آیا انتظار ۲۲ ساله به سرانجام خواهد رسید؟/ توپ طلا؛ از برتری خداداد در رقابت با بیرانوند تا سلطه پرسپولیسیها بر معتبرترین جایزه انفرادی فوتبال!
در دوره کوتاهی که خداداد عزیزی به عنوان مشاور امیر قلعهنویی به تیم ملی ایران ملحق شد، یکی از بارزترین نکات حضور او، بحث و جدلهایش با چهرههای بزرگ این نسل بود. شخصیت خداداد که به شدت اهل مناظره و مباحثه است، به همراه طبع طنز خود، این گفتوگوها را به رسانهها کشاند و از طریق فضای مجازی و خبرگزاریها تا پخش زنده تلویزیون، موضوع "نسل برتر" به یکی از سرخطهای داغ خبری تبدیل شد که همچنان تبعات آن ادامه دارد!
شرط خداداد نزدیک به تحقق!
خداداد پس از آن به تراکتور پیوست تا با نامهای بزرگی چون شجاع و بیرانوند -که خود از کلیدداران آن مناظرهها بودند- همکاری کند. در آن درگیریهای کلامی مشهور بر سر انتخاب بهترین نسل فوتبال ایران، او یک کارت برنده داشت؛ با اشاره به موفقیتهایی چون مدال طلای بازیهای آسیایی ۹۸ و دو مقام سومی در دو جام ملتهای ۹۶ و ۲۰۰۴، و همچنین چهار عنوان توپ طلا به بهترین بازیکن آسیا، او این جمله را مطرح کرد که هرگاه یکی از شما توپ طلا برد، برگردید و با من صحبت کنید!
در آن زمان خداداد تصور نمیکرد که همان بازیکنی که موضوع بحث او بود -یعنی علیرضا بیرانوند- اکنون در آستانه بهدست آوردن پنجمین توپ طلا برای کشورش باشد! بیرانوند که در نقشی کلامی، بهترین حامی عنوان نسل برتر این تیم ملی بود و رکوردهای شگفتانگیزی در بین دروازهبانان بهدست آورده، حالا بهطور عملی میتواند بهترین حامی این نسل باشد!
تاریخسازی دروازهبان
جایزه توپ طلا به بهترین بازیکن سال آسیا از سال ۱۹۸۴ بهصورت رسمی و با شیوه امروزی پایهگذاری شد. پیش از آن، یک بار در سال ۱۹۷۲ پس از جام ملتهای بانکوک، این جایزه به صورت نمادین به ابراهیم آشتیانی -مدافع راست پرسپولیس و تیم ملی- اعطا شد. همچنین در زمان مقدماتی جام جهانی ۱۹۹۴، علی دایی -مهاجم پرسپولیس و تیم ملی- بعد از پایان دور نهایی در دوحه این جایزه مشابه را دریافت کرد، اما همانطور که اشاره شد، این جایزه با الگوبرداری از فیفا و فرانس فوتبال از ۱۹۸۴ شروع به فعالیت کرد و با فراز و نشیبهایی ادامه یافت.
اکنون میدانیم که توپ طلای ۲۰۲۶ آسیا در مراسمی که در شامگاه پنجشنبه ۲۸ آبان ۱۴۰۵ در بانکوک برپا میشود، به بهترین بازیکن اعطا خواهد شد. جایزهای که در اروپا تنها یک بار به یک دروازهبان -لِو یاشین افسانهای- تعلق گرفته و در آسیا هیچ گاه به گلرها نرسیده است. حالا با حضور بیرانوند در بین سه نامزد نهایی، به عنوان نماینده فوتبال کشورمان، امیدواریم که این رکورد به نام او و ایران ثبت گردد.
طبق رسم کنفدراسیون در این دو دهه، سه نامزد برتر پیش از مراسم نهایی معرفی شدهاند و در محل برگزاری مراسم حضور دارند. حالا علیرضا بیرانوند پس از ۷ سال مجدداً نماینده ایران در این جمع سه نفره است؛ او آخرین بار در سال ۲۰۱۹ برای دومین سال متوالی به عنوان نماینده کشورمان وارد این جمع سه نفره شد.
تاریخسازان پرسپولیسی
جایزه توپ طلا در آسیا داستانی پیچیده و پر از نوسانات دارد. در حالی که در اروپا این جایزه از سال ۱۹۵۶ تا کنون تنها با یک وقفه -در سال کرونا- اعطا شده و قوانین آن فقط در دو نوبت تغییر کرده است (یک بار برای بازیکنانی غیراروپایی که در اروپا مشغول به بازی بودند و بار دیگر در آن سالهایی که این جایزه بهطور مشترک با مرد سال فیفا اعطا میشد)، در آسیا ماجرای آزمون و خطا بسیار متفاوت و قابل توجهی دارد!
در طول تاریخ، افراد زیادی از ایران به جمع سه نفر نهایی این جایزه راه یافتهاند، اما تنها چهار نفر موفق به کسب توپ طلا شدهاند و حالا به امید این هستیم که بیرانوند پنجمین نفر باشد. او همچنین ویژگی مشترکی با چهار ایرانی برنده این جایزه دارد: پوشیدن پیراهن سرخ پرسپولیس!
خداداد، مدیون پرسپولیس
طرفداران فوتبال قدیمی به یاد دارند که بعد از حوادث سال ۱۳۷۱، خداداد عزیزی نتوانست مجدداً به تیم ملی راه یابد. در مهرماه ۱۳۷۵، پرسپولیس برای حضور در جام باشگاههای آسیا آماده میشد -بالاترین عرصه فوتبال قاره که اکنون به نام لیگ نخبگان شناخته میشود- و بر اساس قوانین آن زمان، حق داشتند از یک بازیکن اضافه استفاده کنند. خداداد در پیراهن پرسپولیس در سه بازی موفق به زدن پنج گل شد و به ستاره مسابقات تبدیل گشت که همین درخشش باعث شد تا به محض بازگشت پرسپولیس، با دعوت مایلکهن به تیم ملی ملحق شود و از بازی دوم جام ملتهای ۹۶ در امارات، در کنار علی دایی، زوج تاریخی نسل طلایی را تشکیل دهد. خداداد در همان مسابقات به ستاره تبدیل شد و در پایان سال میلادی آن توپ طلای مرد سال آسیا را از آن خود کرد.
این جایزه که در سال ۱۹۹۹ به علی دایی رسید، همان بجای خداداد در خط حمله تیم ملی بود که از پرسپولیس لژیونر شد و پس از مدتی حضور در قطر، به بوندسلیگا رفت و از آرمینیا بیلفلد، در کنار کریم باقری، به بایرن مونیخ انتقال یافت. دایی در آن سال در فینال لیگ قهرمانان اروپا و در یک بازی خاطرهانگیز مقابل منچستریونایتد در نیوکمپ به میدان رفت.
دوقلوهای قرمز در بوندسلیگا
در سالهای ۲۰۰۳ و ۲۰۰۴ بهطور متوالی، توپ طلا دوباره به دست فوقستارههای آن زمان فوتبال ایران افتاد؛ مهدی مهدویکیا و علی کریمی که هر دو با لباس پرسپولیس در ایران شناخته شده بودند، به تیم ملی هم رسیدند. مهدویکیا مستقیماً به هامبورگ در بوندسلیگا پیوست و علی کریمی پس از مدتی حضور در امارات، راهی بایرن مونیخ شد و هر دو در تیم ملی نقشهای محوری و بسیار درخشانی داشتند.
ستارههای کره و ژاپن هم شریک درد لژیونرهای ایرانی!
از سال ۲۰۰۵ کنفدراسیون قانونی وضع کرد که لژیونرهای شاغل در اروپا را از دریافت توپ طلا محروم میکرد؛ بهراستی یک فرصت برای طرفداران نظریههای توطئه! از سال ۲۰۱۲ به بعد، جایزهای برای بهترین بازیکن آسیایی شاغل در اروپا نیز معرفی شد که به همراه جایزه بازیکنان شاغل در داخل قاره، ارزش توپ طلا را کمرنگتر کرد!
در نهایت، ستارههایی نظیر نکونام، مسعود شجاعی و بعدها سردار آزمون، طارمی و جهانبخش با وجود افتخارات شایسته در اروپا، نتوانستند به این جایزه که حق مسلمشان بود، دست یابند. همچنین ستارهای چون علی کریمی هم بعد از بازگشت به لیگ برتر و حضور در پرسپولیس، استیل آذین و در نهایت تراکتور، شانس حضور دوباره در جمع سه کاندیدای نهایی را پیدا کرد.
بیرانوند، تا ۳ نشه، کار تموم نیست!
در تمامی این سالها، بازیکنان ایرانی مختلفی در جمع سه نفر نهایی قرار داشتند، اما هرگز موفق به کسب جایزه نشدهاند؛ از فرهاد مجیدی که به خاطر درخشش در امارات کاندید شده بود و هادی عقیلی در لباس سپاهان و جواد نکونام در سال ۲۰۱۳ که به خاطر قهرمانی با استقلال -در مقطعی که از اروپا به ایران بازگشت و دوباره بعد از یک ایستگاه در کویت به لالیگا رفت- و تا اینکه پس از وقفهای ۵ ساله، بیرانوند در سال ۲۰۱۸ به عنوان یکی از سه کاندیدا ظاهر شد.
علیرضا بیرانوند که به خاطر قهرمانیهای داخلی با پرسپولیس، رسیدن به فینال لیگ قهرمانان آسیا با ۱۳ بازیکن و پنجره بسته و درخشش در جام جهانی با مهار پنالتی رونالدو، لایقترین نام برای اعطای جایزه بود اما به شکلی نادرست این جایزه به عبدالکریم حسن قطری رسید!
در سال بعد، بیرانوند دوباره جزء فهرست بود و خود به خوبی میدانست که شانس ندارد و به مراسم نرفت! حالا، پس از مدت زمان ۷ سال، او دوباره تنها نماینده ایرانی در جمع سه نفره و در کنار دو ستاره عربستانی است و همه امیدواریم که به مصداق مثل معروف "تا سه نشه بازی نشه"، این بار علیرضا جایزه را به خانه ببرد.
ستارههای صحرا نیازی به پارتی ندارند!
امروز علیرضا بیرانوند که با لباس پرسپولیس تمامی افتخارات ممکن را کسب کرده و از جمله کسانی است که پس از بازگشت از اروپا، به پرسپولیس و سپس به تراکتور و تبریز پیوست، نماینده ما در این جمع سه نفره است که امیدواریم برخلاف جادوگر، این بار موفق به کسب جایزه شود.
وی که با دو رقیب قدرتمند از عربستان در رقابت است و همه میدانیم که عربستان از چه قدرتی در پشت صحنه AFC برخوردار است! اما حتی اگر قدرت مالی و افتخارات تیمهای عربستانی در قاره و امتیاز میزبانی تمامی تورنمنتهای متعدد، و جذب سوپراستارهایی چون رونالدو و نیمار وجود نداشت، باز هم بیرانوند به عنوان یک دروازهبان کار دشواری در مقابل این دو ستاره بزرگ عربستانی دارد؛ به ویژه که نسبت به سال ۲۰۱۸، او در عملکرد خود نیز از شانس کمتری برخوردار است.
سالم الدوساری که به عنوان نماد فوتبال عربستان در این نسل شناخته میشود، با آرم کاپیتانی شیرهای صحرا در جام جهانی و رئیسها در لیگ نخبگان، تا کنون این جایزه را دو بار از آن خود کرده و همچنان مدافع عنوان آن است. او در سال ۲۰۲۵ به این عنوان دست پیدا کرد و همبازیاش در تیم ملی عربستان، فراس البریکان نیز در دو فصل اخیر لیگ نخبگان با الاهلی، قهرمان بالاترین سطح فوتبال قاره شده است.
این بدان معناست که دو ستاره عربستانی بدون پشتپردههای دیگر نیز رقبایی سرسخت برای بیرانوند هستند، اما انسان به امید زنده است و امید است که این جایزه به نماینده ایرانی برسد. علیرضا نیز شایستگی لازم را دارد.
شاید ندیده باشید: ویدیو| علیرضا بیرانوند: از زمانی که به تایلند آمدهام خواب نداشتهام