کدامین مهارتها در بازار کار سبز آتی بیشترین تقاضا را دارند؟
مؤسسه همکاری و توسعه اقتصادی (OECD) در قالب یک تحقیق جدید به بررسی تأثیر آموزشهای فنیوحرفهای بر تأمین نیروی کار ضروری برای گذار سبز و رابطههای موجود میان مشاغل سبز، مهارتهای علمی و فنی، و این نوع آموزشها پرداخته است. این پژوهش نشان داده که آموزشهای فنیوحرفهای چگونه میتوانند در زمینه مشاغل سبز و رشتههای مرتبط با علوم، فناوری، مهندسی و ریاضیات (STEM) نقش مؤثری ایفا کنند.
بر این اساس، این تحقیق با تجزیه و تحلیل دادههای مرتبط با آگهیهای شغلی آنلاین در کشورهای استرالیا، کانادا و بریتانیا، به بررسی نیازهای مهارتی کارفرمایان، اهمیت مدارک فنیوحرفهای و کارآموزیها در فرایند استخدام، و همچنین میزان همپوشانی بین مشاغل سبز و مشاغل STEM پرداخته است.
OECD به این نکته اشاره کرد که تحولات سبز و دیجیتال در دو دهه اخیر تأثیر عمیقی بر بازار کار گذاشتهاند. با افزایش استفاده از فناوریهای سبز و فناوری اطلاعات، تقاضا برای مهارتهای خاصی افزایش یافته و در عین حال، تعدادی از مهارتهای قدیمی به دلیل پیشرفت فناوری و کاهش فعالیتهای مشکوک کربنی، کمارزش یا حتی منسوخ شدهاند. این تحولات نیاز به آموزشهای فنیوحرفهای را افزایش داده، زیرا فارغالتحصیلان این حوزه بخشی جدایی ناپذیر از نیروی کار مشاغل با مهارت متوسط، بهویژه در بخشهای ساختوساز، تولید و خدمات را تشکیل میدهند. اما اگر این نوع آموزشها نتوانند با تغییرات فناوری و گذار سبز همگام شوند، احتمال ایجاد ناهماهنگی بین مهارتهای نیروی کار و نیازهای بازار وجود دارد.
این پژوهش به دستهبندی مشاغل سبز به سه گروه متفاوت پرداخته است. در نخستین گروه، مشاغل سبز جدیدی قرار دارند که بهطور مستقیم از وضعیت گذار سبز شکل گرفتهاند، مانند تخصصی که در تبدیل خودروهای موتور احتراقی به وسایل نقلیه هیدروژنی فعالیت میکند. در گروه دوم، مشاغل با مهارتهای سبز وجود دارند که پیش از این فعال بودند، اما به دلیل ظهور فناوریها و روشهای سبز، وظایف و مهارتهای آنها دچار تغییر شده است؛ مانند تکنسینهای خودرو که اکنون باید با مواد کممصرف و فناوریهای نوین آشنا شوند. گروه سوم شامل مشاغل با تقاضای متنامی در حوزه سبز است، مانند نصبکنندگان و تعمیرکران خطوط انتقال برق، که بهدلیل فعالیتهای اقتصاد سبز رو به گسترش هستند، اما محتوای شغلی و مهارتهای کلیدی این شغلها تغییر چندانی نمیکند.
دادههای تحلیل آگهیهای شغلی نشان میدهند که مشاغل سبز سهم قابلتوجهی از بازار کار را به خود اختصاص دادهاند. در سال ۲۰۲۴، تقریبا ۲۵ درصد از آگهیهای شغلی در کانادا و حدود ۲۲ درصد آگهیها در استرالیا و بریتانیا به مشاغل سبز مربوط میشد. بنابراین کمبود نیروهای کار ماهر در این محور میتواند پیامدهای عمیقی برای اقتصاد داشته باشد و ایجاد مسیرهای مطمئن برای ورود افراد به این مشاغل، به ویژه از طریق آموزشهای فنیوحرفهای، اهمیت زیادی دارد. البته، در دو سال اخیر، تقاضا برای مشاغل سبز تقریباً با روند کلی بازار کار همسو بوده است، در حالی که مشاغل سبز جدید که متاثر از گذار سبز هستند، با روند ضعیفتری در تقاضا روبرو بودهاند.
یافتههای این تحقیق همچنین نشان داد که هر چه پیچیدگی مشاغل سبز افزایش یابد، احتمال مشخص کردن مدرک تحصیلی در آگهیهای استخدام نیز بیشتر میشود، بهویژه در مشاغل سبز جدید که به مهارتهای فنی و تحلیلی بالاتر نیاز دارند. در عین حال، در بسیاری از آگهیها، مشخصات مدرکی عنوان نشده است که این میتواند نشاندهنده اهمیت بیشتر مهارتها و تجربیات در فرایند استخدام باشد.
یکی از نکات کلیدی این پژوهش، وجود همپوشانی قابل توجه بین مشاغل سبز و مشاغل مرتبط با علوم، فناوری، مهندسی و ریاضیات است. این ارتباط بهویژه در مشاغل سبز جدید بیشتر احساس میشود، مشاغلی که معمولاً نیاز به مهارتهای تخصصیتر و، در اکثر موارد، تحصیلات عالی دارند. بهعلاوه، گذار سبز در حال تغییر مهارتهای مورد نیاز در بسیاری از مشاغل فنی موجود نیز است و کارکنان در این زمینهها باید با فناوریها و روشهای جدید سازگار شوند. بدین ترتیب، آموزشهای فنیوحرفهای باید بهعلاوه بر تقویت آموزش مهارتهای تخصصی، بر تدریس مهارتهای مربوط به علوم، فناوری، مهندسی و ریاضیات نیز تمرکز داشته باشند تا نیروی کار توانمند بتوانند به نیازهای متغیر اقتصاد سبز پاسخگوی باشند.
یافتههای حاصل از بررسی در این سه کشور نشان میدهد که نیاز به مهارتهای سبز بسته به ساختار اقتصادی و مسیر گذار سبز هر کشور دستخوش تغییرات است. در بریتانیا، مهارتهای تخصصی در حوزه برق فشارقوی، اتوماسیون صنعتی، الکترونیک پیشرفته، مهندسی تولید و انرژی هستهای بیشتر به چشم میخورد. در استرالیا، مهارتهای مرتبط با انرژیهای تجدیدپذیر، شبکههای برق، مدلسازی محیطزیستی و مهندسی زیرساخت اهمیت بیشتری دارند. همچنین در کانادا، مهارتهای مرتبط با حملونقل، زیرساختهای شهری، و تعمیر و نگهداری فنی بیشتر مشاهده میشود.
مؤسسه همکاری و توسعه اقتصادی بر این نکته تأکید کرده است که نمیتوان یک الگوی واحد برای توسعه مهارتهای سبز در تمامی کشورها در نظر گرفت و باید سیاستهای مهارتی بهطور ویژه با ساختار اقتصادی هر کشور و مسیر گذار سبز آن تطابق یابد.
کارآموزی بهعنوان یکی از کلیدیترین مسیرهای ورود به مشاغل سبز شناخته میشود. در سال ۲۰۲۴، تقریباً یکسوم آگهیهای کارآموزی در کانادا به مشاغل سبز اختصاص داشت، در حالی که این نسبت در بریتانیا حدود ۱۸ درصد بود. با این حال، یکی از چالشهای اصلی همچنان کم بودن نرخ اتمام دورههای کارآموزی است. در کانادا، تنها ۳۲ درصد از کارآموزانی که دوره خود را در سال ۲۰۱۸ آغاز کردند، حداکثر طی یکونیم برابر مدت معمول دوره، توانستند گواهی خود را دریافت کنند. در استرالیا، این نرخ برای کارآموزان که دوره را در سال ۲۰۱۹ آغاز کرده بودند، تا پایان سال ۲۰۲۳ به ۵۴.۸ درصد رسید و در بریتانیا نیز برای دورههای مستقرر پیشبینی شده برای فارغالتحصیلی در سال تحصیلی ۲۰۲۲-۲۰۲۳، به ۵۴.۶ درصد رسید.
این یافتهها بر این حقیقت تأکید میکند که کیفیت و ساختار آموزشی، ارتباط موثر بین آموزش و محیط کار، دستمزدها و مشوقهای مالی، انتخاب آگاهانه رشته تحصیلی، و شناسایی مهارتها و تجربیات پیشین، از جمله عواملی هستند که میتوانند به بهبود نرخ اتمام دورههای کارآموزی کمک کنند.
OECD بر لزوم بهروزرسانی مداوم برنامههای درسی آموزشهای فنیوحرفهای و ایجاد فرصتهای در دسترس برای ارتقاء مهارت و یادگیری مجدد تأکید دارد. این سازمان همچنین به اهمیت استفاده از دادههای بازار کار و همکاری کارفرمایان و مؤسسات آموزشی در طراحی و بهروزرسانی مدارک تأکید میکند تا آموزشها با نیازهای جدید مهارتی سازگار گردد. ارزیابی مهارتهای افراد نیز میتواند به شناسایی مهارتهای قابل انتقال و تعیین آموزشهای مورد نیاز برای ورود به مشاغل سبز یاری رساند.
یافتهها نشان میدهد که بسیاری از مهارتهای لازم برای کار با فناوریها و فرآیندهای سبز فقط منحصر به مشاغل سبز نیستند و افراد ممکن است بخش زیادی از این مهارتها را از طریق تحصیلات یا تجربیات کاری قبلی بهدست آورده باشند. همچنین بر ظرفیت کارآموزی برای توسعه مهارتهای فنی پیشرفته تأکید شده است و این مسیر آموزشی نباید تنها محدود به مشاغل فنی سنتی باشد. بهعنوان مثال در بریتانیا، کارآموزیها در سطوح مختلف و زمینههایی مانند فناوری اطلاعات و امور مالی نیز ارائه میشوند. برنامههای پیشکارآموزی میتوانند به جوانان، بهویژه افراد آسیبپذیر یا در معرض ترک تحصیل، برای کسب مهارتها و تجربههای لازم برای ورود به دورههای کارآموزی کمک کند. بهخصوص در استرالیا، دانشآموزانی که پیشکارآموزی را در همان حوزه به اتمام رساندهاند، ۷.۳ واحد درصد بیشتر از دیگر افراد به پایان رساندن دوره کارآموزی خود دست مییابند.
در نهایت، OECD بر این نکته تأکید دارد که مدارک آموزشی فنیوحرفهای باید با تغییرات بازار کار سازگار شده و همکاری کارفرمایان در طراحی و تجدیدنظر مدارک، و بر قراری ارتباط نزدیکتر با مؤسسات آموزشی و استفاده از اطلاعات بازار کار میتواند به بهتر منعکس شدن نیازهای متغیر در مهارتهای سبز و مشاغل STEM در برنامههای آموزشی یاری رساند. همچنین، با توجه به اینکه بسیاری از کارکنان در پیش برخی مهارتهای مرتبط با اقتصاد سبز قرار دارند، ارزیابی مهارتها و ارائه آموزشهای هدفمند میتواند به آمادهسازی نیروی کار برای مشاغل سبز کمک کند.
طبق گزارش وبسایت OECD، این یافتهها نشان میدهند که مهارتهای مهندسی و فنی به عنوان پایه گذار سبز در هر سه کشور بررسی شده شناخته میشوند، با این حال الگوی مهارتها در این کشورها مشابه نیست؛ بریتانیا بیشتر بر مهارتهای مرتبط با علوم، فناوری، مهندسی و ریاضیات تکیه دارد، در حالی که کانادا بیشتر به مشاغل فنی با مهارتهای متوسط متکی است. به همین خاطر، OECD بر اهمیت ایجاد راهبردهای آموزش فنیوحرفهای متناسب با مسیر گذار سبز هر کشور و سرمایهگذاری کافی در مهارتهای فنی و مهندسی تأکید میکند.
انتهای پیام
