کشف هشت قرص نان از دوره برنز بعد از ۵ هزار سال در زیر خاک

به نقل از هریتیج دیلی، در محوطه باستانی تپه سیت‌اومر (Seyitömer Mound) واقع در ترکیه، باستان‌شناسان موفق به کشف هشت قرص نان مربوط به حدود ۵ هزار سال پیش شده‌اند. آتش‌سوزی شدیدی که پیشتر بر این محوطه اثر گذاشته بود، موجب سوزانده شدن بقایای نان‌ها و محصولات زراعی شد و بدین ترتیب باعث حفظ آن‌ها برای هزاران سال گردید. این یافته‌ها نمایی منحصر به فرد از تغذیه و زندگی روزمره مردمان عصر برنز آغازین به نمایش می‌گذارند.

این ابنیه و تاسیسات غذایی به همراه گندم و عدس در ضمن عملیات کاوش‌های نجاتی در استان کوتاهیه به دست آمده‌اند. غذاها در اتاقی قرار داشتند که نشانه‌هایی از وجود تنوری و قفسه‌های دیواری در آن دیده می‌شود. باستان‌شناسان این آثار را به ربع اول عصر برنز آغازین نسبت می‌دهند و هم‌اکنون در موزه باستان‌شناسی و معدن کوتاهیه به نمایش درآمده‌اند.

این کشف در جریان مطالعات به سرپرستی دکتر سوگی گوردال، مدیر موزه کوتاهیه، انجام شد. باستان‌شناسان در حین بررسی یکی از اتاق‌های محوطه، موفق به یافتن تنوری شدند که بقایای قفسه‌ای در کنار آن واقع شده بود.

میان لوازم درون قفسه فروریخته، هشت قرص نان کربنیزه و سوخته مشاهده می‌شد. همچنین در مجاورت نان‌ها، بقایای گندم و عدس نیز وجود داشت.

گوردال درخصوص این کشف اظهار داشت:

در جریان کاوش‌ها، ما هشت قرص نان سوخته را در میان پایه‌های قفسه‌ای در نزدیکی تنور در داخل اتاق مشاهده کردیم. همچنین بقایای گندم و عدس در اطراف نان‌ها یافت شد.

ترکیب تنور، قفسه و مواد غذایی در کنار یکدیگر این امکان را به باستان‌شناسان می‌دهد که درباره نحوه نگهداری غذا در این ساختمان، که حدود ۵ هزار سال پیش ساخته شده، اطلاعات بیشتری به دست آورند.

پژوهشگران بر این باورند که آتش‌سوزی‌ای که ساختمان را ویران کرد، نحوه‌ قرارگیری یافته‌ها را توضیح می‌دهد. به احتمال زیاد، ساکنان پیش از وقوع آتش‌سوزی، نان و سایر محصولات کشاورزی را داخل کیسه یا بسته‌هایی بر روی قفسه نگهداری می‌کردند. با شعله‌ور شدن آتش، قفسه فروریخت و اقلام موجود بر روی زمین پخش شدند.

گوردال اضافه کرد که وجود بقایای مواد غذایی در کنار هم نشانگر این است که قبل از آتش‌سوزی، قفسه‌هایی در آن مکان مستقر بوده‌اند. محصولات کشاورزی و نان‌ها نیز احتمالا در کیسه‌هایی درون قفسه‌ها قرار داشته و با افتادن آن، با یکدیگر مخلوط شدند.

اگرچه آتش‌سوزی سبب ویرانی اتاق شد، اما سوختن مواد آلی باعث کربنیزه شدن آنها شد و از تجزیه کامل آنها جلوگیری کرد. به این ترتیب، بخشی از مواد غذایی توانست در مدت هزاران سال در زیر زمین حفظ شود.

بقایای نان، گندم و عدس شواهدی از تغذیه مردمان ساکن تپه سیت‌اومر در عصر برنز آغازین ارائه می‌دهند. مواد غذایی به جای سفال، ابزارهای سنگی و اشیای فلزی که در مقایسه با آنها بسیار آسیب‌پذیر و در معرض از بین رفتن هستند، دستخوش الزامات تخریب بیشتری می‌شوند. سوختن سبب تبدیل مواد گیاهی به شکل پایدارتر در برابر تجزیه زیستی می‌شود و به حفظ آنها کمک می‌کند.

کشف قرص‌های نان نسبتاً سالم یا کامل از این جنبه اهمیت دارد که ممکن است اطلاعاتی فراتر از وجود دانه‌های غلات را به پژوهشگران ارائه دهد. تجزیه و تحلیل دقیق نان‌های باستانی می‌تواند جزئیاتی از مواد اولیه، روش‌های پردازش غلات و تکنیک‌های پخت را به نمایش بگذارد؛ هرچند در گزارش مربوط به این کشف هنوز اطلاعاتی درباره آزمایش‌های انجام‌شده بر روی نان‌های سیت‌اومر ارائه نشده است.

موارد مشخص شده از این کشف نشان می‌دهند که در زمان ویرانی ساختمان، نانی که برای مصرف آماده شده بود، در کنار گندم و عدس نگهداری می‌شد.

بقایای نان‌های کربنیزه‌ شده و مواد گیاهی هم‌زمان با آنها هم‌اکنون در موزه باستان‌شناسی و معدن کوتاهیه به نمایش گذاشته شده‌اند. طبق گفته گوردال، این خوراکی‌های باستانی به یکی از محبوب‌ترین یافته‌های موزه تبدیل شده‌اند و بازدیدکنندگان به‌ویژه درباره چگونگی حفظ نان‌ها در طی تقریبا ۵ هزار سال بسیار مشغول به پرسش هستند.

بخش عمده‌ای از مجموعه آثار باستان‌شناسی موزه را یافته‌های کشف‌شده در تپه سیت‌اومر تشکیل می‌دهد. گوردال تصریح می‌کند که این آثار اطلاعات گرانبهایی در مورد زندگی روزمره، اجتماعی، هنر و عادات غذایی مردمان آن زمان ارائه می‌دهند. در کاوش‌های گذشته در این محوطه، بیش از ۱۷ هزار اثر باستانی کشف و به موزه انتقال یافته‌اند.

تپه سیت‌اومر در فاصله تقریبی ۲۶ کیلومتری از مرکز شهر کوتاهیه واقع شده و لایه‌های باستان‌شناختی آن به حدود ۳۰۰۰ سال پیش از میلاد برمی‌گردند. این تپه در گذشته دارای ارتفاعی معادل ۲۶ متر، عرضی در حدود ۱۴۰ متر و طولی نزدیک به ۱۵۰ متر بود.

عملیات کاوش‌های نجات‌بخشی در این محوطه از سال ۱۹۸۹ و به دلیل وجود ذخایر زغال‌سنگ قهوه‌ای زیر این محوطه باستانی آغاز گردید. در ابتدا، مسئولیت کاوش‌ها به عهده اداره موزه اسکی‌شهر بود، و سپس از سال ۱۹۹۰ تا ۱۹۹۵، این وظیفه به اداره موزه افیون‌قره‌حصار منتقل شد.

پس از آن، گروه باستان‌شناسی دانشگاه کوتاهیه دوملوپینار از سال ۲۰۰۶ تا ۲۰۱۴ به ادامه کاوش‌ها پرداخت. از سال ۲۰۱۹، اداره موزه کوتاهیه مسئولیت تحقیقات باستان‌شناسی را بر عهده داشته است.

تحقیقات کنونی روی لایه‌های مربوط به عصر برنز میانه و آغازین متمرکز است و شواهد جدیدی از زندگی مردمان این ناحیه در هزاران سال پیش به دست می‌آید. هشت قرص نان سوخته، ارتباطی عینی با زندگی روزمره آن جامعه بر قرار می‌کنند: غذایی که برای مصرف روزمره فراهم شده بود و آتش‌سوزی، به طور غیرمنتظره، آن را برای نسل‌های آینده نگه داشته است.