دورنمای شگفت‌انگیز معماری روم باستان؛ کشف حمام خصوصی امپراتور

بر اساس گزارش هریتیج دیلی، باستان‌شناسان در ناحیه شرقی صربستان موفق به کشف یکی از حفظ‌شده‌ترین حمام‌های خصوصی متعلق به دوران امپراتوری روم درون یک برج گوشه‌ای از یک قصر مستحکم شده‌اند. این سازه نه تنها فناوری پیشرفته گرمایش رومی را به نمایش می‌گذارد بلکه نمونه مشابهش در این امپراتوری مشاهده نشده است.

این یافته در محوطه باستانی ورلو–شارکامن انجام شده که به اوایل قرن چهارم میلادی تعلق دارد و پژوهشگران آن را به امپراتور ماکسیمینوس دایا مرتبط می‌سازند. این منطقه سی سال پیش با کشف آرامگاه سلطنتی و مجموعه‌ای از جواهرات طلای امپراتوری، توجه محققان باستان‌شناسی را جلب کرده بود.

حمام تازه کشف شده که در میان رومی‌ها به «بالنئوم» معروف است، در طبقه پایین‌تر برج جنوب‌غربی قصر قرار دارد. این سازه به شکل دایره‌ای طراحی شده و سقف آن به صورت گنبدی با شش روزنه برای ورود نور می‌باشد؛ طراحی‌ای که نشان‌دهنده مهارت‌های استثنایی معماران و مهندسان رومی است.

بررسی‌های انجام‌شده تاکنون شامل سه حوض یا وان حمام، یک اتاق بخار و اجزاء فنی مرتبط با سیستم گرمایش بوده که به پژوهشگران کمک کرده تا تصویر نسبتاً واضحی از نحوه عملکرد این حمام خصوصی ایجاد کنند.

یکی از برجسته‌ترین ویژگی‌های این کشف، بقا تقریباً کامل سیستم گرمایش زیرزمینی یا هایپوکوست است؛ این فناوری رومی معروف هوای گرم را از زیر کف عبور داده و اتاق‌ها را گرم می‌کرد.

در این ساختار، ستونک‌های مدور آجری که کف بلند حمام روی آن‌ها قرار می‌گرفت، هنوز در وضعیت پابرجا هستند و فرصتی را برای مطالعه دقیق یکی از پیشرفته‌ترین سیستم‌های گرمایشی در دنیای باستان فراهم کرده‌اند.

باستان‌شناسان همچنین موفق به شناسایی محل کوره اصلی یا «پرافورنیوم» شده‌اند که گرمای مورد نیاز برای کل حمام را تأمین می‌کرد. جایگاه دیگ مسی آب گرم نیز حفظ شده است، هرچند به احتمال زیاد دیگ برای استفاده مجدد از فلزش سال‌ها پیش برداشته شده است. نسخه‌های سالم چنین دیگ‌هایی در امپراتوری روم به طرز قابل توجهی نادرند و یکی از مشهورترین نمونه‌ها در پمپئی کشف شده است.

یکی از نکات جالب در مورد این حمام، تفکیک مسیرهای تردد خدمتکاران از ساکنین قصر است. کارکنانی که مسئول روشن نگه‌داشتن کوره و نگهداری سیستم گرمایش بودند، از ورودی خاصی در سمت غرب وارد بخش فنی می‌شدند؛ در حالی که بخش‌های مربوط به حمام و استراحت به وضوح از فضای خدماتی جداسازی شده بود.

این نوع طراحی دلالت دارد که حمام تنها مکانی برای شستشو نبوده بلکه بخشی از شیوه زندگی لوکس نخبگان امپراتوری محسوب می‌شده است.

با وجود حفظ بخش عمده‌ای از سازه، هنوز همه رازهای این حمام مشخص نشده است. پژوهشگران در پی یافتن این هستند که ساکنان قصر چگونه به بخش اصلی اقامتگاه و حمام دسترسی پیدا می‌کردند، تفاوت ارتفاع بین راهرو و فضای داخلی چگونه مدیریت می‌شد و برخی از اتاق‌های کاوش‌شده چه کارکردهایی داشتند.

ادامه کاوش‌ها به احتمال زیاد جزئیات بیشتری از ارتباط این برج با سایر قسمت‌های قصر و نحوه استفاده از این مجموعه را روشن خواهد کرد.

ورلو–شارکامن به عنوان یکی از محوطه‌های باستانی برجسته در دوران روم متاخر در صربستان شناخته می‌شود. این مجموعه در دوره فرمانروایی ماکسیمینوس دایا، یکی از حاکمان عصر تتراشی، ساخته شده و سال‌هاست که مورد بررسی‌های عمیق باستان‌شناسی قرار دارد.

کاوش‌های جدید تحت هدایت دکتر ماریا یوویچ از مؤسسه باستان‌شناسی صربستان و همکاری موزه کرایینا انجام می‌شود. هم‌اکنون، سه دهه پس از کشف گنجینه طلای امپراتوری، این حمام منحصر به فرد دوباره نشان‌دهنده این است که شارکامن هنوز اسرار ارزشمندی از معماری، فناوری و زندگی اشرافی امپراتوری روم را در دل خود حفظ کرده است.