آینده آموزشهای فنیوحرفهای چگونه دگرگون خواهد شد؟
طبق گزارش ایسنا، در همزمانی با روز ملی کارآفرینی و آموزشهای فنیو حرفهای، توجه به آینده آموزشهای مهارتی به ویژه با افزایش تأثیر هوش مصنوعی و نوسانات سریع بازار کار، بیشتر از پیش مورد توجه قرار گرفته است. این تغییرات بر نظامهای آموزش فنیوحرفهای فشار وارد کردهاند تا بهطور سریع و بهروزتر برنامههای آموزشی و مدارک مهارتی خود را بازنگری کنند.
در این راستا، سازمان همکاری و توسعه اقتصادی (OECD) در گزارشی به تشریح چگونگی تحول آموزشهای فنیوحرفهای با بهرهگیری از هوش مصنوعی پرداخته است. این گزارش بررسی میکند که چگونه هوش مصنوعی میتواند تأثیر بسزایی بر توسعه محتوای درسی، مدارک آموزشی و استانداردهای شغلی بگذارد.
تغییرات تند در بازار کار که ناشی از دیجیتالی شدن، پیشرفتهای هوش مصنوعی و تغییر به سوی اقتصاد سبز هستند، فشار مضاعفی بر نظامهای آموزش فنیوحرفهای وارد کردهاند تا بهطور مکرر و کارآمدتر نسبت به طراحی و بهروزرسانی برنامههای درسی و مدارک مهارتی اقدام کنند. هرچند فرآیندهای توسعه آموزش فنیوحرفهای معمولاً مستحکم، مشارکتی و با مشارکت گسترده ذینفعان انجام میشود، اما این فرآیند غالباً به منابع فراوانی نیاز دارد و هماهنگ شدن با سرعت بالای تغییرات نیازهای مهارتی ممکن است با چالشهایی مواجه گردد.
برنامههای درسی و مدارک مهارتی، پایه و اساس نظام آموزشهای فنیوحرفهای را تشکیل میدهند و نیازهای بازار کار را به نتایج یادگیری، برنامههای آموزشی و مدارک مشخص تبدیل میکنند. هنگامی که این برنامهها و مدارک نتوانند با تحولات بازار کار همتراز شوند یا از نیازهای آن دور شوند، ناهماهنگی میان مهارتها و مدارک آموزشی به تداوم میانجامد و کمبود نیروی ماهر را به وجود میآورد؛ حتی در حالتی که این مدارک بهعنوان نشانهای معتبر از شایستگی افراد شناخته میشوند.
در شرایط کنونی، هوش مصنوعی فرصتی طلایی برای بهبود پاسخگویی و کارایی در فرآیند توسعه آموزشهای فنیوحرفهای فراهم میآورد. هوش مصنوعی میتواند در شناسایی بهموقع روندها از میان حجم زیادی از دادهها، مشخص کردن و مقایسه شایستگیها در استانداردها، مدارک و برنامههای درسی، تسریع بخشیدن به فرآیندهای طراحی، بازنگری و اعتبارسنجی فنی و همچنین سازماندهی مؤثر نظرات متنوع ذینفعان مؤثر واقع گردد.
با این حال، مزایای ناشی از استفاده از هوش مصنوعی در توسعه آموزشهای فنیوحرفهای تنها به خود فناوری وابسته نیست؛ بلکه به روشهای ترکیب آن با سازوکارهای موجود در حکمرانی، تأمین کیفیت و همکاری میان ذینفعان بستگی دارد؛ سازوکارهایی که بنیان اعتماد به نظامهای آموزش فنیوحرفهای را پدید میآورند.
کاربردهای کنونی و نوین هوش مصنوعی
کاربرد هوش مصنوعی در توسعه آموزشهای فنیوحرفهای میان کشورها و گروههای مختلف ذینفع، بهطور یکسان و مشابه نیست و در حال حاضر در مرحله اکتشافی قرار دارد. این فناوری عمدتاً در نهادهای دولتی آموزش فنیوحرفهای و سازمانهای صنعتی بیشتر به کار برده میشود و در مراکز آموزشی و میان مربیان، کاربرد آن محدودتر و بیشتر غیررسمی است. تمام کاربردهای فعلی هوش مصنوعی عمدتاً جنبهی کمکی دارند و در راستای تکمیل فرآیندهای موجود آموزش فنیوحرفهای به کار میروند بدون آنکه تحولی اساسی در آن ایجاد کنند.
کاربردهای هوش مصنوعی تمام چرخه توسعه آموزش فنیوحرفهای را پوشش میدهد؛ از فعالیتهای مربوط به جمعآوری دادهها و اطلاعات، مانند تحلیل بازار کار، پیشبینی نیازهای مهارتی و تجزیه و تحلیل مهارتها در کشورهای مختلف نظیر کرواسی، انگلستان، آلمان و مکزیک، تا فعالیتهای فرایندی مثل مشاوره و جمعآوری نظرات ذینفعان که در کشورهایی از قبیل استرالیا، استونی، نوا اسکوشیا در کانادا و سوئیس انجام میشود. این فناوری همچنین در بخش خروجیها، از جمله تدوین نتایج یادگیری، ارزیابی انسجام و همراستایی محتوای برنامههای درسی با چارچوبهای مدارک و استانداردهای شغلی، در کشورهایی نظیر کره جنوبی، هلند و نیوزیلند نیز به کار گرفته شده است.
کاربرد هوش مصنوعی در بخشهایی که با تغییرات سریعتری مواجه هستند، از جمله حوزههای دیجیتال، سبز و مرتبط با هوش مصنوعی، بیشتری مشاهده میشود. این فناوری در الگوهای انعطافپذیر آموزش، همچون آموزش ماژولار و مدارک مهارتی کوتاهمدت، نیز به کار رفته است.
کشورهایی که دارای زیرساختهای دادهای قویتر و نظامهای اطلاعات مهارتی مطمئنتری هستند، آمادگی بیشتری برای پیشرفت از پروژههای آزمایشی کوچک به سمت کاربردهای پیشرفتهتر هوش مصنوعی دارند، از جمله کشورهایی چون استونی و انگلستان.
اکثر ابزارهای هوش مصنوعی که در توسعه آموزشهای فنیوحرفهای به کار میروند، به شکل برنامههای عمومی یا نسخههای سفارشیشده از پلتفرمهای موجود هستند. با این حال، نمونههای ویژهای نیز وجود دارد. مثال بارز آن «اسکیلزکامپس» (SkillsCompass) در انگلستان است که با بهکارگیری پردازش زبان طبیعی و هوش مصنوعی مولد، به تحلیل استانداردهای شغلی، دادههای لحظهای بازار کار و روندهای پیشبینیشده پرداخته و در شناسایی نیازهای مهارتی موثر واقع میشود.
در هلند، «اسبیبیچت» (SBB-Chat) نیز، پلتفرمی بر مبنای چتجیپیتی-۴ (GPT-۴) برای تدوین مدارک مهارتی و پشتیبانی از فرآیندهای مرتبط ایجاد شده است. همچنین بخش فناوری اطلاعات و ارتباطات سوئیس، مدلهای خاصی از جیپیتی را متناسب با مشاغل مختلف طراحی کرده که در ساخت برنامههای درسی ماژولار و سایر فعالیتهای مرتبط با آموزش فنیوحرفهای استفاده میشود.
با این حال، راهحلهای کاملاً یکپارچه و در سطح نظامهای آموزشی، هنوز بسیار نادرند. هلند در این زمینه در مسیر یک رویکرد هماهنگ و میاننهادی قرار دارد و پلتفرم امن هوش مصنوعی را ارائه کرده که چندین ابزار هوش مصنوعی را در خود جای داده و خروجیهای آن نیز از طریق مربیان آموزش فنیوحرفهای اعتبارسنجی میشوند.
هوش مصنوعی چگونه مشکلات آموزشی فنیوحرفهای را کاهش میدهد؟
هوش مصنوعی بهعنوان راهحلی برای تمام مشکلات مطرح نیست، اما میتواند برخی معضلات قدیمی در توسعه آموزشهای فنیوحرفهای را بهبود بخشد:
هماهنگی میان ذینفعان: توسعه آموزشهای فنیوحرفهای مستلزم همکاری نزدیک شرکای اجتماعی، مربیان و نهادهای دولتی است تا ارتباط نزدیک میان آموزش و بازار کار، قابلیت اشتغال فراگیران و انطباق با الزامات قانونی تأمین گردد. اما این همکاری میتواند موجب بروز چالشهایی در هماهنگی و فرآیندهای طولانی مشاوره شده و منجر به تأخیر در تصمیمگیریها گردد. هوش مصنوعی میتواند با تجمیع منسجم نظرات متعدد و کاهش موانع مشارکت ذینفعان با منابع محدود، از طریق تولید خلاصههایی مستند، بهرهوری و فراگیری را افزایش دهد.
مدیریت محدودیتهای زمانی و منابع: توسعه آموزشهای فنیوحرفهای ممکن است سالها به طول بینجامد و فرآیندهای سنگین و منابع محدود از جمله چالشهای عمده در این راستا هستند. هوش مصنوعی میتواند با کمک به ایجاد محتوا، ابزارهای مقایسهای و بررسیهای خودکار برای اعتبارسنجی و انطباق، بار اداری و تحلیلی را کاهش دهد و به کارشناسان این امکان را بدهد که زمان بیشتری را صرف قضاوت تخصصی و ایجاد توافق کنند.
تبدیل تغییرات بازار کار با بهروزرسانیهای بهموقع: اطلاعات مربوط به بازار کار به وفور در دسترس قرار دارد، اما معمولاً پراکنده و با تفسیر دشوار است. هوش مصنوعی میتواند منابع مختلف دادهها را مانند فرصتهای شغلی، پیشبینیهای مهارتی و فهرست مدارک مهارتی ترکیب کرده و شکافها و نیازهای نوظهور را به سرعت شناسایی کند و بهروزرسانیهای دقیق و مبتنی بر شواهد، بهویژه در بخشهایی که به سرعت در حال تغییرند، میسر سازد.
موانع و خطرات اثرگذاری از هوش مصنوعی
موانعی که اثرگذاری و استفاده مؤثر از هوش مصنوعی در توسعه آموزشهای فنیوحرفهای را محدود میکنند شامل عدم سواد کافی در حوزه هوش مصنوعی، مهارتهای دیجیتال و دانستههای دادهای، دسترسی نامناسب به ابزارهای امن و متناسب با نیاز، وجود دادههای پراکنده یا بیکیفیت، کمبود راهنمایی و حمایتهای نهادی مناسب در زمینه آموزش فنیوحرفهای، و محدودیت منابع است؛ مسائلی که بهطور ویژه ممکن است برای مراکز آموزشی و صنایع کوچکتر چالشزا شوند.
خطرات بالقوه نیز به اندازه کافی جدی هستند. هوش مصنوعی ممکن است فرآیند حکمرانی مشارکتی را تضعیف کند؛ به ویژه اگر خروجیهای حاصل از آن جایگزین تبادل نظر با ذینفعان شوند. همچنین، اگر مسوولیت تصمیمات اتخاذ شده با کمک هوش مصنوعی به صورت مشخص تعیین نشود، این امر میتواند شفافیت و پاسخگویی را خدشهدار کند. اتکا بیش از حد به خروجیهای هوش مصنوعی که اعتبارسنجی نشده یا تست نشدهاند، میتواند نگرانکننده باشد.
طبق گزارشی از سایت سازمان همکاری و توسعه اقتصادی، حفاظت از دادهها و امنیت آنها در حین کار با اطلاعات حساس که ممکن است خبری نبوده یا به نوعی دارای حساسیت تجاری باشد نیز از اهمیت ویژهای برخوردار است. بنابراین، چالشهای ناشی از استفاده از هوش مصنوعی در آموزش فنیوحرفهای تنها محدود به جنبههای فنی نیستند و به طراحی دقیق، حکمرانی مطلوب و نظارت مستمر نیازمند است.
انتهای پیام
