یافتن چوب‌های با قدمت ۱۰٬۵۰۰ سال در دریاچه‌ای در آلمان؛ نشانه‌ای از وجود انسان‌های پیش از تاریخ
به نقل از «هریتیج دیلی»، تیمی از باستان‌شناسان در اعماق دریاچه آرندزی در ایالت زاکسن-آنهالت آلمان، به کشف بقایای چوب‌های دست‌ساخته، ابزارهای سنگی و استخوان‌های حیوانات پرداخته‌اند که تاریخ آنها به حدود ۱۰۵۰۰ سال پیش می‌رسد. این میراث‌ها گویای حضور انسان‌های باستانی در کرانه‌های این دریاچه هستند؛ با این حال، هنوز نمی‌توانیم با قطعیت از وجود یک سکونتگاه ثابت در این ناحیه سخن به میان آوریم.
کشف نشانه‌های باستانی در عمق ۲۰ متری دریاچه
این نشانه‌ها در عمق تقریبی ۲۰ متری زیر سطح دریاچه آرندزی شناسایی شده‌اند؛ جایی که باستان‌شناسان در حال بررسی چشم‌اندازهای پیشاتاریخی پنهان زیر آب هستند. پژوهشگران اداره دولتی مدیریت میراث و باستان‌شناسی زاکسن-آنهالت در بهار ۲۰۲۶ به این محوطه دست یافتند.
مارسل وایس، باستان‌شناس این پروژه، خاطرنشان می‌کند که این یافته‌ها شامل تکه‌های بزرگ و کوچک چوبی که به دست انسان شکل داده شده، ابزارهای سنگی و استخوان‌های مرتبط با شکار هستند.
یکی از مهم‌ترین کشفیات، تیرک چوبی با طول تقریبی ۱٫۶ متر است که نشانه‌های واضحی از قطع درخت و عملیات چوب‌کاری را به نمایش می‌گذارد. همچنین، باستان‌شناسان تخته‌های چوبی شکاف‌دار با حداکثر طول ۱٫۳ متر را نیز پیدا کرده‌اند.
پژوهشگران بر این باورند که این چوب‌ها ممکن است بخشی از یک سازه انسانی، از جمله کلبه‌ای کوچک، بوده باشد. اما همچنان شواهد قوی‌تری برای پیوند این قطعات با یک ساختمان وجود ندارد.
آیا این آثار به یک سکونتگاه دائمی تعلق دارند؟
با وجود آنکه این کشف از اهمیت بالایی برخوردار است، باستان‌شناسان هنوز قادر به تأیید اینکه محوطه آرندزی یک سکونتگاه دائمی بوده است نیستند. مشاهدات فقط نشانگر حضور انسان‌های عصر میان‌سنگی در ساحل باستانی دریاچه هستند و بیانگر برش و شکل‌دهی قطعات چوبی در محل است. برای درک بهتر از ماهیت و میزان فعالیت آنها نیاز به مطالعات بیشتر وجود دارد.
در حدود ۱۰٬۵۰۰ سال پیش، جوامع ساکن در مرکز اروپا به تأمین غذای خود از طریق شکار، ماهی‌گیری و جمع‌آوری گیاهان وابسته بودند و در آن زمان کشاورزی هنوز نقش مرکزی در زندگی آنها نداشت. حتی اگر پژوهش‌های بعدی به وجود سازه‌ای در آرندزی اشاره کنند، این موضوع به تنهایی به معنی سکونت دائمی انسان‌ها در این ناحیه نیست.
گروه‌های شکارچی و گردآورنده ممکن است در مکان‌های موقتی یا اردوگاه‌هایی که در فصل‌های خاص به آن بازمی‌گشتند، ساختمان‌هایی با ابعاد نسبتا بزرگ می‌ساختند. بنابراین، ارزش اصلی کشف آرندزی به حفظ بی‌نظیر چوب‌های دست‌کاری‌شده از دوره میان‌سنگی مربوط می‌شود.
چرایی زنده ماندن چوب‌های باستانی در زیر آب
معمولا آثار معماری و سازه‌های متعلق به دوره میان‌سنگی به‌راحتی حفظ نمی‌شوند. باستان‌شناسان غالبا آنها را از طریق نشانه‌های غیرمستقیم، مانند ردپای تیرک‌ها یا تغییرات رنگ خاک شناسایی می‌کنند. ولی محیط آبی اشباع شده در دریاچه آرندزی توانسته چوب‌ها و آثار ابزارسازی پیشاتاریخی را در خود حفظ کند.
ویژگی‌های زمین‌شناسی دریاچه تأثیر زیادی روی این وضعیت داشته است. در زیر بستر آرندزی یک گنبد نمکی قرار دارد که سبب فرونشست تدریجی بخش‌هایی از کف دریاچه شده است. نتیجه این فرآیند، زیر آب رفتن رشته‌ای از ساحل باستانی است. پس از آن، رسوبات بر روی بقایای باستانی را پوشانده و شرایطی را فراهم آورده‌اند که مواد آلی نظیر چوب بتوانند به‌مدت هزاران سال دست نخورده باقی بمانند.
آرندزی همچنین پیش‌تر آثار باستانی از دوران‌های متفاوتی را در خود حفظ کرده است؛ از جمله سازه‌های مربوط به عصر نوسنگی و قایق‌های چوبی متعلق به قرون وسطی.
فناوری‌های زیر آب و کمک به باستان‌شناسان
پژوهشگران در حال حاضر با به‌کارگیری تجهیزات پیشرفته زیرآبی، به بررسی جزئیات چشم‌انداز پیشاتاریخی دریاچه پرداخته‌اند. یک دستگاه هدایت‌پذیر از دور، که با همکاری پژوهشگران موسسه فرانهوفر در ایلمناو به کار گرفته شده، تصاویر سونار با کیفیت بالا از نوار ساحلی کهن ثبت کرده است.
این تصاویر به باستان‌شناسان در شناسایی مناطق کلیدی محوطه یاری می‌رسانند و به برنامه‌ریزی دقیق‌تری برای غواصی‌های آینده کمک خواهند کرد.
همچنین پژوهشگران قصد دارند آنالیزهای علمی بیشتری بر روی چوب‌های کشف‌شده انجام دهند. یکی از روش‌های موردنظر بررسی حلقه‌های رشد درختان یا گاه‌شماری درختی است که به تعیین سن چوب کمک می‌کند. با این حال، تعیین قدمت این نمونه‌های باستانی ممکن است دشوار باشد؛ زیرا مواد مرجعی که برای مقایسه لازم است، به مقدار کافی وجود ندارد.
برنامه‌ریزی برای بررسی ساختار داخلی چوب‌ها با استفاده از تصویربرداری تشدید مغناطیسی در شهر هاله نیز انجام خواهد شد. غواصی‌های آینده همچنین در راستای تعیین وسعت آثار باستانی و امکان ارتباط احتمالی میان قطعات چوبی برنامه‌ریزی خواهند شد.
معمای سازه باستانی همچنان بدون جواب است
کشف دریاچه آرندزی شواهد با ارزشی از حضور انسان‌ها در کنار ساحل باستانی این منطقه در دوره میان‌سنگی فراهم آورده است؛ اما هنوز مشخص نیست که تیرک‌ها و تخته‌های چوبی به یک کلبه، سازه‌ای با کاربری دیگر یا فعالیت‌های مجزا تعلق داشته‌اند.
تحقیقات آینده باید مشخص کند که این قطعات چه ارتباطاتی با یکدیگر دارند و انسان‌های آن زمان به چه طریقی از آنها استفاده می‌کردند. تا آن زمان، وجود آثار فعالیت انسان‌های باستانی در این ناحیه تأیید شده است، اما فرضیه سکونتگاه دائمی همچنان نیاز به شواهدی قوی‌تر دارد.