خالی شدن روستاها به طبیعت هم آسیب می‌زند
به گزارش نشریه نیچر (Nature)، برخلاف تصور رایج که کاهش حضور انسان در طبیعت را عاملی برای بازگشت حیات وحش می‌داند، بررسی‌ها در ژاپن نشان می‌دهد خالی شدن روستاها و کنار گذاشتن فعالیت‌های سنتی کشاورزی می‌تواند زیستگاه بسیاری از گونه‌های جانوری و گیاهی را از بین ببرد.
ژاپن یکی از کشورهایی است که با کاهش جمعیت و مهاجرت گسترده از مناطق روستایی به شهرها روبه‌روست. در چنین شرایطی، بسیاری از زمین‌های کشاورزی، شالیزارها و مناطق روستایی بدون مراقبت و استفاده رها می‌شوند.
پژوهشگران در مطالعه‌ای که در نشریه Nature Sustainability در ژوئن ۲۰۲۵ منتشر شد، تغییرات جمعیت و تنوع زیستی را در ۱۵۸ منطقه ژاپن بررسی کردند. این مطالعه اطلاعات مربوط به ۴۶۴ گونه پرنده، پروانه، کرم شب‌تاب و قورباغه و همچنین ۲۹۲۲ گونه گیاهی را در دوره‌هایی بین پنج تا ۱۷ سال از سال ۲۰۰۴ به بعد تحلیل کرده است.
نتایج نشان داد که کاهش تنوع زیستی تنها به مناطقی که جمعیت انسانی آنها افزایش یافته محدود نیست؛ در بسیاری از مناطقی که جمعیت کاهش پیدا کرده نیز شمار و تنوع گونه‌های مختلف کمتر شده است.
پژوهشگران یکی از دلایل اصلی این روند را تغییر در شیوه استفاده از زمین‌های کشاورزی می‌دانند. در برخی مناطق، زمین‌های کشاورزی به دلیل مهاجرت ساکنان رها شده‌اند و در برخی دیگر، کشاورزی سنتی جای خود را به روش‌های صنعتی و متمرکز داده است.
چرا نبود انسان همیشه به نفع طبیعت نیست؟
بسیاری از گونه‌های جانوری و گیاهی برای ادامه حیات به زیستگاه‌هایی وابسته‌اند که در نتیجه فعالیت‌های سنتی انسان شکل گرفته‌اند.
برای مثال، شالیزارهای پرآب محل مناسبی برای زندگی و تولیدمثل برخی دوزیستان و حشرات هستند. همچنین چمنزارهایی که با چرای دام یا برداشت منظم گیاهان حفظ می‌شوند، زیستگاه گونه‌های مختلف گیاهی و جانوری به شمار می‌روند.
با متوقف شدن فعالیت‌های کشاورزی، آبیاری شالیزارها ممکن است قطع شود و محیط‌های مرطوبی که برای تولیدمثل برخی حشرات و دوزیستان ضروری هستند، از بین بروند. در نتیجه، حتی اگر فعالیت انسانی در منطقه کاهش یابد، شرایط برای ادامه حیات بعضی گونه‌ها دشوارتر می‌شود.
گزارش نیچر همچنین به تجربه کشورهای اروپایی اشاره می‌کند. بررسی‌های انجام‌شده در بخش‌هایی از جنوب و شرق اروپا نشان داده است که رها شدن زمین‌های کشاورزی می‌تواند به کاهش جمعیت پرندگان وابسته به زیستگاه‌های کشاورزی منجر شود.
حفاظت از طبیعت بدون مدیریت زمین
پژوهشگران معتقدند حفاظت از محیط زیست همیشه به معنای کنار گذاشتن کامل فعالیت‌های انسانی نیست. در برخی مناطق، ادامه کشاورزی سنتی، نگهداری شالیزارها، چرای کنترل‌شده دام و مدیریت جنگل‌ها برای حفظ زیستگاه گونه‌های مختلف ضروری است.
این یافته‌ها نشان می‌دهد که رابطه انسان و طبیعت پیچیده‌تر از آن است که صرفاً با کاهش حضور انسان بتوان به بهبود وضعیت محیط زیست امیدوار بود. در بعضی زیستگاه‌ها، فعالیت‌های محدود و مدیریت‌شده انسان بخشی از شرایط لازم برای حفظ تنوع زیستی است.