اهمیت درک تفاوت‌های نسلی در رفتارها و شیوه‌های مصرف مواد مخدر

به نقل از ایسنا، علی ربیعی در حاشیه نوزدهمین کنگره دانش اعتیاد، تأکید خاصی بر لزوم بازنگری در رویکردهای موجود نسبت به اعتیاد داشت و خواستار توجه بیشتر به عوامل اجتماعی مؤثر در تمایل به مصرف مواد شد تا دیگر فقط به بُعد زیستی آن بسنده نشود.

وی خاطرنشان کرد که اعتیاد، فراتر از جنبه‌های فردی و خانواده، همواره به عنوان یک مسئله اجتماعی و اخلاقی باقی مانده است و با تحولات اجتماعی و فرهنگی در حال دگرگونی است. ربیعی افزود که در حال حاضر با انواع مختلفی از اعتیاد روبرو هستیم که ممکن است شناخت کافی از آن‌ها نداشته باشیم، از این رو لازم است تحولات جدید و تغییرات علل اجتماعی مرتبط با تمایل به مصرف مواد را به دقت بررسی کنیم.

دستیار اجتماعی رئیس‌جمهور تأکید کرد که آثار اعتیاد فراتر از فردی و خانوادگی بوده و بر تاب‌آوری اجتماعی، نرخ مشارکت، پویایی جامعه و هم‌چنین چشم‌انداز آینده تأثیر می‌گذارد. وی بیان کرد که در مطالعات اپیدمیولوژیک، نباید فقط به اعداد و آمار بسنده کرد، بلکه باید به لایه‌های عمیق‌تر اجتماعی و عوامل تأثیرگذار بر این معضل نیز توجه شود.

ربیعی بر لزوم تغییر رویکرد در سیاست‌گذاری‌های مرتبط با اعتیاد تأکید کرد و گفت: اگرچه مبارزه با موادمخدر باید ادامه یابد، اما باید از نگاه صرفاً مقابله‌ای عبور کرده و به یک رویکرد جامع‌تر که متناسب با پیچیدگی‌های این پدیده باشد، دست یابیم. مبارزه با قاچاقچیان و جلوگیری از ورود موادمخدر امری حیاتی است، اما برای یک رویکرد مؤثرتر در مواجهه با اعتیاد، لازم است از قلمرو جامعه‌شناسان، روان‌شناسان، جمعیت‌شناسان و مطالعات مربوط به گروه‌های مختلف نظیر زنان، کودکان و سالمندان بهره‌برداری شود.

وی در پیوند با تغییر الگوهای مصرف و عوامل اجتماعی مؤثر بر آن، تأکید کرد که برخی تحقیقات نشان می‌دهند ارتباطی میان تجارب خشم و ناامیدی و گرایش به مصرف الکل و مواد مخدر وجود دارد. این ارتباطات نیازمند پژوهش‌های عمیق‌تر و فهم دقیق‌تری از تأثیر متغیرهاست، اما این یافته‌ها نشان‌دهنده اهمیت بررسی عوامل اجتماعی کمتر دیده‌شده در حوزه اعتیاد هستند.

دستیار اجتماعی رئیس‌جمهور یکی از مسائل اساسی این حوزه را تغییر کارکرد مصرف مواد برشمرد و افزود: وقتی که مصرف مواد به نوعی برای افراد به ابزاری برای ایجاد خوشحالی یا تحمل شرایط سخت زندگی بدل می‌شود، مقابله با آن به مراتب دشوارتر می‌شود. در چنین شرایطی، سیاست‌گذاران باید به نیازها پرداخته و فرصت‌های مناسبی برای جایگزینی ایجاد کنند و نهادهای مسئول را ملزم به فراهم کردن بسترهای یک زندگی سالم نمایند.

ربیعی بر نقش اساسی نهادهای فرهنگی و اجتماعی در پیشگیری از اعتیاد تأکید کرد و گفت: زمانی که نهادهای اجتماعی و فرهنگی قادر به فراهم کردن بستر نشاط و تخلیه سالم عواطف نباشند، افراد ممکن است به سمت مصرف الکل و مواد یا فضاهای ناسالم میل پیدا کنند. بنابراین، تقویت کارکرد این نهادها و ایجاد فرصت‌های مناسب برای نشاط اجتماعی باید یکی از اولویت‌های سیاست‌گذاری قرار گیرد.

به گزارش ستاد مبارزه با مواد مخدر، وی همچنین بر اهمیت توجه به شرایط اقتصادی و اجتماعی نسل‌های نوین تأکید کرده و تحریم‌ها و فشارهای حاصل از آن را به‌عنوان برخی از عوامل مؤثر در این راستا عنوان کرد که نیازمند بررسی پیامدهای اجتماعی است. وی افزود که نسل‌هایی در فضای تحریم متولد شده و در تلاشند تا برای آینده خود شغلی پیدا کنند. بنابراین، باید آثار اجتماعی این شرایط و پیامدهای آن بر نسل‌های مختلف را به دقت مورد مطالعه قرار دهیم.

دستیار اجتماعی رئیس‌جمهور ضمن اشاره به تفاوت‌های نسلی در الگوهای رفتاری و مصرف مواد، بر ضرورت شناخت ویژگی‌های نسل‌های جدید تأکید کرد و افزود که نباید همیشه به این نسل با دیدگاه منفی نگریست، بلکه باید ویژگی‌ها، ارزش‌ها و ظرفیت‌های آن‌ها را نیز شناسایی کرد. برخی از مطالعات بین‌المللی نشان می‌دهند که نسل‌های جدید به سلامت، تناسب اندام و سبک زندگی سالم بیشتر توجه دارند که می‌تواند به عنوان بستر مناسبی برای تدوین برنامه‌های مؤثرتر محسوب شود.

ربیعی با اشاره به انواع جدید اعتیاد، که شامل مصرف افراطی تلفن همراه، شبکه‌های اجتماعی، بازی‌های ویدئویی، رفتارهای غیرمتعارف در فضای مجازی و قمار است، بر لزوم بررسی و شناخت ابعاد نوین این پدیده‌ها تأکید ورزید.

وی تقویت نهادهای مدنی، گسترش فرصت‌های رایگان و غنی برای اوقات فراغت، توجه به نیازهای کودکان و نوجوانان و ارتقای مهارت‌های مقابله با چالش‌ها را از جمله اقدامات ضروری در راستای پیشگیری از اعتیاد برشمرد. همچنین بر این بار تأکید کرد که باید احساس اتکای اجتماعی و حمایت را در جامعه تقویت کنیم، چرا که توسعه نهادهای مدنی و افزایش ظرفیت‌های حمایتی اجتماعی می‌تواند در کاهش عوامل مؤثر بر اعتیاد کارساز باشد.