پس از سال ۱۴۱۵، جمعیت سالمندان از تعداد کودکان و جوانان پیشی خواهد گرفت
به نقل از ایسنا، طبق یک قاعده جهانی، زمانی که نسبت جمعیت افراد بالای ۶۰ سال در یک کشور به ۷ درصد برسد، آن کشور به مرحله سالمندی وارد میشود. افزایش درصد مشارکت جمعیت سالمند به ۱۴ تا ۲۱ درصد به معنای جامعه سالمند، بین ۲۱ تا ۲۷ درصد نشاندهنده جامعه سالخورده و بیشتر از ۲۷ درصد نمایانگر جامعه بهشدت سالخورده است؛ به گفته سیدجواد حسینی، رئیس سازمان بهزیستی کشور، در حال حاضر حدود ۱۳ درصد از جمعیت ایران، که معادل بیش از ۱۰.۵ میلیون نفر است، بالای ۶۰ سال قرار دارند.
ایران یکی از پنج کشور دارای سریعترین رشد جمعیت سالمند در دنیا
بر این اساس، کشور در مراحل نهایی ورود به دوران سالمندی قرار داشته و با توجه به سرعت بالای این تغییر جمعیتی، در صورت عدم برنامهریزی مناسب، خطرات جدی ممکن است ایجاد شود. حسینی اعلام کرده که ایران در بین پنج کشور جهان با سریعترین میزان رشد جمعیت سالمند قرار دارد و پیشبینی میشود که تا سال ۱۴۳۰، حدود ۳۱ تا ۳۲ درصد جمعیت کشور سالمند خواهند شد و بدین ترتیب ایران به جامعهای بهشدت سالخورده تبدیل خواهد شد.
کاهش ۳۵ درصدی زاد و ولد در کشور طی ۱۴ سال اخیر
وی با اشاره به سرعت بالای این تغییرات به آمار موالید و سالمندان اشاره کرد و اظهار داشت: از سال ۱۳۹۰ تا ۱۴۰۴، تعداد موالید در ایران ۳۵ درصد کاهش یافته و از یک میلیون و ۳۸۲ هزار و ۱۲۱ تولد در سال ۱۳۹۰ به ۸۹۲ هزار و ۲۸۲ تولد در سال ۱۴۰۴ رسیده است. در مقابل، جمعیت سالمند کشور در همین فاصله زمانی ۵۴ درصد افزایش یافته و نسبت افراد بالای ۶۰ سال از ۸.۲ درصد به نزدیک ۱۳ درصد ارتقاء یافته است.
پس از سال ۱۴۱۵، تعداد سالمندان از کودکان فراتر خواهد رفت
وی در بخشی از سخنانش به این نکته اشاره کرد که در حال حاضر تقریباً ۱۶ درصد جمعیت ایران را افراد زیر ۱۵ سال تشکیل میدهند و پیشبینی میشود این نسبت تا سال ۱۴۲۹ به ۱۵.۸ درصد کاهش یابد. برعکس، نسبت سالمندان که در سال ۱۳۸۴ حدود ۷.۳ درصد بود، تا سال ۱۴۲۹ به ۳۰.۴ درصد خواهد رسید؛ به عبارت دیگر، سهم جمعیت سالمند در طی ۴۵ سال بهطور تقریبی ۳۱۶ درصد افزایش خواهد یافت و به این ترتیب، در سال مورد بحث از هر سه ایرانی، تقریباً یک نفر سالمند خواهد بود. همچنین، نسبت جمعیت سالمند و کودک تا سال ۱۴۱۵ به یکدیگر نزدیک میشود؛ از سال ۱۴۱۵ به بعد، تعداد سالمندان از تعداد کودکان فزونی خواهد گرفت.
از سال ۱۴۲۲ به بعد، جمعیت سالمند از جوانان پیشی میگیرد
رئیس سازمان بهزیستی کشور دومین تغییر عمده ساختاری جمعیت را تحول نسبت سالمندان و جوانان عنوان کرد و یادآور شد: در فاصله سالهای ۱۴۲۰ تا ۱۴۲۲، سهم جمعیت سالمند و جوان به یکدیگر نزدیک شده و از سال ۱۴۲۲ به بعد، تعداد سالمندان بیشتر از جوانان خواهد شد. این روند بیانگر بسته شدن پنجره جمعیتی ایران است، در حالی که کشورهای نظیر پاکستان و افغانستان همچنان از جمعیت جوان قابل توجهی بهرهمند خواهند بود و این امر از منظر هویتی و آینده جمعیتی اهمیت ویژهای دارد.
ورود نسل متولدین دهههای پنجاه و شصت به سنین میانسالی و سالمندی
بر اساس این تحلیل، حسامالدین علامه، پژوهشگر در حوزه سالمندی و رئیس پیشین دبیرخانه شورای ملی سالمندان، خاطرنشان کرد که در حال حاضر حدود ۱۲.۳ درصد جمعیت کشور سالمند هستند، در حالی که این نسبت در ابتدای پیروزی انقلاب اسلامی حدود ۵ درصد بود و این تغییر، بیانگر سرعت بالای حرکت جمعیت ایران به سمت سالمندی است. او به ورود متولدین دهههای ۱۳۵۰ و ۱۳۶۰ به سنین میانسالی و سالمندی اشاره کرد و گفت: این دو دهه به عنوان دوران افزایش موالید شناخته میشوند و اکنون درصد قابل توجهی از جمعیت متولد آن سالها به تدریج به سنین بالاتر نزدیک شدهاند. همچنین، کاهش قابل ملاحظه نرخ باروری و رسیدن آن به حدود یک فرزند، به کاهش سهم جمعیت زیر ۱۵ سال انجامیده و به همین خاطر نسبت سالمندان به کل جمعیت افزایش یافته است.
علامه همچنین درباره روندهای پیشبینیشده جمعیتی اظهار داشت: بر اساس برآوردهای مطرح شده، سهم سالمندان در سالهای ۱۴۰۸ و ۱۴۰۹ از ۱۴ درصد فراتر خواهد رفت و جمعیت کشور به مرحله سالمندی وارد میشود. این نسبت تا سال ۱۴۲۵ به حدود ۲۵ درصد و در سال ۱۴۳۵ به حدود ۳۵ درصد افزایش خواهد یافت.
نگرانیها در خصوص احتمال عبور سهم سالمندان از ۵۰ درصد جمعیت کشور تا سال ۱۴۵۰
وی افزود: اگر نرخ باروری پایین کنونی ادامه یابد، بر اساس یک سناریوی بدبینانه، ممکن است سهم سالمندان تا سال ۱۴۵۰ از ۵۰ درصد جمعیت کشور بیشتر شود.
رئیس پیشین دبیرخانه شورای ملی سالمندان در پاسخ به سوالی درباره میزان آمادگی ساختار اقتصادی و اجتماعی کشور برای مواجهه با این تغییر جمعیتی، تأکید کرد که متأسفانه جواب این سوال منفی است؛ چراکه ایران فرصت مناسبی برای بهرهبرداری از پنجره جمعیتی داشت، اما نتوانسته است از آن برای رشد اقتصادی و تقویت زیرساختهای حمایتی استفاده کند.
او تشریح کرد: پنجره جمعیتی ایران در حدود سالهای ۱۳۸۳ و ۱۳۸۴ باز شد و در سال ۱۳۹۱ به اوج خود رسید؛ زمانی که بالاترین فاصله میان جمعیت مولد و غیرمولد و بیشترین ظرفیت نیروی کار در کشور وجود داشت.
علامه به ادامه سخنانش افزود: در همان زمان، تحریمهای شدید علیه ایران به اجرا درآمد و سیاستگذاران نتوانستند از فرصت جمعیتی موجود برای رشد اقتصادی، سرمایهگذاری در صندوقهای بازنشستگی و تقویت نظام بیمه استفاده کنند؛ به همین دلیل، قبل از اینکه کشور به توسعه و ثروت کافی دست یابد، با پیر شدن جمعیت مواجه شد.
تغییر کیفیت زندگی و شرایط اجتماعی سالمندان
این پژوهشگر حوزه سالمندی تأکید داشت که مسئله تنها به افزایش تعداد سالمندان محدود نمیشود، بلکه کیفیت زندگی و شرایط اجتماعی آنها نیز دستخوش تغییر است. کاهش اندازه خانوادهها، افزایش تجرد قطعی و طلاق، فزونی سالمندان تنها و تنگتر شدن طبقه متوسط، مجموعه عواملی هستند که میتوانند باعث افزایش آسیبپذیری سالمندان شوند.
مستمری دریافتی بازنشستگان تنها حدود ۲۵ درصد هزینههای معیشتی و رفاهی آنان را تأمین میکند
او با توجه به وضعیت اقتصادی بازنشستگان و سالمندان گفت: زمانی که مستمری دریافتی بخش زیادی از بازنشستگان تنها حدود ۲۵ درصد از سبد معیشتی و رفاهی ماهانه آنها را تأمین میکند، خطر قرار گرفتن این گروه در زیر خط فقر افزایش مییابد. سالمندان تنها نیز از نظر فقر مالی و فقدان حمایت خانوادگی در معرض آسیبهای بیشتری قرار دارند.
علامه با تأکید بر افزایش طول عمر و طولانیتر شدن دوران سالمندی خاطرنشان کرد: افزایش سن، به همراه گسترش بیماریهای مزمن، منجر به افزایش نیاز به مراقبت و حمایت در سالهای پایانی زندگی میشود.
وضعیت زندگی مستقل سالمندان
وی برای تشریح این تغییر به مقایسه وضعیت زندگی مستقل سالمندان در سالهای پیشین با آمار سال ۱۴۰۱ اشاره کرد و بیان داشت: تقریباً ۱۵ تا ۲۰ سال قبل، نزدیک به ۸۳ درصد سالمندان زندگی مستقلی داشتند و تنها ۱۷ درصد آنان به زندگی وابسته یا نیمهوابسته و نیازمند کمک بودهاند؛ اما در سنجش سال ۱۴۰۱، سهم سالمندان مستقل به حدود ۷۳ درصد کاهش یافته و نسبت افرادی که وابسته و نیازمند کمک هستند به ۲۷ درصد افزایش داشته است.
این پژوهشگر حوزه سالمندی افزود: افزایش جمعیت سالمندان نیازمند توجه ویژه به توسعه مراکز نگهداری و مراقبتی، بهویژه برای سالمندان تنها و افراد مبتلا به بیماریهای مزمن را دوچندان میسازد.
او همچنین به فاصله موجود در ظرفیت مراقبتی ایران با کشورهای توسعهیافته اشاره کرد و گفت: سرانه تختهای مراقبتی و نگهداری سالمندان در کشورهای پیشرفته بیش از ۲۰ برابر ایران است؛ این موضوع از اهمیت برنامهریزی برای توسعه خدمات مراقبتی حکایت دارد.
رئیس پیشین دبیرخانه شورای ملی سالمندان در پاسخ به سوالی درباره پیامدهای ادامه این روند و راهکارهای مقابله با آن، گفت: ادامه این مسیر بدون آمادگی و برنامهریزی، به زودی کشور را با بحران جدی سالمندی مواجه خواهد کرد؛ اما مقابله با این مشکل لزوماً به معنای انتظار برای تخصیص بودجههای کلان نیست.
علامه بر قابلیتهای مشارکت اجتماعی تأکید کرد و افزود: میتوان با ایجاد شبکههای محلی و فراگیر میاننسلی، از توان بازنشستگان و سالمندان جوان، به ویژه افراد بین ۵۰ تا ۷۵ سال، برای حمایت از سالمندان آسیبپذیر استفاده کرد.
او که در یک برنامه رادیویی سخن میگفت، ادامه داد: در این الگو باید داراییها و ظرفیتهای هر محله شناسایی شود، سالمندان ساکن در آن منطقه شناسایی گردند و با در نظر گرفتن منابع محدود، اولویتهای حمایتی تعیین شود. ارائه خدمات داوطلبانه، آموزش خانوادهها و اطرافیان سالمندان و توانمندسازی مراقبان غیررسمی میتواند بخش مهمی از نیازهای این گروه را برطرف کند.
این پژوهشگر سالمندی با تفکیک مسئولیتها میان دولت، شهرداریها و مردم تصریح کرد: دولت باید بسترهای قانونی و حمایتی ضروری را مهیا سازد؛ از جمله ایجاد سامانه جامع سالمندی، تدوین قوانین لازم و تعیین استانداردهای مناسبسازی محیطها و افزایش دسترسی به خدمات در نهادهای اجرایی.
او وظیفه شهرداریها را در فراهم آوردن زمینههای ارائه خدمات محلهمحور دانست و گفت: نهادهای مختلف باید رابطان محلی داشته باشند تا خدمات خود را به سطح محلات رسانده و در کنار این اقدامات، شبکههای مردمی نیز باید مورد حمایت قرار گیرند تا بتوانند نیازهای سالمندان آسیبپذیر را شناسایی و راهحلهای هدفمندی برای آنها ارائه دهند.
انتهای پیام