با این وجود، در پشت این موقعیت تولیدی، یک تناقض تلخ نهفته است؛ کشاورزی که برای کاشت، داشت و برداشت زعفران ماه‌ها تلاش می‌کند، نه تنها سهم مناسبی از ارزش اقتصادی محصول خود را دریافت نمی‌کند، بلکه باید با هزینه‌های گزاف تولید، کمبود آب، اختلال در فعالیت چاه‌موتورها و نوسانات قیمتی نیز دست و پنجه نرم کند. به نظر می‌رسد که طلای سرخی که از مزارع تربت‌جام برداشت می‌شود، در مسیر رسیدن به بازار، ارزش خود را برای تولیدکننده از دست می‌دهد.
در سال جاری نیز زعفران‌کاران تربت‌جام در حالی به فصل برداشت محصول نزدیک می‌شوند که به گفته فعالان این عرصه، قیمت زعفران حدود ۳۰ درصد از ابتدای فصل برداشت کاهش یافته و خاموشی روزانه پنج تا شش ساعته چاه‌موتورهای کشاورزی، تامین آب مورد نیاز مزارع را با مشکلاتی جدی مواجه کرده است. این مسائل به همراه خام‌فروشی، ضعف زیرساخت‌های فرآوری و موانع صادراتی، زنجیره‌ای از چالش‌ها را ایجاد کرده که به عدم بازگشت ارزش افزوده زعفران به مبدأ تولید منجر شده است.
کاهش ارزش صادراتی زعفران از ۳۰۰۰ دلار به ۱۳۰۰ دلار زیر سایه موانع ارزی
یکی از کشاورزان نمونه و فعال بورس کالای زعفران در تربت‌جام، با بیان اینکه چالش‌های زعفران به یک مرحله از تولید محدود نمی‌شود، گفت: خام‌فروشی زعفران تنها به شرایط اقلیمی تربت‌جام یا مناطق دیگر تولیدکننده مرتبط نمی‌شود، بلکه از مراحل کشت، داشت و برداشت گرفته تا فرآوری و صادرات، مسائل مختلفی در حلقه این محصول وجود دارد که برای حل آن‌ها نیاز به برنامه‌ریزی دقیق داریم.
مجتبی پیام عسکری در گفت‌وگو با ایسنا گفت: زعفران محصولی است که در مراحل مختلف تولید و عرضه با چالش‌های متنوعی دست و پنجه نرم می‌کند و نمی‌توان مسئله خام‌فروشی را به یک منطقه یا مرحله خاص تولید نسبت داد. برای بررسی این موضوع لازم است کل زنجیره زعفران، از زمان برداشت گل تا فرآوری و عرضه در بازارهای داخلی و خارجی، مورد توجه ویژه قرار گیرد.
عسکری با اشاره به حساسیت گل زعفران پس از برداشت گفت: سرگل زعفران به دلیل ماندگاری کم، از جمله فرآورده‌های فسادپذیر است و در صورت عدم فرآوری به موقع، کیفیت خود را از دست می‌دهد و ممکن است از چرخه مصرف خارج گردد. برای همین باید بین زمان برداشت گل تا زمان تحویل آن به دستگاه‌های خشک‌کن، یک زمان‌بندی مشخص وجود داشته باشد و بعد از آن می‌توان برنامه‌های مربوط به فرآوری و مراحل بعدی تولید را اجرا کرد.
وی در خصوص نقش واسطه‌ها در زنجیره زعفران گفت: من با عنوان دلالی برای فعالان این حوزه موافق نیستم؛ چرا که زعفران محصولی با حجم بالا است و زنجیره‌های مختلفی در خرید، جمع‌آوری و عرضه آن دخیل هستند. نبود این زنجیره‌ها قطعا به آسیب‌پذیری بازار منجر خواهد شد و کشاورزان نخواهند توانست گل زعفران را به درآمد مناسبی تبدیل کنند.
این فعال بورس کالای زعفران ادامه داد: نباید فکر کرد که خام‌فروشی تنها به معنای تبدیل کلاله زعفران به پول نقد است. زمانی که زعفران خشک می‌شود، امکان برنامه‌ریزی برای مراحل بعدی تولید، فرآوری و ایجاد ارزش افزوده فراهم می‌شود و در این هنگام می‌توان به سودآوری بیشتری دست یافت.
عسکری بر ضرورت توسعه زیرساخت‌های فرآوری و صنایع مرتبط با زعفران تأکید کرد و گفت: برای گذر از خام‌فروشی به زیرساخت‌های دارویی بسیار قوی احتیاج داریم و تا زمانی که این زیرساخت‌ها مهیا نشود، نمی‌توان ادعا کرد که از خام‌فروشی عبور کرده‌ایم. تنها در صورتی می‌توان به درآمد پایدار از زعفران دست یافت که این محصول را به‌طور ملی مورد توجه قرار دهیم و به آن به عنوان میراث کهنی بنگریم که از نیاکان‌مان به ما رسیده است.
وی تصریح کرد: تا زمانی که برای این محصول ارزشمند اقدام خاصی انجام ندهیم و شرایط فرآوری و استفاده از ظرفیت‌های متعدد آن را فراهم نکنیم، نمی‌توان ادعا کرد که دیگر خام‌فروشی وجود ندارد. زعفران امکانات بسیاری را ارائه می‌دهد که استفاده از آن‌ها نیازمند سرمایه‌گذاری، ساخت زیرساخت و برنامه‌ریزی بلندمدت است.
کاهش ۳۰ درصدی قیمت زعفران تربت‌جام از ابتدای فصل برداشت
زعفران‌کاران تربت‌جام در زمان برداشت طلای سرخ، همزمان با بحران تأمین آب و خاموشی چاه‌موتورهای کشاورزی، دچار افت قابل توجه قیمت محصول نیز شده‌اند؛ به گونه‌ای که قیمت زعفران از ابتدای فصل برداشت تاکنون تقریباً ۳۰ درصد کاهش پیدا کرده است. محدودیت‌های آبیاری و چالش‌های صادراتی نیز شرایط اقتصادی تولیدکنندگان را پیچیده‌تر نموده و نگرانی‌ها درباره صرفه اقتصادی کشت این محصول را افزون‌تر کرده است.
کشاورز دیگری در زمینه زعفران در تربت‌جام با اشاره به مشکلات زعفران‌کاران در فصل کشت، داشت و برداشت این محصول، اظهار کرد: زعفران‌کاران علاوه بر مشکلات مرتبط با تأمین آب و الگوهای آبیاری، در زمان برداشت نیز با کاهش قیمت و موانع صادرات مواجه هستند که این مشکلات تأثیر منفی بر درآمد و وضعیت اقتصادی تولیدکنندگان می‌گذارد.
عبدالعزیز قربانزاده در گفت‌وگو با ایسنا گفت: یکی از مشکلات جدی زعفران‌کاران تربت‌جام در فصل کشت و کار، محدودیت‌های مربوط به آبیاری مزارع و خاموشی چاه‌موتورهای کشاورزی است. در حال حاضر چاه‌موتورهای کشاورزی روزانه حدود پنج تا شش ساعت خاموش می‌شوند که این موضوع مشکلاتی را برای تأمین آب مزارع زعفران به وجود می‌آورد.
زعفران از جمله محصولاتی است که زمان‌بندی آبیاری در مراحل مختلف رشد آن از اهمیت بالایی برخوردار است و کشاورزان باید برای مدیریت مزارع خود به تأمین به‌موقع آب نیازمند باشند. محدودیت در ساعت کار چاه‌موتورها و خاموشی‌های روزانه، برنامه‌ریزی برای آبیاری را با دشواری‌هایی روبه‌رو کرده است.
قربانزاده با اشاره به نگرانی‌های اقتصادی زعفران‌کاران در زمان برداشت محصول گفت: یکی از دیگر نگرانی‌های تولیدکنندگان، کاهش قیمت زعفران در فصل برداشت است. متاسفانه قیمت این محصول از ابتدای فصل تاکنون حدود ۳۰ درصد کاهش یافته و این مسئله فشار اقتصادی بیشتری بر کشاورزان وارد می‌کند.
وی ادامه داد: کشاورزان در طول سال برای آماده‌سازی زمین، نگهداری مزارع، آبیاری و برداشت زعفران هزینه‌های مختلفی را متحمل می‌شوند و طبیعی است که کاهش قیمت محصول در زمان عرضه تأثیر منفی بر درآمد و صرفه اقتصادی فعالیت آن‌ها بگذارد.
این فعال حوزه زعفران با بررسی تأثیر وضعیت سیاسی کشور بر بازار این محصول گفت: شرایط سیاسی نیز باعث ایجاد مشکلاتی برای صادرات زعفران شده است. از آنجایی که صادرات در بازار زعفران از اهمیت بالایی برخوردار است، اختلال و دشواری در روند صادرات می‌تواند تأثیر جدی بر وضعیت بازار و قیمت محصول بگذارد.
قربانزاده افزود: در حال حاضر، زعفران با روند کاهشی قیمت روبرو بوده و کاهش حدود ۳۰ درصدی قیمت از ابتدای فصل موجب نگرانی‌هایی برای تولیدکنندگان این محصول در شهرستان تربت‌جام شده است.
وی بر لزوم توجه به مشکلات زعفران‌کاران تأکید کرد و بیان داشت: محدودیت‌های آبیاری و خاموشی چاه‌موتورها از یک سو و کاهش قیمت محصول و موانع صادراتی از سوی دیگر، مجموعه‌ای از چالش‌ها را پیش روی تولیدکنندگان زعفران قرار داده است. توجه به این مشکلات به منظور حمایت از کشاورزان و حفظ صرفه اقتصادی تولید زعفران در تربت‌جام بسیار حائز اهمیت است.
وجود دلالان در چرخه خرید و فروش زعفران
زعفران یکی از محصولاتی است که ارزش زیادی دارد و از چاشنی‌های اصلی سفره مردم تربت‌جام به شمار می‌آید و از دیرباز نقش اساسی در اقتصاد و معیشت خانوارهای کشاورز این شهرستان ایفا کرده است.
یکی از کشاورزان نمونه زعفران در شهرستان تربت‌جام با اشاره به موقعیت زعفران در فرهنگ و اقتصاد این منطقه، اظهار داشت: با وجود ظرفیت بالای تولید زعفران در تربت‌جام، متأسفانه کشاورزان سهم چندانی از ارزش اقتصادی واقعی این محصول نمی‌برند. وجود دلالان در چرخه خرید و فروش زعفران و همچنین خام‌فروشی این محصول باعث شده بخش مهمی از سود تولید نصیب واسطه‌ها گردد.
محمد حاجی حسینی، ادامه داد: کشاورزان از ابتدا تا انتهای فرآیند کاشت، داشت و برداشت زحمات بسیار زیادی می‌کشند و هزینه‌های متعددی را متحمل می‌شوند، ولی به خاطر عرضه خام محصول و عدم وجود سازوکار مناسب برای فروش مستقیم، قادر به بهره‌مندی از ارزش افزوده واقعی زعفران نمی‌شوند.
حاجی حسینی با تأکید بر لزوم برندسازی زعفران تربت‌جام بیان کرد: امیدواریم با برنامه‌ریزی صحیح و ایجاد برند معتبر برای زعفران این شهرستان، زمینه رونق بازار این محصول فراهم آید و شاهد کاهش نقش دلالان و واسطه‌ها در چرخه تولید تا عرضه باشیم.
وی خاطرنشان کرد: برندسازی و توجه به فرآوری و بسته‌بندی مناسب می‌تواند به معرفی بهتر زعفران تربت‌جام کمک نماید و فرصت‌های ورود این محصول ارزشمند به بازارهای جدید در داخل و خارج از کشور را فراهم آورد.
این کشاورز نمونه با تأکید بر این که زعفران تربت‌جام ظرفیت خوبی برای حضور در بازارهای سایر کشورها دارد، بیان کرد: امید داریم با حمایت از تولیدکنندگان، توسعه فرآوری و ایجاد بسترهای مناسب بازاریابی و صادرات، کشاورزان نیز بتوانند سهم واقعی خود را از سود این محصول با ارزش بدست آورند.
پیش‌بینی برداشت ۱۶.۵ تن زعفران خشک از مزارع تربت‌جام
تربت‌جام امسال به پیش‌بینی برداشت ۱۶.۵ تن زعفران خشک از مزارع خود نائل می‌شود در حالی که بیش از ۵۰۰۰ بهره‌بردار در تولید این محصول مشغول به فعالیت هستند. زعفران به عنوان محصولی کم‌آب‌طلب و با ارزش، پتانسیل قابل توجهی برای اشتغال‌زایی و درآمدزایی در این شهرستان دارد.
مدیر جهاد کشاورزی شهرستان تربت‌جام از پیش‌بینی برداشت ۱۶.۵ تن زعفران خشک خبر داده و گفت: امسال ۸۶۷۲ هکتار از اراضی کشاورزی تربت‌جام به کشت زعفران اختصاص یافته و حدود ۵۶۰۰ بهره‌بردار در این عرصه فعال هستند.
محمد دوستخواه احمدی در گفت‌وگو با ایسنا تصریح کرد: سطح زیر کشت زعفران در شهرستان تربت‌جام ۸۶۷۲ هکتار می‌باشد که پیش‌بینی می‌شود به ازای این میزان سطح زیر کشت، ۱۶.۵ تن زعفران خشک برداشت شود. میانگین عملکرد این محصول در هر هکتار نیز حوالی دو کیلوگرم تخمین زده می‌شود.
وی با اشاره به زمان برداشت زعفران در تربت‌جام افزود: برداشت این محصول بسته به زمان آبیاری مزارع و دمای هوا، از اوایل آبان‌ماه آغاز و تا پایان همان ماه ادامه می‌یابد.
مدیر جهاد کشاورزی تربت‌جام بر لزوم رعایت اصول بهداشتی در مراحل برداشت و فرآوری زعفران تأکید کرده و گفت: یکی از توصیه‌های اصلی ما به کشاورزان، برداشت بهداشت‌مدار گل زعفران و رعایت نکات بهداشتی در فرآوری آن است تا محصولی سالم و با کیفیت به دست مصرف‌کنندگان برسد.
دوستخواه احمدی ادامه داد: رعایت اصول بهداشتی در زمان برداشت و جداسازی کلاله‌ها و همچنین فرآوری صحیح محصول، تأثیر مهمی بر حفظ کیفیت زعفران دارد و کشاورزان باید به این موضع توجه ویژه‌ای داشته باشند.
وی همچنین با اشاره به ظرفیت‌های اقتصادی زعفران در تربت‌جام، بر ضرورت سرمایه‌گذاری در صنایع تبدیلی و تکمیلی این محصول تأکید کرد و اظهار داشت: پیشنهاد ما به سرمایه‌گذاران این است که در حوزه صنایع تبدیلی زعفران فعالیت بیشتری داشته باشند تا نه تنها در تولید و عرضه زعفران، بلکه در زمینه فرآوری‌های پیشرفته‌تر نظیر اسانس‌گیری زعفران نیز به کار بپردازند.
مدیر جهاد کشاورزی تربت‌جام افزود: با در نظر گرفتن سطح زیر کشت و میزان تولید زعفران در شهرستان و جایگاه اجتماعی و اقتصادی این محصول، فرصتی مطلوب برای سرمایه‌گذاری در بخش فرآوری، اسانس‌گیری و صنایع تبدیلی وجود دارد. لازم است که سرمایه‌گذاران به این عرصه ورود پیدا کنند تا ارزش افزوده بیشتری از تولید زعفران در خود شهرستان ایجاد شود.
وی با اشاره به مزایای کشت زعفران برای منطقه بیان داشت: زعفران علاوه بر اینکه از لحاظ اقتصادی برای کشاورزان سودآور است، در ایجاد اشتغال نیز نقشی مهم ایفا می‌کند و می‌تواند فرصت‌های شغلی مناسبی در شهرستان ایجاد نماید.
دوستخواه احمدی با تأکید بر اینکه زعفران یک گیاه کم‌آب‌طلب به شمار می‌رود، افزود: یکی از سیاست‌های وزارت جهاد کشاورزی، ترویج کشت گیاهان کم‌آب‌طلب است و زعفران نیز در این رده قرار می‌گیرد. با توجه به وضعیت منابع آبی، می‌بایست به سمت توسعه کشت محصولاتی حرکت کرد که نیاز آبی کمتری دارند و از نظر اقتصادی نیز برای کشاورزان مقرون به صرفه هستند.
وی ادامه داد: توسعه کشت زعفران علاوه بر این که به مدیریت بهتر منابع آب کمک می‌کند، با توجه به ظرفیت اشتغال‌زایی و درآمدزایی این محصول، می‌تواند در بهبود وضعیت اقتصادی و معیشت کشاورزان شهرستان نیز مؤثر واقع شود.
مدیر جهاد کشاورزی تربت‌جام در ادامه بر اهمیت استفاده از دانش و فناوری‌های نوین در عرصه کشاورزی تأکید کرد و گفت: هدف ما این است که علم و دانش را به کشاورزی وارد کنیم تا بتوانیم معیشت کشاورزان را دستخوش تغییر کنیم و شرایطی فراهم نماییم که بهره‌برداران از کشاورزی معیشتی فاصله بگیرند.
دوستخواه احمدی خاطرنشان کرد: هدف این است که با به کارگیری دانش روز، بهره‌وری را افزایش داده، فرآوری محصولات را توسعه دهیم و ارزش افزوده بیشتری تولید کنیم تا بخشی از منافع اقتصادی تولید به دست کشاورزان برسد و سود واقعی حاصل از این چرخه اقتصادی نصیب تولیدکننده شود.
زعفران تربت‌جام با وجود ظرفیت تولید بالای خود و اهمیتی که در اقتصاد کشاورزی منطقه دارد، با چالش‌هایی روبه‌روست که مانع از بهره‌مندی کشاورزان از ارزش واقعی این محصول می‌شود. کاهش ۳۰ درصدی قیمت در فصل برداشت، محدودیت‌های آبیاری، خام‌فروشی، ضعف برندسازی و موانع صادراتی نشان می‌دهد که افزایش تولید به تنهایی نمی‌تواند تضمین‌کننده رونق اقتصادی زعفران‌کاران باشد.
اگر می‌خواهیم طلای سرخ برای تولیدکنندگان نیز به ثروتی ملموس بدل شود، گام‌هایی جهت تکمیل حلقه‌های مفقوده این زنجیره از تأمین آب و حمایت از کشاورز تا توسعه صنایع تبدیلی، فرآوری دارویی، اسانس‌گیری و تسهیل صادرات برداشته شود. تربت‌جام قابلیت تولید زعفران باکیفیت را دارد، اما سوال اصلی این است که چه زمانی ارزش افزوده طلای سرخ به جای متوقف شدن در مراحل تجاری، به سفره کشاورزانی بازخواهد گشت که آن را تولید می‌کنند؟
انتهای پیام
نظرات کاربران