اقتصاد اجتماعیِ اعتماد؛ شبکههای مردمی چگونه به مسائل خانواده و محله ورود میکنند؟
در استان سمنان، معاونت اجتماعی سپاه با تعریف مجموعهای از شبکهها و طرحها در حوزههای خانواده، ازدواج، جمعیت، پیشگیری از اعتیاد و محلهمحوری، تلاش میکند بخشی از این مسائل را با مشارکت مردم و استفاده از ظرفیتهای تخصصی پیگیری کند؛ رویکردی که به گفته سرهنگ پاسدار مصطفی خانی، معاون اجتماعی سپاه استان سمنان، از شناسایی مسئله آغاز میشود و با سازماندهی ظرفیتهای مردمی و حضور در میدان ادامه مییابد.
معاون اجتماعی سپاه قائم آل محمد(عج) استان سمنان با تشریح فعالیتهای این مجموعه در حوزه خانواده، جمعیت، پیشگیری از اعتیاد و محلهمحوری، از الگویی سخن میگوید که بر شناسایی مسائل، شبکهسازی نیروهای مردمی و بهرهگیری از ظرفیت متخصصان برای مداخله در مسائل واقعی جامعه استوار است.
سرهنگ پاسدار مصطفی خانی در تشریح مبانی این فعالیتها به آیه ۷۱ سوره توبه اشاره میکند؛ آیهای که مؤمنان را به یاری و حمایت متقابل از یکدیگر فرا میخواند. او با یادآوری تأکیدات رهبر شهید انقلاب بر جایگاه خانواده بهعنوان سلول اصلی جامعه، معتقد است بخش مهمی از مسائل اجتماعی را باید از همین نقطه بررسی کرد؛ زیرا وضعیت خانواده با سلامت، امنیت و استحکام جامعه ارتباط مستقیم دارد.
از نگاه او، فعالیت اجتماعی به آگاهیبخشی یا اجرای برنامههای مقطعی محدود نمیشود، وی این حوزه را به فعالیت پزشکی تشبیه میکند و میگوید همانطور که تشخیص و درمان بیماری به بررسی دقیق و مداخله تخصصی نیاز دارد، مواجهه با آسیبهای اجتماعی نیز باید بر شناخت مسئله، حضور در میدان و استفاده از افراد متخصص استوار باشد.
بر همین اساس، شناسایی افراد دغدغهمند، شبکهسازی، آموزش و پیوند دادن ظرفیتهای مردمی با مسائل واقعی جامعه، از محورهای اصلی فعالیت این معاونت در حوزههای خانواده، ازدواج، جمعیت، اعتیاد و مسائل محلهای است.
واسطین خیر؛ شبکهای برای تسهیل ازدواج
یکی از برنامههای معاونت اجتماعی سپاه استان سمنان، شبکه «واسطین خیر» است؛ شبکهای مردمی که با هدف تسهیل ازدواج و کمک به تشکیل خانواده فعالیت میکند.
در این طرح، افراد آموزشدیده و معتمد، جوانان مجرد را شناسایی میکنند و با رعایت رضایت طرفین و ملاحظات خانوادگی، زمینه آشنایی و معرفی خانوادهها را فراهم میآورند. فعالیت این شبکه به معرفی اولیه محدود نیست و در صورت شکلگیری توافق، همراهی با زوجها در مراحل بعدی ازدواج، از جمله تهیه جهیزیه و کاهش هزینههای مراسم نیز دنبال میشود.
خانی از برگزاری نشستهای هماندیشی در شهرستانهای استان با حضور روانشناسان و فعالان این شبکه خبر میدهد و میگوید در این نشستها تجربهها بررسی و روشهای ارتباط با خانوادهها بازبینی میشود تا فعالیت واسطین خیر با شناخت بیشتر و اثربخشی بالاتری ادامه یابد.
حکمیت؛ میانجیگری برای حفظ خانواده
در کنار تسهیل ازدواج، پیشگیری از فروپاشی خانواده نیز در دستور کار این معاونت قرار دارد. شبکه «حَکَمیت» با همین هدف شکل گرفته و متشکل از افراد معتمد و اثرگذاری است که در صورت بروز اختلاف میان زوجها، برای میانجیگری و جلوگیری از تشدید تنشها وارد عمل میشوند.
در این شیوه، ظرفیت ریشسفیدان، معتمدان محلی و افرادی که مورد اعتماد خانوادهها هستند، به کار گرفته میشود. خانی معتقد است بسیاری از اختلافات خانوادگی، اگر در مراحل اولیه و با مداخله مناسب پیگیری شوند، امکان حلوفصل دارند و میتوان از رسیدن آنها به مرحله جدایی جلوگیری کرد.
معاون اجتماعی سپاه قائم آل محمد(عج) استان سمنان برای توضیح تأثیر این نوع همراهی، به نمونهای در دامغان اشاره میکند؛ جایی که یکی از واسطین خیر با دختری جوان که با مسئله اعتیاد روبهرو بوده، همراهی کرده است. به گفته خانی، این فرد با حمایت و پیگیری، زمینه ترک اعتیاد او را فراهم کرده و سپس در مسیر ازدواج و تشکیل خانواده نیز در کنار او بوده است؛ خانوادهای که اکنون صاحب فرزند است.
حمایت از مادران؛ انتقال تجربه و همراهی خانوادگی
در حوزه جمعیت و فرزندآوری نیز شبکهای از مادران دارای چند فرزند شکل گرفته است. هدف این شبکه، انتقال تجربههای مادری، حمایت عاطفی از مادران و ایجاد ارتباط میان خانوادههایی است که میتوانند در این مسیر به یکدیگر کمک کنند.
تکریم مادران و توجه به جایگاه مادری نیز از دیگر محورهای این فعالیتهاست که از سوی پایگاههای مقاومت بسیج خواهران استان دنبال میشود.
به گفته خانی بهرهگیری از تجربه مادرانی که سالها در تربیت فرزند و اداره خانواده نقش داشتهاند، میتواند برای مادران جوان و خانوادههایی که در آغاز این مسیر قرار دارند، راهگشا باشد و زمینه انتقال تجربههای عملی در زمینه تربیت فرزند و مدیریت خانواده را فراهم کند.
مشاوره خانواده؛ از آموزش پیش از ازدواج تا مداخله در بحران
بخشی از فعالیتهای اجتماعی سپاه استان از طریق مراکز مشاوره خانواده دنبال میشود. این مراکز با حضور روانشناسان، خدماتی در زمینه آموزشهای پیش از ازدواج، مهارتهای زندگی مشترک، پیشگیری از طلاق، مشاوره فردی و رسیدگی به مسائل رفتاری و خانوادگی ارائه میکنند.
در کنار فعالیت مراکز، مشاوران در مساجد، مدارس، پایگاههای بسیج و محلهها نیز حضور مییابند تا دسترسی خانوادهها به خدمات مشاورهای آسانتر شود.
معاون اجتماعی سپاه قائم آل محمد(عج) استان سمنان با اشاره به خدمات روانشناختی مراکز مشاوره خانواده مهر، از ارائه ۳۸۰ خدمت مشاوره فردی بهصورت ویژه در محلههای قرارگاه شهید شاطری استان طی سال جاری خبر میدهد و میگوید برنامههایی از جمله کارگاههای آموزش تابآوری، کاروانهای خدمت و میزهای مشاوره نیز برای پاسخگویی به نیازهای خانوادهها اجرا شده است.
به گفته خانی، مراکز مشاوره در شش شهرستان استان فعالیت دارند و ایجاد مراکز هفتم و هشتم در شهرستانهای آرادان و سرخه نیز در دست پیگیری است.
مراکز نفس؛ انصراف ۵۹۶ مادر از سقط در سه سال
در حوزه حمایت از تولد، مراکز «نَفَس» با مشارکت بسیج جامعه پزشکی و نیروهای مردمی فعالیت میکنند. مأموریت این مراکز، حمایت از مادرانی است که در معرض تصمیم به سقط قرار دارند و تلاش برای شناسایی و رفع مشکلات، نگرانیها و موانعی است که ممکن است در این تصمیم نقش داشته باشند.
خانی با اشاره به فعالیت نزدیک به ۱۰ مرکز نفس در استان میگوید حاصل فعالیت این مراکز طی سه سال گذشته، انصراف ۵۹۶ مادر از سقط جنین بوده است.
به گفته او، از میان این مادران، تولد ۳۹۷ نوزاد در سال جاری به ثبت رسیده و سایر مادران نیز در انتظار تولد فرزندان خود هستند.
حمایت از خانوادههای دارای فرزند تازهمتولدشده نیز در شمار اقدامات مردمی این حوزه قرار دارد؛ از جمله اینکه برخی پایگاههای بسیج در تأمین سیسمونی برای خانوادههای نیازمند مشارکت میکنند.
حمایت از ازدواج؛ از سفر مشهد تا اعزام به عتبات
برنامههای حوزه ازدواج به فعالیت شبکه واسطین خیر محدود نیست. برگزاری جشنهای ازدواج در شهرستانها، اختصاص سهمیه سفر و اقامت به زوجهای معرفیشده از سوی این شبکه و همکاری با دستگاههای مرتبط، بخش دیگری از اقدامات این حوزه است.
به گفته معاون اجتماعی سپاه قائم آل محمد(عج) استان سمنان، تاکنون حدود ۷۰ زوج در قالب قرعهکشی از سهمیه سفر مشهد بهرهمند شدهاند. همچنین با کمک خیران، دو زوج جوان برای نخستینبار به زیارت عتبات عالیات اعزام شدهاند.
برگزاری جشنهای گروهی ازدواج در شهرستانهای استان نیز طی سه سال گذشته دنبال شده است. از جمله این برنامهها میتوان به مراسم «روایت دلبری» اشاره کرد که در قالب ویژهبرنامه دومین کنگره سههزار شهید استان سمنان، با حضور خانوادههای شهدا و برگزاری جشن ازدواج ۱۱۰ زوج جوان برگزار شد.
برگزاری برنامههای مرتبط با هفته جمعیت با همکاری اداره ورزش و جوانان و دیگر مجموعهها نیز از دیگر اقدامات این حوزه بوده است. در این مراسمها، خانوادههای شهدا حضور داشتند و برنامههای فرهنگی و هنری برای زوجهای جوان تدارک دیده شد.
طرح دعوت؛ ارتباط با نوجوانان از مسیر اعتماد
ارتباط با نوجوانان و جوانان، یکی دیگر از محورهای فعالیت معاونت اجتماعی سپاه استان است. خانی در تشریح «طرح دعوت» تأکید میکند که نقطه شروع این برنامه، شنیدن حرفهای نوجوانان و ایجاد ارتباطی پیوسته و قابل اعتماد با آنهاست.
در این طرح تلاش میشود ارتباط با نوجوانان از مسیر گفتوگو، همراهی و شناخت دغدغههای آنان شکل بگیرد. به باور خانی، ارتباط مؤثر با این گروه سنی با دستور و برخورد از بالا ایجاد نمیشود، بلکه به زمان، اعتماد و حضور در موقعیتهایی نیاز دارد که نوجوان بتواند بدون نگرانی، دیدگاهها و مسائل خود را مطرح کند.
او به نمونه همراهی دو خواهر نوجوان در برنامههای جمعی و سفر زیارتی اشاره میکند؛ تجربهای که به گفته او نشان میدهد گاهی یک ارتباط ساده و پیوسته میتواند زمینه حضور بیشتر نوجوانان در فعالیتهای اجتماعی و فرهنگی را فراهم کند.
شبکه احرار؛ استفاده از تجربه بهبودیافتگان برای کمک به دیگران
در حوزه پیشگیری و مقابله با اعتیاد نیز بر ظرفیت گروههای مردمی تأکید شده است. یکی از محورهای این فعالیت، استفاده از تجربه افرادی است که دوره اعتیاد را پشت سر گذاشتهاند و اکنون میتوانند به کسانی که با این مسئله درگیرند، کمک کنند.
در این الگو، افراد بهبودیافته در قالب گروههای همیار مردمی و همیاران محله سازماندهی میشوند، آموزش میبینند و در ارتباط با افراد نیازمند حمایت قرار میگیرند. این مجموعه در قالب شبکه «احرار» در استان سمنان فعالیت میکند.
نشستهای ماهانه نیز برای تبادل تجربه و پیگیری فعالیتها برگزار میشود. خانی همچنین از همکاری با گروههای مردمنهاد فعال در حوزه درمان اعتیاد خبر میدهد و برگزاری نخستین یادواره شهدای مبارزه با مواد مخدر استان در اواخر سال ۱۴۰۳ را از برنامههای این بخش عنوان میکند.
به گفته معاون اجتماعی سپاه قائم آل محمد(عج) استان سمنان، استان سمنان حدود ۱۴ شهید در عرصه مبارزه با مواد مخدر دارد.
قرارگاه شهید شاطری؛ محله، نقطه شروع شناسایی و حل مسئله
یکی از گستردهترین بخشهای فعالیت اجتماعی سپاه استان، طرح محلهمحوری در قالب قرارگاه شهید شاطری است؛ طرحی که سابقه آغاز آن به سال ۱۳۹۳ و فعالیت در دو محله شهید بهشتی شاهرود و محله سردار شهید سمنان، معروف به محله ابوذر، بازمیگردد و اکنون در ۲۴ محله حاشیهای استان دنبال میشود، در این الگو، شورای محله کرامت و مدیران محله مسئولیت شناسایی مسائل، اولویتبندی نیازها و پیگیری راهحلها را بر عهده دارند.
خانی توضیح میدهد که اصل اساسی این طرح، شناسایی و فعالسازی ظرفیتهای درون محله است؛ به این معنا که مردم ابتدا امکانات و تواناییهای موجود در محله خود را شناسایی و برای رفع مسائل از آنها استفاده کنند و در ادامه، برای مشکلاتی که به منابع یا امکانات بیشتری نیاز دارد، از خیران و دستگاههای اجرایی کمک بگیرند.
برای پیگیری روند اقدامات نیز داشبورد مدیریتی طراحی شده است تا وضعیت مسائل و میزان پیشرفت فعالیتها بهصورت ماهانه بررسی شود.
به گفته معاون اجتماعی سپاه قائم آل محمد(عج) استان سمنان، این تجربه در برخی محلهها به حل مسائل و خروج آنها از فهرست محلههای هدف منجر شده و الگوی محلهمحوری نیز در سطح ملی مورد توجه قرار گرفته است. او همافزایی این رویکرد با برنامههای محلهمحور دولت و محوریت مسجد را از ظرفیتهای پیشروی این طرح میداند.
از ترک ساختمان تا حمایت از یک خانواده؛ نمونههایی از مداخله محلهای
خانی برای تشریح چگونگی فعالیت قرارگاه شهید شاطری، به نمونههایی از پیگیری مسائل محلهای اشاره میکند؛ نمونههایی که نشان میدهد مسائل اجتماعی در سطح محله، تنها به موضوعات فرهنگی و خانوادگی محدود نیست و مشکلات عمرانی، ایمنی ساختمانها و گرفتاریهای معیشتی را نیز دربرمیگیرد.
در مجتمع نیکان، نشست زمین و ایجاد ترک در ساختمان، نگرانی ساکنان را به دنبال داشت. به گفته معاون اجتماعی سپاه استان، با پیگیری مدیر محله و همراهی مجموعههای مرتبط، قطعه زمینی از مالک خریداری شد و عملیات گودبرداری و احداث دیوار ساحلی در محدودهای به ارتفاع ۱۰ متر و طول ۱۰۰ متر انجام گرفت.
او همچنین به پیگیری مسائل محله زیارت مهدیشهر اشاره میکند و میگوید همراهی مردم و مسئولان، از جمله حضور استاندار و مشارکت شهرداری، زمینه آغاز پروژهای را فراهم کرد که مدتی بلاتکلیف مانده بود. خانی این نمونه را نشاندهنده نقش پیگیری محلی و همکاری دستگاهها در پیشبرد مسائل شهری میداند.
در نمونهای دیگر، معاون اجتماعی سپاه قائم آل محمد(عج) استان سمنان از اقدام مدیر محلهای در یکی از شهرستانهای استان یاد میکند که برای حمایت از زنی دارای سه فرزند و همسر زندانی، به مدت هشت ماه در خانه خود از این زن و فرزندانش مراقبت کرد تا شرایط آزادی همسر این خانواده فراهم شود.
این نمونهها از نگاه خانی نشان میدهد که مسائل اجتماعی همیشه در قالب پروژههای عمرانی یا برنامههای رسمی قابل تعریف نیستند؛ گاهی حمایت از یک خانواده، همراهی با یک فرد آسیبدیده یا پیگیری یک مشکل شخصی، بخش مهمی از مسئولیت اجتماعی در سطح محله را تشکیل میدهد.
آشنایی نسل جوان با تجربههای محلهمحوری
تجربههای محلهمحوری در برنامههای فرهنگی و اجتماعی استان نیز بازتاب داشته است. خانی به حضور گروهی از دانشآموزان دختر دبیرستانی در کنگره اشاره میکند که پس از بازدید از محلهها و آشنایی با تجربههای مردم، در غرفه «به توان بینهایت» برای بازدیدکنندگان از این فعالیتها گفتند.
به گفته او، حضور نوجوانان در چنین برنامههایی فرصتی برای آشنایی نسل جوان با مسائل واقعی جامعه و شناخت نقش مردم در حل آنهاست؛ تجربهای که میتواند زمینه مشارکت بیشتر نسل جدید در فعالیتهای اجتماعی و محلهای را فراهم کند.
۹ کارگروه برای هماهنگی فعالیتهای اجتماعی
معاون اجتماعی سپاه استان سمنان در بخش پایانی این گفتوگو، ارزیابی فعالیتهای اجتماعی را فراتر از شمار برنامهها و آمار اقدامات میداند و معتقد است اصلاح یک رفتار، بازگشت فردی به زندگی سالم، پیشگیری از فروپاشی یک خانواده یا حل اختلافی قدیمی، ممکن است به ماهها و حتی سالها پیگیری نیاز داشته باشد.
خانی با اشاره به فعالیت قرارگاه اجتماعی سپاه استان و تشکیل ۹ کارگروه در این مجموعه، از جمله کارگروه فرهنگی و تبلیغی، بر ضرورت هماهنگی میان بخشهای مختلف و استفاده از ظرفیت مردم، متخصصان و دستگاههای اجرایی تأکید میکند.
آنچه از مجموعه فعالیتهای تشریحشده در این گفتوگو برمیآید، تلاش برای پیوند دادن ظرفیتهای مردمی و تخصصی با مسائل واقعی خانوادهها و محلههاست؛ از تسهیل ازدواج و حمایت از مادران تا پیشگیری از اعتیاد، ارتباط با نوجوانان و پیگیری مشکلات عمرانی و معیشتی. رویکردی که میزان اثربخشی آن، در نهایت با کیفیت مداخلهها و نتایجی سنجیده میشود که در زندگی افراد و شرایط محلهها پدید میآورد.
گزارش از: محدثه عباسی - ایسنا سمنان
انتهای پیام