شرکتهای فناوری در آمریکا در حال ورود به حوزهای بحثبرانگیز از پزشکی باروری هستند: انتخاب جنین بر اساس ویژگیهای ژنتیکی.
به نوشته اکونومیست، شرکتهایی مانند Nucleus، Orchid و Herasight خدماتی را توسعه دادهاند که در کنار بررسی خطر برخی بیماریهای ژنتیکی، اطلاعاتی درباره ویژگیهایی مانند قد، طول عمر و هوش در اختیار والدین قرار میدهد. Herasight هزینه خدمات خود را تا حدود ۵۰ هزار دلار اعلام کرده است. Nucleus نیز علاوه بر برخی بیماریها، ویژگیهایی مانند رنگ مو و چشم را در ارزیابیهای خود وارد کرده است.
این خدمات بر پایه نوعی آزمایش ژنتیکی موسوم به PGT-P انجام میشوند که به جای تمرکز بر یک ژن مشخص، مجموعهای از تغییرات ژنتیکی را بررسی میکند. هدف آن، محاسبه «امتیاز خطر چندژنی» برای بیماریها یا برخی ویژگیهای پیچیده است؛ ویژگیهایی که تحت تأثیر تعداد زیادی ژن و همچنین عوامل محیطی قرار دارند.
در یکی از نمونههای مطرحشده در گزارش اکونومیست، یک زوج آمریکایی از میان شش جنین حاصل از لقاح آزمایشگاهی، با استفاده از نتایج آزمایش چندژنی یکی از جنینها را برای انتقال انتخاب کردند. نتایج آزمایش شامل خطر برخی بیماریها و همچنین برآوردهایی درباره قد و ضریب هوشی بود. این زوج میگویند هدف اصلی آنها افزایش طول عمر احتمالی فرزندشان بوده است، نه صرفاً افزایش قد یا هوش.
با این حال، توانایی این فناوری برای پیشبینی ویژگیهای یک فرد مشخص همچنان محل بحث است. امتیازهای خطر چندژنی عمدتاً از مطالعات جمعیتی به دست میآیند و منتقدان میگویند ارتباط آماری میان ژنها و یک ویژگی در یک جمعیت، لزوماً به معنای پیشبینی دقیق همان ویژگی در یک کودک نیست.
برای مثال، اکونومیست به پژوهشی اشاره میکند که بر اساس فناوری موجود در سال ۲۰۱۹، انتخاب بهترین گزینه از میان ۱۰ جنین میتوانست بهطور میانه حدود ۲.۹ سانتیمتر افزایش در قد ایجاد کند. برآورد افزایش ضریب هوشی نیز حدود ۳ امتیاز بود و این اثر با کاهش تعداد جنینهای قابل انتخاب، بسیار کمتر میشد.
مسئله فقط علمی نیست. مقررات کشورها نیز تفاوت زیادی دارد. در بریتانیا، استفاده از PGT-P برای انتخاب جنین بر اساس خطرهای چندژنی مجاز نیست و سازمان لقاح و جنینشناسی انسانی بریتانیا میگوید شواهد علمی کافی برای استفاده بالینی از این روش وجود ندارد. در مقابل، آزمایشهای ژنتیکی پیش از لانهگزینی برای برخی بیماریهای ارثی مشخص، تحت شرایط تعیینشده، در بریتانیا قابل استفاده است.
گسترش این فناوری همچنین نگرانیهای اخلاقی تازهای ایجاد کرده است؛ از احتمال افزایش فشار اجتماعی برای داشتن فرزندی با ویژگیهای خاص گرفته تا بحث درباره مرز میان پیشگیری از بیماریهای ژنتیکی و انتخاب ویژگیهای ظاهری یا شناختی. شرکتهای فعال در این حوزه میگویند هدف اصلی بسیاری از مشتریان، افزایش سلامت فرزند آینده است، اما ارائه ارزیابیهایی برای ویژگیهایی مانند هوش و ظاهر نشان میدهد بازار بالقوهای برای انتخاب این ویژگیها نیز وجود دارد.
اکونومیست مینویسد این صنعت هنوز کوچک است و بیشتر مشتریان آن افراد ثروتمند در آمریکا هستند، اما اگر هزینه لقاح آزمایشگاهی کاهش یابد و اطلاعات ژنتیکی بیشتری در دسترس قرار گیرد، بازار انتخاب جنین میتواند گسترش پیدا کند؛ موضوعی که احتمالاً بحثهای علمی و اخلاقی درباره آن را نیز گستردهتر خواهد کرد.
منبع: اکونومیست
نظرات کاربران