پیام نظامی سیسی به ریاض؛ دلایل آمادگی مصر برای همکاری چیست؟
فرارو- اظهار تمایل عبدالفتاح سیسی در راستای دفاع از عربستان سعودی، نشانه‌ای از افزایش توجه قاهره به تحولات امنیتی در شبه‌جزیره عربستان است؛ اما نمی‌توان آن را به‌عنوان مقدمه‌ای برای ورود مستقیم مصر به جنگ تلقی کرد. قاهره در حالی از پشتیبانی نظامی بالقوه خود سخن می‌گوید که در عین حال تلاش دارد ارتباطات خود با تهران را حفظ کرده و از تبدیل بحران منطقه‌ای به درگیری وسیع‌تر جلوگیری کند.
به نقل از فرارو، بیانات عبدالفتاح سیسی در مراسم فارغ‌التحصیلی یک دوره آموزشی نظامی در قاهره، بار دیگر مسأله امنیت عربستان و نقش مصر در معادلات منطقه‌ای را در کانون توجه قرار داده است. رئیس‌جمهور مصر اظهار کرد که در صورت درخواست رسمی ریاض، قاهره برای دفاع از این کشور اقدامات ضروری را انجام خواهد داد. درخواست برای کسب مجوز پارلمانی برای این اقدام نیز نشان‌دهنده این است که دولت مصر پیش از هر گونه تصمیم‌گیری احتمالی، می‌خواهد پشتوانه سیاسی و قانونی لازم را برای آن فراهم کند.
با این حال، فاصله زیادی بین اعلام آمادگی جهت دفاع از یک شریک و تصمیم برای ورود به جنگ وجود دارد. سیسی تا به امروز از اعزام نیروهای مصری به میدان نبرد سخنی نگفته و اقدام نظامی را مشروط به درخواست عربستان کرده است. بنابراین، اهمیت اصلی این موضع‌گیری در پیامی نهفته است که قاهره به ریاض و دیگر بازیگران منطقه‌ای می‌فرستد: مصر نمی‌خواهد در صورت افزایش تهدیدات امنیتی علیه عربستان، از دایره معادلات کنار گذاشته شود.
امنیت عربستان؛ بخشی از امنیت ملی مصر
برای قاهره، تحولات در عربستان تنها یک موضوع مرتبط با روابط دوستانه میان دو کشور نیست. عربستان به‌عنوان یکی از شرکای کلیدی اقتصادی و سیاسی مصر، هرگونه بی‌ثباتی در این کشور می‌تواند بر روابط منطقه‌ای و منافع اقتصادی قاهره تأثیر بگذارد. از این دیدگاه، حمایت از امنیت ریاض با محاسبات وسیع‌تری در خصوص ثبات جهان عرب و حفظ جایگاه خود در منطقه مرتبط است.
بشیر عبدالفتاح، پژوهشگر مرکز مطالعات سیاسی و راهبردی الاهرام، به واکنش نهادهای سیاسی مصر به موضوع حمایت از عربستان به‌عنوان نشانه‌ای از اهمیت این موضوع در محاسبات امنیتی قاهره اشاره می‌کند. در این راستا، مفهوم «فاصله راه» یا آمادگی برای حمایت سریع از شرکای عربی می‌تواند حاوی پیامی بازدارنده باشد؛ این پیام می‌گوید که تهدید امنیت عربستان ممکن است واکنشی فراتر از مرزهای این کشور به دنبال داشته باشد.
با این حال، بازدارندگی تنها زمانی مؤثر است که طرف مقابل نه‌تنها اراده سیاسی بلکه توان و آمادگی عملی برای اجرای تهدید را نیز احساس کند. بدین ترتیب، باید به‌عنوان آغاز مرحله‌ای از ارسال پیام‌های سیاسی و امنیتی به رویکرد سیسی نگاه کرد، نه دلیلی قاطع بر اینکه مصر در هر شرایطی تصمیم به ورود به درگیری می‌گیرد.
افزایش حملات مرتبط با انصارالله یمن به اهدافی در عربستان، از جمله زیرساخت‌های حیاتی و مراکز استراتژیک، نگرانی‌های امنیتی را برای ریاض عمق بیشتری بخشیده است. تهدید علیه فرودگاه‌ها، تاسیسات نفتی و مسیرهای انتقال انرژی می‌تواند عواقبی فراتر از سطح نظامی به همراه داشته باشد. هر گونه اختلال گسترده در این حوزه‌ها نه‌تنها به عربستان هزینه تحمیل می‌کند بلکه بر بازار انرژی و امنیت اقتصادی منطقه نیز تأثیر خواهد گذاشت.
حمایت نظامی بدون ورود به جنگ
مهم‌ترین پرسش در خصوص موضع جدید مصر این است که شکل حمایت احتمالی قاهره چگونه خواهد بود. اعزام نیروی زمین به یمن تنها یکی از گزینه‌های معقول است و الزماً محتمل‌ترین آنها نیست. مصر می‌تواند در صورت توافق با عربستان، به ارائه حمایت اطلاعاتی، هماهنگی امنیتی، کمک لجستیکی یا همکاری در زمینه هشدار فوری و مقابله با تهدیدهای پهپادی بپردازد. البته هیچ‌کدام از این گزینه‌ها تا به امروز به‌عنوان مأموریت رسمی مصر اعلام نشده است.
این رویکرد به‌نظر می‌رسد که با ملاحظات راهبردی قاهره همخوانی بیشتری دارد. ورود مستقیم به جنگ یمن ممکن است مصر را درگیر عملیاتی پرهزینه کند که پایان و پیامدهای آن شفاف نیست. تجربه مداخلات نظامی در منطقه نشان داده است که عملیات محدود به تدریج می‌تواند گسترش یابد و کشور مداخله‌کننده را با تعهدات امنیتی دیرپا مواجه کند.
از این رو، اگر هدف اصلی قاهره افزایش امنیت عربستان و بالا بردن هزینه‌های تهدیدات نظامی علیه این کشور باشد، حمایت‌های دفاعی و اطلاعاتی می‌تواند بدون ایجاد تمام هزینه‌های مرتبط با یک جنگ مستقیم، بخشی از این هدف را تأمین نماید. البته انتخاب هر گزینه به ارزیابی نهادهای نظامی مصر، درخواست احتمالی ریاض و شرایط میدانی وابسته خواهد بود.
تهران؛ رقیبی که نمی‌توان کانال ارتباطی با آن را بست
نقطه مهم دیگری در سیاست مصر، ادامه تعاملات دیپلماتیک با ایران است. تماس‌های میان وزرای امور خارجه دو کشور نشان می‌دهد که قاهره، حداقل در سطح رسمی، تمایلی به قطع امکان گفت‌وگو با تهران ندارد. این موضوع به‌ویژه در شرایطی حائز اهمیت است که هر گونه گسترش درگیری میان ایران و کشورهای عربی می‌تواند عواقب امنیتی و اقتصادی سنگینی برای مصر به همراه داشته باشد.
قاهره با یک مسأله دوگانه مواجه است: از یک سو، نمی‌خواهد تهدیدات امنیتی علیه عربستان بدون پاسخ بمانند و از سوی دیگر، می‌داند که تشدید رویارویی با ایران ممکن است بحران را به سطحی برساند که مدیریت آن دشوارتر شود. افزایش ناامنی در مسیرهای دریایی، اختلال در انتقال انرژی و شدت‌گیری رقابت‌های منطقه‌ای، همگی می‌توانند بر منافع مصر تأثیرگذار باشند. بنابراین، حفظ ارتباط با تهران نباید به عنوان نشانه‌ای از عقب‌نشینی قاهره از حمایت عربستان تلقی شود. این دو رویکرد می‌توانند به‌طور هم‌زمان وجود داشته و مکمل یکدیگر باشند.