پهپادهایی که بذر امید را می‌پاشند؛ نوآوری فناورانه برای احیای جنگل‌های حرا
بر اساس گزارش سی‌ان‌ان، درختان حرا که با ریشه‌های پیچیده و برگ‌های مومی خود شناخته می‌شوند، دارای ظاهری منحصر به فرد هستند و تأثیر آن‌ها بر سلامت محیط زیست به مراتب بیش از ظاهر آن‌هاست. این گیاهان در زیستگاه‌های گرمسیری و نیمه‌گرمسیری، در مناطقی که بین خشکی و دریا قرار دارند، رشد می‌کنند و به شدت در برابر شوری آب، گل‌ولای با کمبود اکسیژن و تغییرات مداوم در سطح آب پایداری نشان می‌دهند. جنگل‌های حرا به عنوان زیستگاه‌های حیاتی برای گونه‌های مختلف جانوری محسوب می‌شوند، در حفاظت از سواحل در برابر سیلاب و فرسایش نقش دارند و مقادیر زیادی دی‌اکسیدکربن را در خود ذخیره می‌نمایند.
این خصوصیات منحصر به فرد موجب جلب توجه گسترده دانشمندان و فعالان محیط زیست به حفاظت از این جنگل‌ها شده است. در ابوظبی، تلاش‌ها برای احیای جنگل‌های حرا به طرز چشمگیری در حال انجام است و فناوری‌هایی مانند پهپادهای بذرپاش در این راستا نقشی اساسی ایفا می‌کنند.
چرا جنگل‌های حرا برای محیط‌زیست اهمیت دارند؟
بیش از ۵۰ گونه مختلف از درختان و درختچه‌های حرا در ناحیه جزرومدی سواحل گرمسیری و نیمه‌گرمسیری وجود دارند. تخصص محیطی ریشه‌ها و برگ‌های این گیاهان به آن‌ها این امکان را می‌دهد که در شرایط دشواری که سایر گونه‌ها قادر به ایستادگی نیستند، زندگی کنند.
جنگل‌های حرا زیستگاه‌هایی برای گوناگونی از حیوانات هستند و حداقل ۳۴۰ گونه در خطر انقراض در سطح جهانی به این اکوسیستم وابسته می‌باشند. از گاوهای دریایی تا میمون‌ها، بسیاری از گونه‌ها برای بقاء و تأمین غذای خود به این جنگل‌ها متکی هستند. برگ‌های حرا بعد از افتادن در بستر سواحل تجزیه می‌شوند و مواد آلی غنی و مغذی را تولید می‌کنند که نیاز جانوران مختلف به غذا را تأمین می‌نمایند.
این درختان همچنین محافظت‌کننده جوامع ساحلی هستند. ریشه‌های متراکم آن‌ها خاک را تثبیت می‌کنند و مانع از فرسایش سواحل می‌شوند. جنگل‌های حرا همچنین به عنوان یک سد طبیعی در برابر آسیب‌های ناشی از طوفان و سیلاب عمل کرده و شدت موج‌ها را قبل از رسیدن به خشکی کاهش می‌دهند.
نقش این درختان در مواجهه با تغییرات اقلیمی نیز بسیار ویژه است. حرا به عنوان یکی از مؤثرترین ذخایر طبیعی کربن شناخته می‌شود که می‌تواند تا چهار برابر بیشتر از یک جنگل معمولی خشکی دی‌اکسیدکربن را جذب و ذخیره کند. بر اساس اطلاعات ائتلاف حرا، این جنگل‌ها به طور کلی نزدیک به ۲۱ میلیارد تن دی‌اکسیدکربن را در سطح جهانی ذخیره کرده‌اند؛ کربنی که ممکن است برای هزاران سال در این اکوسیستم باقی بماند.
ابوظبی چگونه جنگل‌های حرا را احیا کرد؟
توجه به حفظ درختان حرا در ابوظبی به اواخر دهه ۱۹۶۰ برمی‌گردد؛ زمانی که درست پیش از رونق نفتی و گسترش ساخت‌وساز در این منطقه بود. توسعه سواحل در آن زمان منجر به کاهش قابل توجه پوشش جنگل‌های حرا در امارات متحده عربی شد. در همین زمان، شیخ زاید بن سلطان آل نهیان اقداماتی را برای کاشت و احیای این درختان آغاز کرد و ابوظبی به یکی از پیشگامان حفاظت از جنگل‌های حرا تبدیل گردید.
براساس گزارش برنامه محیط‌زیست سازمان ملل، پوشش جنگل‌های حرا در سطح جهانی در فاصله سال‌های ۱۹۸۰ تا ۲۰۰۰ حدود ۳۵ درصد کاهش یافته است. در عین حال، سرعت نابودی این جنگل‌ها از سال ۲۰۰۰ تا ۲۰۲۰ به طور قابل توجهی حدود ۴۴ درصد کمتر شد. ابوظبی در این میان مسیری متفاوت را پیموده و سطح جنگل‌های حرا از سال ۱۹۸۷ تا ۲۰۲۲ حدود ۹۲ درصد افزایش یافته است.
دکتر آمنه المنصوری، پژوهشگر علوم دریایی در آژانس محیط‌زیست ابوظبی، اعلام کرد که وسعت جنگل‌ها اکنون از حدود ۳ هزار هکتار به ۱۷ هزار و ۶۰۰ هکتار رسیده است. این رشد نتیجه برنامه‌های جامع کاشت و حفاظت از درختان حرا در منطقه می‌باشد.
پهپادها چگونه بذر درختان حرا را می‌کارند؟
ابتکار حرا در ابوظبی برای احیای این زیست‌بوم بر اساس رویکردهای علمی و داده‌های دقیق شکل یافته است. محققان با شناسایی و پایش مناطق ساحلی، مکان‌های مناسب برای کاشت بذر را پیدا می‌کنند. این برنامه بخشی از هدف امارات برای کاشت ۱۰۰ میلیون درخت حرا تا سال ۲۰۳۰ است.
در سال ۲۰۲۳، این ابتکار بیش از ۶ میلیون بذر حرا را با استفاده از پهپادهای خاص در نقاط مختلف ابوظبی پخش کرده است. هر یک از این پهپادها قادر هستند حدود ۶ هزار بذر را حمل کرده و آن‌ها را در گل‌ولای مناطق جزرومدی پراکنده کنند تا بستر مناسب برای جوانه‌زنی فراهم آید.
کاشت دستی بذرها نیازمند نیروی کار زیادی است و ورود گروه‌های بزرگ به زیستگاه‌های حساس ممکن است به اکوسیستم آسیب برساند. پهپادها این مشکل را تا حدودی حل کرده و قادر به پوشش مسافت‌های طولانی و دسترسی به مکان‌های دورافتاده‌ای هستند که برای گروه‌های کاشت دشوار است. بعلاوه، پژوهشگران با بررسی شرایط محیطی برتری‌ها و محل‌های مناسب برای پخش بذر را تعیین می‌کنند.
تغییرات اقلیمی جنگل‌های حرا را هم تهدید می‌کند
با وجود افزایش توجه جهانی به حفظ جنگل‌های حرا، این زیست‌بوم همچنان از عواقب گرمایش زمین آسیب می‌بیند. داده‌های نظارت جهانی بر جنگل‌های حرا نشان می‌دهد که در سال‌های اخیر، پوشش این جنگل‌ها به طور کلی اندکی افزایش یافته؛ اما کشورهایی چون میانمار، اندونزی و نیجریه هنوز در حال کاهش وسعت جنگل‌های حرا هستند. نابودی این زیستگاه‌ها می‌تواند به کاهش منابع غذایی و پناهگاه حیوانات منجر شود و زندگی جوامع ساحلی را تحت تأثیر قرار دهد.
در ابوظبی نیز با وجود افزایش قابل توجه مساحت جنگل‌ها، درختان حرا همچنان در فهرست گونه‌های در خطر قرار دارند. یکی از مهم‌ترین چالش‌ها، بالا آمدن سطح آب دریا است. اگر سطح دریا سریع‌تر از ارتفاع رسوباتی که درختان بر روی آن رشد می‌کنند، افزایش یابد، آب توانایی برگشتن به سطح درختان را پیدا کرده و ممکن است برای مدت زمان زیادی آن‌ها را زیر آب نگه‌دارد، که این امر به شدت به آن‌ها آسیب می‌زند.
المنصوری بیان می‌کند که افزایش حجم آب می‌تواند درختان حرا را خفه کند و کمبود آب نیز به شرایط رشد این درختان آسیب می‌زند. بنابراین، حفظ تعادل در جریان آب برای حفظ سلامت این جنگل‌ها امری ضروری است.
برنامه تازه برای حفظ سلامت جنگل‌ها
ابتکار حرا در ابوظبی به‌غیر از کاشت درختان جدید، به حفاظت از جنگل‌های موجود و احیای مناطق آسیب‌دیده نیز اهمیت ویژه‌ای می‌دهد. یکی از پروژه‌های جدید این مجموعه به بررسی شرایط هیدرولوژیکی مناسب برای رشد درختان حرا اختصاص دارد. محققان در این طرح به دنبال شناسایی جریان آب و شرایط محیطی لازم برای احیای پایدار مناطق آسیب‌دیده هستند.
افزایش وسعت جنگل‌ها به‌خودی‌خود کافی نیست تا برنامه‌های حفاظتی به موفقیت برسند. درختان تازه‌کاشته‌شده باید در شرایط طبیعی توانایی رشد را داشته و در بلندمدت به بخشی پایدار از اکوسیستم تبدیل شوند. به همین دلیل، کارشناسان بر اهمیت برنامه‌های احیای حرا تأکید می‌کنند تا علاوه بر افزایش پوشش گیاهی، به سلامت جنگل‌ها و توانایی آن‌ها برای نگهداری از حیات وحش و جوامع انسانی نیز توجه شود.