زیر خاک باغ‌های زراعی ایتالیا چه اسراری نهفته است؟ کشف شبکه‌ای از شهر باستانی روم

بر اساس گزارش هریتیج دیلی، در زیر زمین‌های کشاورزی اطراف شهر آکینو در مرکز ایتالیا، یک شهر رومی پنهان وجود دارد که بخش اعظمی از آن توسط باستان‌شناسان ناشناخته مانده است. مطالعات اخیر در آکوی‌نوم (Aquinum) به کشف یک شبکه وسیع از مجاری فاضلاب و سیستم‌های زهکشی زیرزمینی انجامید. همچنین، پژوهشگران دست به کشف کتیبه‌های مذهبی، محراب‌های رومی و مجموعه‌ای شامل بیش از ۱۰۰ سکه زده‌اند.

آکوی‌نوم هنگامی که یکی از مراکز چشمگیر امپراتوری روم به شمار می‌رفت، در مسیر جاده باستانی ویا لاتینا (Via Latina) که رم را به کاپوا متصل می‌کرد، واقع شده بود. مساحت این شهر حدود ۲۵۰ هکتار بود؛ اما با وجود ۱۸ سال تحقیق دانشگاه سالنتو، باستان‌شناسان تنها توانسته‌اند حدود ۲۰ هکتار از آن را مورد بررسی قرار دهند. از سال ۲۰۲۰، گروه پژوهشی روما سوترانئا (Roma Sotterranea) به مطالعه بخش‌های زیرزمینی این شهر در کنار باستان‌شناسان مشغول است.

گروه روما سوترانئا در تحقیق روی سازه‌های باستانی زیرزمینی مانند فاضلاب‌ها، مخازن آب و کانال‌های زهکشی تخصص دارد. این گروه در دوره زمانی ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۳ موفق به مستندنگاری بیش از ۲۴۰ متر از مجاری زیرزمینی واقع در زیر حمام‌های مرکزی آکوی‌نوم گردید.

این شبکه از کانال‌ها و چاه‌ها بخشی از سیستم مدیریت آب شهر را تشکیل می‌دهد. چنین زیرساختی به منظور کنترل جریان آب و مدیریت آن در شهری با این وسعت، از اهمیت بسزایی برخوردار بود.

از سال ۲۰۲۴، پژوهشگران توجه خود را به بخش‌های زیرزمینی متعلق به تئاتر شهر معطوف کرده‌اند؛ سازه‌ای که تخمین زده می‌شود ظرفیت پذیرش حدود ۵۰۰۰ نفر تماشاچی را داشته باشد. بقایای یافته شده به باستان‌شناسان کمک کرده تا بخش زیادی از معماری تئاتر را بازسازی نمایند؛ اما هنوز اطلاعات دقیقی درباره زیرساخت‌های زیرزمینی آن به دست نیامده است.

فرانچسکو آرتیبانی، مدیر پروژه روما سوترانئا، اشاره می‌کند که بقایای معماری موجود نمایانگر چهره تئاتر است، اما مطالعه فضای زیرزمینی می‌تواند پرده از کارکرد واقعی این سازه بردارد.

در اوایل سال ۲۰۲۶، تجربه‌های پژوهشگران فراتر از کاوش‌های زیر حمام‌ها و تئاتر، شامل کشف کلکتور اصلی فاضلاب آکوی‌نوم نیز شد. این سازه در زیر تقاطع دو خیابان اصلی شهر واقع شده است: کاردو ماکسیموس (Cardo Maximus) در جهت شمال-جنوب و دکومانوس ماکسیموس (Decumanus Maximus) در سمت شرق-غرب.

عرض آن فاضلاب اصلی به حدود ۱٫۴ متر و ارتفاع آن بیش از ۲٫۱ متر بوده است. در خلال مطالعات، باستان‌شناسان یک گنجینه شامل ۱۲۰ سکه، کتیبه‌ها و تکه‌های سفال نیز شناسایی کردند. گزارش منتشر شده زمان دقیق کشف این آثار در سال ۲۰۲۶ را معین نمی‌کند و مشخص نیست که آیا همه آن‌ها به طور مستقیم از داخل فاضلاب جمع‌آوری شده‌اند یا خیر.

پژوهشگران برای تحلیل مجراهایی که ورود به آن‌ها دشوار یا خطرناک است، به فناوری‌های جدید متوسل می‌شوند. یکی از این ابزارها، یک سیستم رباتیک برای بازرسی است که می‌تواند تا ۱۰۰ متر طول داشته باشد. استفاده از رادار نفوذی زمین نیز به محققان امکان می‌دهد مسیرهای مجراهای دفن شده را بدون نیاز به حفاری کامل شناسایی کنند.

کاوش‌های سال ۲۰۲۶ تنها محدود به زیرساخت‌های شهری نبودند. باستان‌شناسان در بخش دیگری از آکوی‌نوم، سنگی با حکاکی‌هایی از یک گاو، یک قوچ و یک خوک پیدا کردند. این سه حیوان با آیین سووتاوریا (Suovetaurilia) مرتبط هستند؛ که از جمله مهم‌ترین مراسم قربانی در دین روم باستان محسوب می‌شود که در آن یک خوک، یک گاو و یک گوسفند قربانی می‌شدند.

این سنگ در دوره‌ای بعد به‌عنوان سنگ‌فرش در یکی از تقاطع‌های اصلی شهر مورد استفاده قرار گرفته بود. کشف آن نشان‌دهنده این است که آثار مرتبط با آیین‌های مذهبی می‌توانند پس از تغییر کاربری، در ساختارهای روزمره شهر باقی بمانند.

پژوهشگران همچنین هولوگرام مرمری پیدا کردند که به نبوغ آگوستوس (Genius of Augustus) اختصاص دارد. کتیبه روی این محراب نشان می‌دهد که مانیوس پوپیدیوس آنترُس، یکی از آزادشدگان ثروتمند روم، هزینه ساخت آن را تقبل کرده بود. او در مقام سِویر آگوستالیس قرار داشت؛ عضوی از نهادی مذهبی شهری که رابط نزدیکی با آیین امپراتوری داشت.

یکی دیگر از کشفیات جالب در تئاتر آکوی‌نوم توسط باستان‌شناسان حاصل شد. آن‌ها لوحی مرمری با عبارت لاتین FVL(GVR) C[ONDITVM] را یافتند که به معنای «صاعقه دفن‌شده» است.

در باور دین روم باستان، مکان‌هایی که صاعقه به آن‌ها اصابت می‌کرد، مقدس شمرده می‌شدند. رومیان گاهی مواد و بقایای مرتبط با محل اصابت صاعقه را در یک مراسم به طور رسمی دفن می‌کردند تا مکان را مشخص و تقدیس نمایند. این کتیبه نشانه‌هایی از این باورها و مراسم‌ها در محدوده تئاتر یا پیرامون آن ارایه می‌دهد.

ترمیم پنج سردیس مرمری کشف‌شده در این محوطه نیز بخشی از فعالیت‌های فصل کاوش ۲۰۲۶ بود. یکی از این مجسمه‌ها به نام «سزار آکوی‌نوم» شهرت دارد.

آکوی‌نوم در مسیر ویا لاتینا قرار داشت؛ یک جاده باستانی که شهر رم را به نواحی جنوبی ایتالیا متصل می‌کرد. این موقعیت به رونق شهر بسیار یاری رساند و آکوی‌نوم به یکی از مراکز برجسته این منطقه تبدیل شد. این شهر به خاطر تولید رنگ ارغوانی نیز مشهور است؛ صنعتی که سیسرون، سیاستمدار و سخنور معروف روم، در نوشته‌های خود به آن اشاره کرده.

آکوی‌نوم به طور تاریخی با یوونال، شاعر زننده رومی پیوند دارد و نام این شهر در آثار او آمده است. قرن‌ها بعد، ناحیه اطراف آکینو با توماس آکویناس، فیلسوف و الهی‌دان قرون وسطی، مرتبط شده و خانواده او نیز مالک قلعه‌ای در نزدیکی روکا‌سکا بودند و نامش نیز برگرفته از آکینو است.

کاوش‌های پیشین در این محل، نشانه‌هایی از ثروت و اهمیت این شهر را نمایان کرده‌اند؛ از جمله یک مجموعه بزرگ از حمام‌های رومانی با موزاییک‌های کاملاً سالم. با این وجود، بیشتر قسمت‌های آکوی‌نوم هنوز در زیر زمین‌های کشاورزی پنهان مانده‌اند.

آرتیبانی در ارتباط با این مکان بیان می‌کند که مشاهده زمین‌های وسیعی که امروز زیر کشت و شخم هستند و در عین حال یک شهر کامل زیر آن قرار دارد، تجربه‌ای شگفت‌انگیز است. با توجه به این که تنها بخش کوچکی از این شهر ۲۵۰ هکتاری مورد بررسی قرار گرفته است، خیابان‌ها، ساختمان‌ها و زیرساخت‌های مدفون زیادی هنوز در انتظار کاوش هستند.