نجات درخت کهنسال ارس از چنگال گنج یابان | همبستگی سه روستا برای حفظ این میراث طبیعی
همشهری آنلاین- راحله عبدالحسینی: ساکنان محلی با استفاده از تراکتور و بیل، گودال‌های اطراف درختی را پر کردند تا یادگار چندین نسل از مردم منطقه را از خطر خشکی نجات دهند. این درخت که در اعتقادات محلی ترکمن‌ها اهمیت خاصی دارد، در انتظار راهکاری برای حفظ دائمی و ثبت ملی است؛ چرا که درخت ارس در مناطق کوهستانی خراسان شمالی به سختی رشد می‌کند.
از دوران کودکی با این درخت آشنا بودیم
یکی از ساکنان روستای بشدره در مورد خاطراتش از این درخت به همشهری آنلاین گفت: «این درخت از زمان کودکی‌ام در اینجا حضور داشته است. اطرافش سنگ‌های بلندی و نشانه‌هایی شبیه به قبر وجود دارد و این مکان به‌عنوان محوطه قبرستان شناخته می‌شود.»
ناصر رخشا در مورد حفاری‌های انجام شده در اطراف درخت اظهار داشت: «این درخت در خارج از محوطه مسکونی روستا قرار دارد و در ارتفاعات واقع است، به همین دلیل از روند حفاری‌ها بی‌خبر بودیم. اما پس از آگاهی از موضوع، بلافاصله اقدام کردیم تا درخت را نجات دهیم. با پر کردن گودال‌ها، مراقب هستیم تا از بروز چنین حوادثی مجدد جلوگیری کنیم.»
حضور ۳۰ نفر از ساکنین در فرآیند حفاظت
دهیار روستای راستقان در این باره به همشهری آنلاین توضیح داد که حفاران غیرمجاز با این تصور که ممکن است گنج یا اشیای قیمتی در اطراف درخت ارس وجود داشته باشد، زمین اطراف را حفر کردند. مهدی نورانی با اشاره به وجود گودال‌هایی به عمق یک تا ۲ و حتی ۶ متر افزود: «موضوع را به نهادهای محیط زیست، جنگلبانی و میراث فرهنگی اطلاع رسانیدیم. سپس با یک تراکتور به سمت درخت رفتیم. تقریباً ۳۰ نفر در این کار شرکت داشتیم و خودمان گودال‌ها را پر کردیم تا درخت در امان باشد و گردشگران هم بتوانند از محیط و زیبایی‌های طبیعی منطقه بهره‌مند شوند. حفاظت از این درخت کهنسال وظیفه‌ای است که بر عهده ماست.»
همکاری اهالی سه روستا برای حفظ درخت
بخشدار غلامان شهرستان راز و جرگلان در رابطه با چگونگی نجات این درخت کهنسال و نقشی که مردم در این کار ایفا کردند به همشهری آنلاین گفت: «اهالی سه روستای منطقه در بخش غلامان برای حفاظت از این درخت با هم همکاری کردند. ما همچنین اقداماتی در اطراف آن در نظر داریم تا از هرگونه تعرض مجدد جلوگیری کنیم.» میثم شفیعی افزود: «این درخت در ناحیه مرزی بین روستاهای راستقان، بشدره و تکله‌قوز واقع شده و دقیقاً در مکانی قرار دارد که سه مرتع به یکدیگر می‌رسند.»
اقرار به اهمیت ثبت ملی میراث طبیعی
مدیر اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی راز و جرگلان به همشهری آنلاین اعلام کرد: «حفاری‌ها به ریشه‌های درخت آسیب زده بود، اما با اقدام اهالی، این درخت از خطر دور ماند. سن این درخت به بیش از هزار سال می‌رسد، اما هنوز بررسی و ثبت دقیقی انجام نشده که بتوانم سن مشخصی به‌عنوان قدمت واقعی آن اعلام کنم.»
احسان براتی در ادامه تصریح کرد: «ما پیگیر ثبت ملی این اثر هستیم، زیرا اگر پس از ثبت کسی به آن حمله کند، فرآیند پیگیری قانونی آسان‌تر خواهد بود. حفاران غیرمجاز، نصب تابلوی میراث فرهنگی را به معنای وجود اشیای تاریخی زیر خاک می‌دانند و به منطقه تعرض می‌کنند. به همین دلیل، از کارشناسان مرتبط با حوزه فرهنگی اداره کل خواسته‌ایم که برای بررسی و ثبت این درخت اقدام کنند.»
او در مورد نام درخت توضیح داد: «بر اساس روایت محلی، دو برادر در این ناحیه زمین داشته‌اند و این درخت در محدوده زمین برادر کوچکتر قرار دارد؛ به همین خاطر، نام برادر خردی به معنای برادر کوچک برای این درخت انتخاب شده است.»
ماجرای درخت ارس کهنسال راز و جرگلان به خوبی نشان می‌دهد که نگهداری از میراث طبیعی بدون همکاری اهالی محلی دشوار است.
