آیا این ابزارهای سنگی ۴۵۰ هزار سال پیش برای شکار فیل ها طراحی شده بودند؟

براساس گزارش هریتیج دیلی، باستان‌شناسان در یک منطقه متعلق به دوران پارینه‌سنگی اولیه واقع در جنوب روسیه، نمونه‌های مختلفی از ابزارهای سنگی مانند تبرهای دستی، کلنگ‌ها و چاقوهای سنگی را کشف کرده‌اند. نتایج اولیه‌ به‌دست‌آمده نمایانگر این است که این آثار تاریخی ممکن است به حدود ۴۵۰ تا ۴۰۰ هزار سال قبل بازگردند. در صورت تأیید تاریخ‌گذاری، می‌توان محوطه خریاشچی (Khryashchi) را به‌عنوان قدیمی‌ترین نمونه شناخته‌شده از صنعت ابزارسازی آشولی در شرق اروپا، خارج از ناحیه قفقاز، مطرح کرد.

تحقیقات انجام‌شده توسط کارشناسان مؤسسه تاریخ فرهنگ مادی آکادمی علوم روسیه نشان می‌دهد که طراحی و فرآیند ساخت این ابزار امروزه با فناوری آشولی اولیه هم‌خوانی دارد؛ روشی در ساخت ابزار که یکی از مهم‌ترین فن‌آوری‌های سنگی در دوران پیشاتاریخ بوده و در گستره وسیعی از قاره‌های آفریقا و اوراسیا استفاده شده است. این کشف می‌تواند اطلاعات جدیدی در مورد گسترش جمعیت‌های انسانی اولیه به دشت‌های روسیه در صدها هزار سال پیش ارائه دهد.

بخش اصلی و مهم مجموعه کشف‌شده در خریاشچی را ابزارهای بزرگ برش و خرد کردن شامل می‌شود. این مجموعه شامل تبرهای دستی، کلنگ‌ها و ساطورهای سنگی است که با وجود سادگی تراشه‌ها و خراشنده‌ها، برای ساخت به مراحل متعدد شکل‌دهی و تراشیدن نیاز داشته‌اند.

این ابزارها دارای لبه‌ و نوک‌های تیز و مستحکم هستند و اندازه بزرگ آن‌ها بیانگر این است که به احتمال زیاد برای انجام کارهای سنگین طراحی شده‌اند. پژوهشگران بر این باورند که انسان‌های آن دوره از این ابزارها به‌منظور بریدن و آماده‌سازی چوب، ساخت نیزه و گرز، تهیه چوب‌دستی‌های حفاری و برش لاشه حیوانات استفاده می‌کردند.

ساخت این‌گونه ابزارها مستلزم انتخاب سنگ‌های مناسب و برداشتن لایه‌ها به‌طرز حساب‌شده بود. بنابراین، طراحی و شیوه تراش دادن آثار خریاشچی می‌تواند اطلاعات باارزشی در مورد مهارت فنی، برنامه‌ریزی و دانش ابزارسازی خلق‌کنندگان آنها ارائه دهد.

مورد تاریخ‌گذاری محوطه خریاشچی یکی از سوالات اصلی پژوهشگران بوده است. تحلیل‌های انجام‌شده بر روی لایه‌های باستانی و شواهد محیطی نشان می‌دهد که انسان‌ها به احتمال زیاد در پایان عصر یخبندان اوکا یا آغاز دوره بین‌یخچالی لیخوین در این ناحیه ساکن بوده‌اند. بر این اساس، پیش‌بینی می‌شود که قدمت فعالیت‌های انسانی در خریاشچی به حدود ۴۵۰ تا ۴۰۰ هزار سال پیش برگردد.

ویاچسلاو شچلینسکی، باستان‌شناس حاضر در این پروژه، اشاره می‌کند که احتمال دارد اردوگاه‌های شکارچیان اولیه در انتهای یخبندان اوکا یا آغاز دوره گرم‌تر پس از آن ایجاد شده باشد.

این تاریخ‌گذاری هنوز به تأیید نرسیده و بر اساس شواهد زمین‌شناختی و محیطی استوار است. اما در صورتی که این اطلاعات تأیید شود، محوطه خریاشچی به دوره پلیستوسن میانه نسبت خواهد داشت؛ زمانی که شرایط آب‌وهوایی این ناحیه نسبتاً سرد بود.

محوطه خریاشچی در مجاورت بستر باستانی رودخانه سورسکی دونتس و بخشی از سامانه قدیمی رود دون واقع شده است. پژوهشگران معتقدند که این موقعیت، دسترسی به منابع غذایی آبزی، سنگ‌های مناسب برای ابزارسازی و مکان‌های برپایی سرپناه‌های موقت را امکان‌پذیر می‌سازد.

رودخانه‌ها و نواحی آبشخور همچنین جاذبه‌ای برای حیات وحش ایجاد می‌کردند که برای گروه‌های شکارچی موقعیت‌های مناسبی فراهم می‌ساخت. همچنین وجود گذرگاه‌های آبی ممکن است باعث افزایش تردد حیوانات در آن ناحیه شده باشد.

بررسی‌های انجام شده بر روی لایه‌های رسوبی نشان می‌دهد که گاه، سیلاب‌ها آثار فعالیت‌های انسانی را پوشش می‌دادند؛ اما با این حال، گروه‌های انسانی بارها به این مکان بازمی‌گشتند. پژوهشگران به همین دلیل به خریاشچی به چشم یک اردوگاه موقتی می‌نگرند که توسط گروه‌های شکارچی در زمان‌های مختلف مورد استفاده قرار می‌گرفته است.

اندازه و استحکام برخی از ابزارهای خریاشچی به وجود این فرضیه می‌انجامد که این ابزارها ممکن است برای کار با بقایای حیوانات بزرگ نیز به‌کار رفته‌اند. پژوهشگران بر این باورند که این ابزارها می‌توانند برای تجزیه و تکه‌تکه‌کردن جانوران بزرگ‌جثه، حتی پستانداران ضخیم‌پوستی نظیر فیل‌ها طراحی شده باشند.

با این حال، تا کنون شواهد مستقیمی از شکار یا قصابی فیل در این محوطه به دست نیامده است. باستان‌شناسان فقط تعدادی استخوان جانوری از لایه فرهنگی منطقه یافته‌اند که به جانورانی با سم، نظیر اسب و گوزن وابسته است.

پژوهشگران احتمال می‌دهند که شرایط نامساعد برای حفظ بقایای آلی موجب نابودی بیشتر این آثار شده است و در نتیجه، ابزارهای سنگی تنها شواهد باقی‌مانده از فعالیت‌های انسانی در این ناحیه خواهند بود. با این حال، استخوان‌های پیدا شده می‌تواند فرضیه استفاده از این مکان برای شکار و پردازش بقایای حیوانات را تقویت کند.

شباهت‌های موجود میان ابزارهای خریاشچی و نمونه‌های یافت‌شده در نواحی جنوبی‌تر، سوالاتی را درباره منبع این سنت ابزارسازی پیش آورده است. پژوهشگران می‌گویند نمونه‌های مشابهی از آشولی اولیه در برخی نواحی قفقاز، به ویژه پیش‌قفقاز غربی و شبه‌جزیره تامان کشف شده است.

بنابراین، یکی از فرضیه‌ها این است که فناوری آشولی از منطقه قفقاز به دشت‌های روسیه منتقل شده باشد. به احتمال زیاد ساکنانی که خریاشچی را اشغال کرده‌اند یا نسل‌های قبلی آنها، در دوران پلیستوسن میانه به سمت شمال مهاجرت کرده باشند.

پژوهشگران همچنین به نقش تنگه مانیچ در این تحرک احتمالی پرداخته‌اند. این تنگه در برهه‌هایی مانع جغرافیایی بین قفقاز و سرزمین‌های شمالی ایجاد می‌کرد؛ اما زمانی که غیاب می‌یافت یا عبور از آن ممکن بود، مسیر مهاجرت می‌توانست آسان‌تر شود. البته این فرضیه فعلاً بر اساس شباهت‌های موجود در ابزارها و بازسازی جغرافیای گذشته است و برای تأیید آن نیاز به شواهد بیشتری است.

فن‌آوری آشولی بیش از ۱٫۵ میلیون سال پیش در آفریقا شکل گرفت و سپس به‌طور گسترده‌ای در بخش‌های مختلف اوراسیا گسترش یافت. تبرهای دستی دوسویه از شناخته‌شده‌ترین ابزارهای این سنت محسوب می‌شوند؛ هرچند که مجموعه‌های آشولی شامل ابزارهای برش، کلنگ، ساطور، تراشه و انواع ابزار سنگی دیگر نیز می‌باشد.

ساخت این ابزارها نیازمند روش‌های هدفمند و چند مرحله‌ای بوده است. باستان‌شناسان از بررسی آن‌ها به‌منظور درک قابلیت‌های فنی، انتقال دانش میان نسل‌ها و توانایی‌های شناختی جوامع انسانی اولیه استفاده می‌کنند. همچنین توزیع این ابزارها در مناطق مختلف اوراسیا می‌تواند نمایانگر ارتباطات و مهاجرت‌های گروه‌های انسانی در دوران‌های گذشته باشد.

هنوز مشخص نیست سازندگان ابزارهای خریاشچی به کدام گونه انسانی تعلق دارند. پژوهشگران تاکنون هیچ فسیل انسانی از این محوطه یافته‌اند و ابزارهای سنگی، اصلی‌ترین شواهد موجود از حضور انسان‌ها در کنار رودخانه باستانی به شمار می‌روند.

با این وجود، این آثار گواهی بر این است که گروه‌های انسانی اولیه توانسته‌اند در دوره‌ای از تغییرات اقلیمی از منابع طبیعی دشت‌های جنوبی روسیه بهره‌برداری کنند. پژوهشگران خریاشچی را به‌عنوان یک محل کلیدی در بازسازی مراحل اولیه حضور انسان در این ناحیه تلقی می‌کنند.

کاوش‌های آینده هدف دارند تا اطلاعات دقیق‌تری در مورد تاریخچه محوطه، محیط و فعالیت‌های ساکنان آن ارائه دهند. تحقیق‌ها در سال ۲۰۲۷ ادامه خواهد داشت و اگر مراحل بعدی به تأیید تاریخ و طبقه‌بندی ابزارها منجر شود، خریاشچی می‌تواند شواهد مهمی از آسیایی‌های آشولی در شرق اروپا، در حدود ۴۵۰ هزار سال پیش به‌دست آورد.