طبق گزارش خبرگزاری مهر، در پنجاه و هشتمین دوره از سلسله برنامه‌های نمایش فیلم‌تئاتر، مستند کوتاه «گیشه ۲» که بخشی از مجموعه مستندات مربوط به تئاتر ایران است، در تاریخ عصر چهارشنبه ۱۵ مهر ۱۴۰۵ در سالن ناصری خانه‌ هنرمندان ایران به نمایش درآمد. این برنامه توسط انجمن منتقدان، نویسندگان و پژوهشگران خانه‌ تئاتر برگزار شد و نشست نقد و تحلیل آن با حضور حسن جودکی، کارگردان اثر، و سیدمحسن حسن‌زاده، منتقد تئاتر، برگزار گردید.

حسن جودکی، که کارگردانی مستند «گیشه ۲» را بر عهده داشته، در بازگو کردن خاطراتش از زمان‌های مدیریت گیشه تئاتر شهر و تجربه نزدیکش در نظاره تمرین‌های بهرام بیضایی در سال ۱۳۸۲، این مستند را نه به عنوان یک اثر کارگردانی حرفه‌ای، بلکه به منزله یک تجربه شخصی و ادای دینی به دوره‌ای درخشان از تاریخ تئاتر ایران تلقی کرد.

او با یادآوری صف‌های طولانی تماشاگرانی که گاهی به دور ساختمان تئاتر شهر می‌پیچیدند، از اشتیاقی صحبت کرد که در آن روزگار بدون کمک سامانه‌های فروش الکترونیکی، قلب تپنده فعالیت‌های فرهنگی به حساب می‌آمد؛ فضایی که جودکی آن را با عشق و علاقه وصف‌ناپذیری به پلاتوهای زیرزمین تئاتر شهر به عنوان کلاسی برای درک تئاتر تشبیه کرد.

جودکی همچنین در توصیف کنجکاوی خود در بالکن سالن چهارسو برای دیدن تمرینات بیضایی، از برخوردی غافلگیرکننده یاد کرد و گفت: استاد بیضایی متوجه حضور کسی در تاریکی بالکن شدند و در میان تمرین عصبانی شدند و از من پرسیدند که تو کی هستی که آنجا ایستادی؟ من گفتم استاد، من جودکی هستم، مدیر گیشه و پس از تأیید دوستان، این واقعه به یک نقطه عطف در زندگی من تبدیل شد و استاد به من گفتند که اگر می‌خواهی تمرین را ببینی، باید در رديف یک بنشینی و در تاریکی نباشی.

وی در مورد ابعاد فنی و کارگردانی این مستند اذعان کرد: مستند «گیشه ۲» بیش از هر چیز به عنوان ثبت تجربه‌ای شخصی و خاطره‌ای ارزشمند به تصویر کشیده شده است؛ این پروژه با اصرار بر سادگی تلاش داشته تا آن روزهای بیست‌وپنج‌گانه تمرین را نه به چشم یک اثر هنری بزرگ، بلکه به عنوان سندی از یک مشق تئاتری و تلاقی عشق و سرنوشت به صحنه، ارائه کند.

محسن حسن‌زاده، منتقد و کارشناس تئاتر، در این خصوص اظهار داشت: این تصاویر نشان‌دهنده آن هستند که این لحظات، علی‌رغم سپری شدن زمان، همچنان زنده و جاری باقی مانده‌اند.

او در اشاره به استعاره‌های بصری فیلم، به بازی با در و قفل در صحنه‌های ابتدایی اشاره کرد و به تأکید بر توانمندی حسن جودکی در بازآفرینی فضایی که بر تمرین‌های تئاتر شهر حاکم بوده، پرداخت و گفت: این روایت نه تنها به عنوان سند تصویری از یک تجربه هنری عمل می‌کند، بلکه آینه‌ای است از شور نسلی که برای آن، هنر نمایش بیش از یک سرگرمی محسوب می‌شود و جزء جدایی‌ناپذیر وجودش بوده است.

وی افزود: مستند با تصاویری از هرج و مرج گیشه، صف‌های طولانی و چالش‌های مدیریتی آن زمان آغاز می‌شود که به نظر می‌رسد هنوز هم برقرار است. اما به تدریج، روایت به خود اثر و به گفتگوها و جلسات نقد و بررسی بهرام بیضایی تغییر جهت می‌دهد؛ گویی کارگردان به دلیل ارزشمندی این تصاویر، نمی‌توانسته آنها را حذف کند و این تعلق خاطر، هرچند کمی خط روایی ابتدایی را دگرگون کرده، اما به مستند ارزش بیشتری بخشیده است.

حسن‌زاده با بررسی ساختار فنی و فرمی مستند افزود: سازنده احتمالاً پس از جمع‌آوری تصاویر اولیه در فرایند تدوین متوجه کمبودهایی در انسجام و خط سیر روایی شده و با افزودن راش‌ها و تدابیر بصری دیگر، سعی کرده است آغاز و پایان اثر را به شکلی منسجم به هم پیوند دهد و روایت مستحکمتری از آن تجربه تاریخی ارائه کند.

حسن جودکی، کارگردان مستند «گیشه ۲»، در مورد چالش‌های تولید این اثر و موانع بی‌شمار در آن سال‌ها برای اخذ مجوز و داشتن تجهیزات حرفه‌ای، توضیح داد که این مستند نه نتیجه یک برنامه‌ریزی کلان سینمایی، بلکه نتیجه یک دغدغه شخصی و عشق بی‌واسطه به فضای تئاتر است.

او اشاره کرد که در آن زمان با وجود محدودیت‌های فنی و استفاده از دوربین‌های هندی‌کم، همواره در جستجوی راهی برای ثبت نبض تپنده سالن‌های نمایش بوده است و بیان کرد: من همواره در تئاتر، تماشاگر را عنصری محترم و حیاتی می‌دانستم؛ معتقدم تئاتر نفس به نفس تماشاگر جان می‌گیرد و دغدغه من این بود که این شور و هیجان پیش از آغاز اجرا، از لحظه ورود تماشاگر و تلاش گروه برای گریم و لباس تا زمان نشستن بر صندلی‌ها، در یک قاب تصویری متجلی شود.

جودکی در پایان با حسرت از آرشیوهای ثبت‌نشده دیگر آثارش، از جمله همکاری خود با حامد محمدطاهری که در آن زمان موفق به ضبط کامل آن نشد یاد کرد و گفت: این مستند در واقع حاصل انباشت راش‌هایی است که سال‌ها جنبه آرشیوی شخصی داشتند و تنها در روند تدوین‌های بعدی، به شکل روایت منسجم فعلی درآمده است.