آسمان تاریک؛ فرصتی برای شکوفایی اقتصاد دانشبنیان گردشگری
در گفتوگویی که مهدی ذوالفقاری با ایسنا داشت، بر اهمیت ادغام دانش نجومی با حفظ میراث فرهنگی و تحقق عدالت اجتماعی از طریق ایجاد معیشت پایدار برای جوامع محلی تأکید نمود.
او با اشاره به وجود پتانسیلهای فراوان در نواحی کویری خراسان رضوی، اظهار داشت: یکی از اهداف اصلی فعالیت میز تخصصی، ترویج و تقویت زیرساختهای گردشگری نجومی است. مناطق کویری این استان به دلیل فاصله معقول نسبت به مراکز صنعتی و کاهش آلودگی نوری قابل توجه، به فضایی عالی و بینظیر برای رصد ستارگان، صورتهای فلکی، سیارات و پدیدههای نادر کیهانی تبدیل شده است؛ این ویژگی میتواند موجب جذب علاقهمندان به آسمان شب به این مناطق گردد.
ذوالفقاری در توصیف برنامههای زیرساختی این میز تخصصی گفت: چشمانداز ما در این طرح کلان، تنها ایجاد فضایی برای تماشا یا کمپینگ ساده نیست؛ هدف ما شکلدهی زیرساختهایی است که بازدیدکنندگان در کنار تجربه سکوت و آرامش بینظیر کویر، با استفاده از تجهیزات تخصصی و حضور راهنمایان مجرب، با مفاهیم جذاب و پیچیده دنیای نجوم آشنا شوند.
وی تصریح کرد: این رویکرد دو هدف کلان و همافزا را دنبال میکند؛ نخست، افزایش طول مدت اقامت گردشگران در منطقه که موتور اصلی اقتصاد محلی به شمار میآید و دوم، جذب مخاطبان خاص، پژوهشگران، منجمان آماتور و دانشگاهیان که به دنبال مکانهای بکر برای رصد آسمان هستند.
دبیر میز تخصصی گردشگری کویر و نجوم خراسان رضوی افزود: این نوع گردشگری به خاطر ماهیت علمی و آموزشیاش پایداری بیشتری نسبت به سایر مدلهای گردشگری دارد و میتواند به عنوان یک محرک اقتصادی برای نواحی دورافتاده عمل کند.
وی با اشاره به اقدامات انجامشده برای نیل به اهداف توسعه، از برگزاری موفق کارگاه آموزشی عکاسی نجوم در کاروانسرای تاریخی روستای قاسمآباد بجستان خبر داد و افزود: این رویداد که همزمان با شبهای اوج بارش شهابی برساوشی برگزار شد، تعداد زیادی از عکاسان حرفهای، منجمان و علاقهمندان به عکاسی نجومی از سراسر کشور را به خود جلب کرد و نشان داد که زندگی مجموعههای تاریخی در کنار آسمان شب، چه پتانسیل عظیمی برای صنعت گردشگری ایران دارد.
گردشگری نباید به بهای آسیب به بافت اجتماعی یا اکوسیستم منطقه باشد
ذوالفقاری در ادامه بر این نکته تأکید کرد که توسعه این صنعت باید به گونهای پایدار و با مشارکت فعال ساکنان محلی انجام شود و گفت: گردشگری نباید به قیمت آسیب رساندن به بافت اجتماعی یا زیستبوم منطقه تمام شود. ایجاد اقامتگاههای بومگردی که معماری آن با ساختار کویری سازگار باشد و استفاده از محصولات، صنایع دستی و غذاهای محلی، زنجیرهای ایجاد میکند که به اشتغال مستقیم و غیرمستقیم در روستاهای حاشیهای کویر کمک میکند.
وی در این باره آموزش و توانمندسازی جامعه محلی را حائز اهمیت دانست و گفت: یکی از اهداف اصلی ما در برگزاری رویدادها، صرفاً جذب گردشگر نیست، بلکه ارتقاء و توانمندسازی نیروی کار بومی است؛ بدین خاطر همزمان با برنامه قاسمآباد، کارگاه عکاسی با موبایل ویژه کودکان و نوجوانان این روستا نیز برگزار شد.
دبیر میز تخصصی گردشگری کویر و نجوم خراسان رضوی افزود: هدف از این اقدام آشنا کردن نسل جدید با مبانی تصویرسازی، ثبت زیباییهای طبیعی و رویکرد هنری به محیط زندگی و میراث فرهنگی ماه قبل از آنهاست. بدون شک زمانی که کودک روستایی با نگاهی متفاوت به محیطش مینگرد، در آینده به محافظ میراث فرهنگی و طبیعی منطقهی خود بدل خواهد شد.
وی تأکید کرد: هدف نهایی ما این است که گردشگر در تمام مراحل سفرش، ارتباط مستقیم با فرهنگ، آداب و رسوم و زیستبوم مردم کویر داشته باشد. این نوع تعامل ضمن حفظ میراث معنوی و مادی مناطق، درآمد ناشی از گردشگری را به طور مستقیم به جامعه محلی منتقل میکند تا مردم خود را به حافظان منابع طبیعی و محیطزیست تبدیل نمایند.
ذوالفقاری افزود: وقتی مردم یک روستا احساس کنند که حفاظت از کویر و آسمان تاریک آن، منبع مستقیم درآمد و بهبود کیفیت زندگیشان است، خود به بهترین حافظان محیطزیست تبدیل خواهند شد.
چالشهای گردشگری کویر
وی همچنین به چالشهای موجود در این حوزه اشاره نمود و گفت: گردشگری کویری در مسیر رونق خود با موانع متعددی از جمله کمبود امکانات جادهای استاندارد و ایمن، نیاز مبرم به مدیریت بهینه منابع آب در اقامتگاهها و خلأ در آموزش راهنمایان متخصص و مسلط به مباحث نجومی مواجه است.
دبیر میز تخصصی گردشگری کویر و نجوم خراسان رضوی تأکید کرد: برای رفع این چالشها، نیاز به همکاری جمعی و هماهنگی بین دستگاهها و نهادهای مختلف مانند اداره کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی، سازمان حفاظت محیطزیست و ادارات راه و شهرسازی داریم.
وی اظهار داشت: مدیریت یکپارچه مناطق کویری به شکلی که توازن میان بهرهبرداری گردشگری و حفاظت از اکوسیستم آسیبپذیر کویر حفظ شود، اولویت و نکته بحرانی ما در میز تخصصی است؛ چرا که اگر زیستبوم کویر دچار آسیب شود، سرمایه اصلی گردشگری ما از بین خواهد رفت.
ذوالفقاری به آینده اشاره کرد و تصریح نمود: برگزاری کارگاههایی از این دست میتواند زمینهساز توسعه فعالیتهای تخصصیتری در حوزه عکاسی نجومی و همچنین معرفی بهتر ظرفیتهای تاریخی و طبیعی شهرستانهای کویری استان در سطح ملی و بینالمللی باشد.
او ضرورت برندسازی هوشمندانه برای نواحی کویری استان را مورد تأکید قرار داد و افزود: با شناسایی نقاط قوت هر منطقه و تبدیل آنها به مقاصد هدف مانند مراکز تخصصی رصد نجوم یا اقامتگاههای بومگردی مدرن، میتوانیم شاهد جذب گردشگران خارجی و بهدست آوردن درآمد ارزی باشیم.
دبیر میز تخصصی گردشگری کویر و نجوم خراسان رضوی بیان کرد: برنامههای آتی ما متمرکز بر برگزاری جشنوارههای نجومی، استمرار برگزاری کارگاههای آموزشی برای بومیان و تدوین نقشههای جامع گردشگری تخصصی خواهد بود تا این کویرهای خراسان رضوی از مناطقی که به طور سنتی به عنوان نقاط دورافتاده در نظر گرفته میشوند، به قطبهای اقتصادی، فرهنگی و علمی کشور تبدیل گردند.
پایان پیام