جمجمه‌هایی از زنان، کودکان و مردان در یک غار؛ باستان‌شناسان در جستجوی رمز و راز آیین‌های مایاها

باستان‌شناسان در غاری نزدیک به فرونترا کومالاپا در ایالت چیاپاس مکزیک موفق به کشف مجموعه‌ای شامل جمجمه‌های دست‌کم ۱۶۵ انسان شدند. تحلیل این بقایا، که در سال ۲۰۱۲ به‌دست آمدند، اطلاعات جالبی را درباره آیین‌های مذهبی تمدن مایا و جایگاه زنان در این تشریفات ارائه داده است.

پژوهشگران مؤسسه ملی مردم‌شناسی و تاریخ مکزیک (INAH) موفق به شناسایی جنسیت ۸۳ نفر به‌عنوان زن و ۷۹ نفر به‌عنوان مرد شدند. جنسیت سه نفر دیگر به دلیل آسیب‌دیدگی جمجمه‌ها نامشخص باقی مانده است. این یافته‌ها با تصورات معمول درباره ارتباط جمجمه‌دان‌های باستانی و جنگجویان مرد یا اسیران جنگی در تضاد است.

در میان این بقایا، جمجمه‌های ۱۵ کودک نیز به چشم می‌خورد. اکثر بزرگ‌سالان در زمان مرگ بین ۲۵ تا ۳۵ سال سن داشته‌اند، هرچند حداقل دو نفر عمر بیشتری، یعنی بین ۵۵ تا ۷۰ سال، داشتند.

تحقیقات نشان می‌دهد که بر روی استخوان‌های سه نفر نشانه‌هایی از برش موجود است. همچنین، بیشتر جمجمه‌ها بدون فک پایین هستند و دندان‌های فک بالای آن‌ها جدا شده‌اند. این نشانه‌ها حاکی از این هستند که ممکن است افراد در چندین مرحله حین مراسم، بقایا را دست‌کاری یا جابه‌جا می‌کردند.

وجود دوده بر روی سقف غار نشان می‌دهد که ساکنان در فضای زیرزمینی آتش روشن کرده‌اند. پژوهشگران نیز شواهدی از حرارت دیدن استخوان‌ها پیدا کرده‌اند. این موارد احتمال برگزاری مراسم مذهبی در زمان‌های مختلف را تقویت می‌کند.

بدین ترتیب، به گواه پژوهشگران، این غار ممکن است یک مکان مقدس برای زیارت جوامع اطراف بوده باشد. در فرهنگ مایاها و دیگر تمدن‌های موجود در آمریکای میانه، غارها به‌عنوان زیارتگاه‌هایی مقدس تلقی می‌شدند و مردم برای انجام مراسم‌هایی همچون باران‌خواهی به آنها مراجعه می‌کردند. با این حال، جزئیات دقیق آیین‌های انجام‌شده در این غار همچنان نامشخص باقی مانده است.

برخی از این جمجمه‌ها نشانه‌هایی از تغییر شکل عمدی دارند؛ سنتی که در دوران کودکی و پیش از آنکه استخوان‌ها به طور کامل رشد کنند، اعمال می‌شده است. این تغییرات ممکن است نمایانگر هویت اجتماعی فرد یا تعلقات اجتماعی او باشد.

پژوهشگران به این نکته اشاره دارند که ممکن است جمجمه‌ها برای ساکنان آن دوران معنایی فراتر از صرف بقایای جسمانی داشته باشند. در برخی از باورهای آمریکای میانه، سر به عنوان جزء اصلی جوهر معنوی انسان در نظر گرفته می‌شد. بنابراین، گردآوری جمجمه‌ها می‌تواند بار معنوی و مذهبی خاصی داشته باشد و نه فقط نشان‌دهنده خشونت یا مرگ.

عبارت «تسومپانتلی» به ساختارها یا مجموعه‌هایی اشاره دارد که به نمایش جمجمه‌های انسانی ارتباط دارد و نمونه‌های بارز آن به تمدن آزتک و شهر تنوچتیتلان تعلق دارند. اما بقایای کشف‌شده در کومالاپا در داخل غار قرار دارند، فضایی که در باورهای مناطق مختلف به‌عنوان مکانی مقدس شناخته می‌شود.

اکنون باستان‌شناسان به‌دنبال آن‌اند که دریابند این افراد چه کسانی بوده‌اند و چرا آثارشان به این غار منتقل شده است. حضور زنان، مردان و کودکان در کنار شواهدی از برش، تغییر شکل جمجمه و جا‌به‌جایی استخوان‌ها نشان از این دارد که پاسخ به این معما احتمالاً به مجموعه‌ای پیچیده از آیین‌های باستانی مرتبط می‌شود.