خطر دسترسی زودهنگام کودکان و نوجوانان به محتوای جنسی در فضای مجازی

به نقل از ایسنا، رویداد ملی ارتقا توانمندی‌های دیجیتال نوجوانان امروز با حضور سید جواد حسینی، رئیس سازمان بهزیستی کشور، عسگر جلالیان، دبیر مرجع ملی کنوانسیون حقوق کودک، مهدی امیری اصفهانی، معاون اجتماعی و پیشگیری از وقوع جرم قوه قضاییه و سید آرش وکیلیان، مدیرکل ساماندهی حکمرانی فرهنگی مرکز ملی فضای مجازی در محل سازمان بهزیستی برگزار گردید.

در این مراسم، ۵ محتوای آموزشی که توسط سازمان بهزیستی کشور در زمینه آسیب‌های اجتماعی در فضای مجازی و مراقبت از کودکان و نوجوانان تولید شده بود، رونمایی شد.

سید جواد حسینی در این جلسه، اشاره کرد که پرداختن به آسیب‌های فضای مجازی برای کودکان و نوجوانان از اهمیت بالایی برخوردار است و بیان داشت: تحولات نوین فناوری و ظهور دنیای دیجیتال امکان‌های جدیدی را برای جوامع به ارمغان آورده است، اما همزمان با این فرصت‌ها، آسیب‌های زیادی نیز به وجود آمده‌اند که کودکان و نوجوانان به‌دلیل سن و نیازهای هویتی و اجتماعی‌شان به شدت در معرض این آسیب‌ها هستند.

وی با تأکید بر وجود پشتوانه‌های قانونی در راستای فعالیت‌های سازمان بهزیستی در حوزه کودکان و نوجوانان، تصریح کرد: این اقدامات از سال گذشته بر پایه تکالیف قانونی از جمله برنامه هفتم توسعه، قانون اساسی و قانون حمایت از اطفال و نوجوانان اجرایی شده‌اند. ضرورت پرداختن به این موضوع باید برای تمام مدیران و فعالان این حوزه حیاتی و مشخص باشد، چرا که در بین انبوه مسائل و مسئولیت‌ها، توجه به کودکان و نوجوانان باید در اولویت قرار گیرد و نباید آن را اقدامی زودگذر یا تجملاتی به شمار آورد.

رئیس سازمان بهزیستی کشور با اشاره به تحول سریع در دنیای دیجیتال، افزود: اکنون دنیا به سمت زمینه‌های جدید مانند متاورس و محیط‌های همراه با هوش مصنوعی در حال پیشرفت است. این تغییرات بسیاری از ویژگی‌های جهان واقعی را در قالبی نوین بازسازی کرده و فرصت‌های زیادی را فراهم آورده است.

حسینی یکی از قابلیت‌های این تحولات را امکان کاهش برخی نابرابری‌ها و تعمیق عدالت اجتماعی دانست و گفت: در واقعیت، نابرابری‌ها بین کشورهای مختلف به اشکال گوناگونی ایجاد شده است، به گونه‌ای که تعداد کمی از کشورهای جهان بیشترین سهم منابع را در اختیار دارند. فناوری‌های نوین و هوش مصنوعی اگر به درستی مورد استفاده قرار گیرند، می‌توانند فرصت‌های جدیدی برای کاستن این شکاف‌ها و ایجاد دسترسی عادلانه‌تر به امکانات فراهم کنند. سازمان بهزیستی آموزش‌های مربوط به هوش مصنوعی را در برخی استان‌ها آغاز کرده است، به این امید که جامعه به سرعت با این فناوری‌ها آشنا شود و توانایی استفاده از آن‌ها را بیابد تا از فرصت‌های جدید بهره‌مند شود و نابرابری‌ها را کاهش دهد.

کودکان و نوجوانان، در معرض بالاترین میزان خطرهای فضای مجازی

حسینی با تأکید بر اینکه هر نوآوری جدیدی در کنار مزایای خود، خطرهایی را نیز به همراه دارد، ابراز داشت: کودکان و نوجوانان به علت نیاز به شکل‌گیری هویت، یادگیری مهارت‌های زندگی و توانایی مواجهه با محیط‌های تازه، به خطرات فضای مجازی حساس‌ترند. اگر این گروه سنی آموزش‌های لازم برای ایمنی در این فضا را دریافت نکنند، به واسطه میزان بالای ارتباطات و حضور در فضای مجازی بیشتر در معرض پیامدهای منفی قرار خواهند گرفت.

وی با اشاره به پدیده جامعه‌پذیری معکوس اظهار داشت: در گذشته بزرگ‌ترها ارزش‌ها، باورها و تجربیات خود را به نسل جوان منتقل می‌کردند، اما امروزه کودکان و نوجوانان به سریع‌ترین شکل ممکن وارد دنیای دیجیتال می‌شوند و در بسیاری از موارد، والدین برای تسلط بر این فضا از فرزندان خود عقب‌تر هستند. در چنین شرایطی، نوجوانان به حجم عظیمی از اطلاعات و داده‌ها دسترسی دارند بدون اینکه همیشه مهارت لازم برای تفکیک و مدیریت این اطلاعات را دارا باشند.

رئیس سازمان بهزیستی کشور به بررسی ابعاد گوناگون آسیب‌های فضای مجازی پرداخت و ادامه داد: این آسیب‌ها را می‌توان در سه قلمرو تحلیل کرد؛ نخست فضای مجازی به عنوان ابزاری برای آسیب‌زدن، دوم به عنوان بستری برای انتشار محتوای مضر و سوم به عنوان محیطی برای برقراری ارتباط که ممکن است منجر به وابستگی و انزوای اجتماعی شود.

قلدری سایبری و نقض حریم خصوصی؛ آسیب‌های کابوس‌وار فضای مجازی

حسینی در توضیح اولین قلمرو آسیب‌ها اشاره کرد: فضای مجازی ممکن است به ابزاری برای آزار دیگران تبدیل شود. قلدری سایبری از طریق پیام‌رسان‌ها، شبکه‌های اجتماعی و بازی‌های آنلاین نمونه‌ای از این آسیب‌ها به شمار می‌رود. به عنوان مثال، ایجاد گروه‌هایی برای تمسخر یک دانش‌آموز یا انتشار عکس و فیلم او بدون رضایت و ارسال پیام‌های تهدیدآمیز و توهین‌آمیز، همگی از مصادیق این رفتارها هستند. این نوع رفتارها می‌تواند به اضطراب، انزوا اجتماعی، کاهش عملکرد تحصیلی و اختلال خواب در نوجوانان منجر شود. سرقت حساب‌های کاربری، سوءاستفاده از اطلاعات شخصی، جعل هویت، انتشار گفت‌وگوها و تصاویر خصوصی و همچنین کلاهبرداری آنلاین نیز از دیگر تهدیدات این محیط هستند.

رئیس سازمان بهزیستی کشور به سوءاستفاده از فناوری‌های نوین و هوش مصنوعی اشاره کرد و افزود: جعل هویت و تولید یا توزیع محتوای ویرایش شده درباره افراد می‌تواند اعتبار و روابط اجتماعی نوجوانان را تحت تأثیر قرار دهد. از این رو، آموزش حفظ حریم خصوصی و آگاهی از ردپای دیجیتال باید جزئی از برنامه‌های آموزشی کودکان و نوجوانان قرار بگیرد.

حسینی در تشریح دومین قلمرو آسیب‌های فضای مجازی که به محتوای مضر مربوط می‌شود، گفت: نوع محتوایی که کودکان و نوجوانان در این فضا مشاهده می‌کنند، می‌تواند بر شخصیت و رفتار آن‌ها تأثیر بگذارد. مواجهه مکرر با تصاویر و فیلم‌های ناشایست ممکن است حساسیت نوجوانان را نسبت به درد دیگران کاهش دهد و در برخی موارد، موجب تقویت رفتارهای تهاجمی گردد.

وی همچنین به خطر دسترسی زودهنگام کودکان و نوجوانان به محتوای جنسی نامتناسب با سن آن‌ها اشاره کرد و افزود: این نوع محتوا می‌تواند توقعات غیرواقعی از روابط عاطفی و انسانی ایجاد کند و زمینه‌ساز اضطراب و احساس شرم و گناه، شکل‌گیری دیدگاه‌های نادرست درباره روابط و رفتارهای خطرناک شود. علاوه بر این، نگرانی‌هایی درباره کاهش دوره کودکانه واقعی و مواجه شدن زودهنگام با موضوعات و محتوای مناسب سنین بالاتر وجود دارد. بنابراین، خانواده‌ها و نهادهای آموزشی باید نقش فعالتری در مدیریت دسترسی کودکان به محتوا و ایجاد فرصت‌های رشد مناسب با سن آنان ایفا کنند.

اعتیاد به اینترنت و انزوای اجتماعی نوجوانان

حسینی سومین قلمرو آسیب‌ها را به عنوان فضای مجازی به‌عنوان بستر ارتباطی تعیین کرد و گفت: استفاده بی‌ملاحظه از اینترنت و رسانه‌های اجتماعی می‌تواند به اعتیاد اینترنتی و وابستگی منجر شود و ارتباطات حقیقی نوجوانان با خانواده و دوستان را تضعیف نماید. ناتوانی در محدود کردن زمان استفاده از اینترنت، عصبانیت شدید در زمان قطع دسترسی، بیدار ماندن در شب برای بازی یا حضور در شبکه‌های اجتماعی و کاهش تعاملات با والدین از نشانه‌هایی است که خانواده‌ها باید به آن توجه داشته باشند.

رئیس سازمان بهزیستی کشور با بیان اینکه آسیب‌های فضای مجازی به این موارد ختم نمی‌شود، گفت: اختلال در خواب، کاهش تمرکز و کیفیت تحصیلی، مشکلات جسمانی، بحران هویتی، نقض حریم خصوصی و عواقب مالی و حقوقی نیز از دیگر پیامدهای استفاده نادرست این فضا به شمار می‌آید.

حسینی با تأکید بر اینکه نمی‌توان کودکان و نوجوانان را به طور کامل از فضای مجازی دور نگه داشت، یادآور شد: راهکار اصلی، حذف این فضا از زندگی نسل جدید نیست، بلکه باید نحوه استفاده صحیح و ایمن از آن را به آن‌ها آموزش دهیم. این مسیر نیازمند افزایش سواد رسانه‌ای، تقویت ارتباطات امن و صمیمی میان والدین و فرزندان، مدیریت زمان و فضایی که از ابزارهای دیجیتال استفاده می‌کنند و ارائه دسترسی سریع به مشاوره و حمایت‌های تخصصی می‌باشد.

به نقل از روابط عمومی و امور بین‌الملل سازمان بهزیستی کشور، حسینی با اشاره به اقدامات صورت‌گرفته در این سازمان برای تولید محتوای آموزشی و ارتقاء سطح آگاهی گفت: کتاب‌ها، موشن‌گرافی‌ها و برنامه‌های مشاوره‌ای که در این ارتباط تهیه شده‌اند، می‌توانند به افزایش شناخت کودکان، نوجوانان و خانواده‌ها از فرصت‌ها و تهدیدهای موجود در فضای مجازی کمک کنند. البته باید به‌جای رویکرد سلبی صرف، زمینه‌ای برای استفاده آگاهانه، مسئولانه و مطمئن از فناوری‌های نوین ایجاد شود تا کودکان و نوجوانان به همراه بهره‌مندی از فرصت‌های دنیای دیجیتال، در مقابل آسیب‌های آن نیز مقاوم و محفوظ بمانند.

پایان پیام