دهه‌های ۷۰ و ۸۰، پل مطمئنی بود که می‌توانست جوان‌ها را به سمت علایقشان هدایت کند.
مجابی ادامه داد: سینمای جوان تنها به ساختمان، دوربین، کلاس و تجهیزات محدود نمی‌شود؛ آنچه این مجموعه را شکل می‌دهد، زنجیره انسانی آن است. هنرجو وارد می‌شود، بعد فیلمساز می‌شود و ممکن است در ادامه به عنوان مربی فعالیت کند و حتی در جایگاه کارشناسی بخشی از این مجموعه را بر عهده بگیرد. این زنجیره برای من محترم و کارآمد است.
او بیان کرد: با وجود تمام محدودیت‌های مالی و کمبودهایی که انجمن در طول این سال‌ها با آن مواجه بوده است، تجربه تاریخی ۵۰ ساله نشان می‌دهد که این مجموعه توانسته است کارکرد خود را حفظ کرده و یک مجموعه معتبر باقی بماند.
اسکارکوالیفای شدن مسئولیت ما را افزایش داد
مجابی در خصوص تأثیر اسکارکوالیفای شدن جشنواره فیلم کوتاه تهران بر کیفیت آثار و انگیزه filmmakers ابراز کرد: بدون شک، وقتی جشنواره به درگاه اسکار تبدیل می‌شود، فرصتی برای filmmakers ایجاد می‌کند تا در بزرگ‌ترین رقابت جهانی فیلم کوتاه شرکت کنند و این امر خود به افزایش درخواست‌ها برای حضور در جشنواره و گسترش فرصت‌های ارتباط بین‌المللی می‌انجامد. این رویداد تنها به سمت filmmakers نیست؛ ما به عنوان برگزارکنندگان نیز مسئولیت سنگینی بر دوش داریم. امیدوارم تأیید آکادمی اسکار هر روز یادآوری کند که باید بهبود، استانداردسازی و نظم بیشتری پیدا کنیم.
وی در انتهای سخنانش خاطرنشان کرد: در سال‌های اخیر، تلاش مجموعه‌های مختلف در جشنواره، از روابط عمومی و بخش بین‌الملل گرفته تا معاونت تولید و حوزه آموزش، در جهت استانداردتر شدن جشنواره قرار داشته است. امیدوارم این مسیر ادامه یابد و اسکارکوالیفای شدن جشنواره به عنوان یک تأکید مستمر بر لزوم بهبود و برگزاری بهتر آن در نظر گرفته شود.