پس از کاهش جذابیت هوش مصنوعی مولد، کدامین فناوری‌ها آینده را شکل خواهند داد؟

فرارو- هوش مصنوعی مولد ممکن است به آرامی از کانون توجه تکنولوژی دور شود و منابع مالی به سوی ربات‌ها، تجارت مبتنی بر عامل، زیرساخت‌های هوشمند، حکمرانی هوش مصنوعی و سیستم‌های چندعاملی سوق یابد.

به نقل از فرارو و اینک، برای درک هیاهویی که حول هوش مصنوعی شکل گرفته، لازم است که فراتر از جریان اصلی فناوری نگاهی بیندازیم. نیازی به اعتقاد به مفهوم «هوش عمومی مصنوعی» نیست، یعنی ساخت سیستم‌های کامپیوتری که شبیه به انسان تفکر کنند. کافی است ببینیم سرمایه‌گذارانی که روی چنین آینده‌ای حساب باز کرده‌اند، اکنون چه تکنولوژی‌هایی را مورد توجه قرار داده‌اند.

پاسخ کوتاه این است: ربات‌ها.

با سپری شدن تدریجی صنعت فناوری از دوران اوج هوش مصنوعی مولد و وارد شدن به دوره‌ای که «داده» به یک مزیت رقابتی اساسی تبدیل شده، سؤال بعدی این است که چه مرحله‌ای پس از این خواهد آمد. شواهد موجود، دستکم چهار مسیر ممکن را معرفی می‌کنند.

۱. ربات‌ها؛ از هوش مصنوعی در فضای مجازی تا دنیای واقعی

یکی از مسیرهای مهم پیشرو، ادغام مدل‌های هوش مصنوعی با ربات‌های واقعی است. تا کنون، اکثریت انقلاب هوش مصنوعی در فضای دیجیتال تجربه شده است: مدل‌های زبانی محتوا تولید می‌کنند، به سوالات پاسخ می‌دهند، کدنویسی انجام می‌دهند و داده‌ها را تجزیه و تحلیل می‌کنند. اما مرحله بعدی می‌تواند انتقال این قابلیت‌های زبانی و استدلالی به دنیای واقعی باشد.

در این مدل، هوش مصنوعی می‌تواند به عنوان «مترجم و تصمیم‌گیرنده» عمل کند و مدلی از جهان فیزیکی که اطلاعات محیط اطراف را دریافت می‌کند و به موقعیت، فاصله، حرکت و فضای سه‌بعدی واکنش نشان می‌دهد. هرچه این فناوری گسترش یابد، انتظار می‌رود که هوش مصنوعی بیشتر در زندگی روزمره ما جای گیرد؛ از خطوط تولید و انبارها تا حمل و نقل، خدمات و ربات‌های خانگی.

به هر حال، هنوز فاصله زیادی با سناریوهای علمی‌ تخیلی ربات‌های سرکش داریم؛ اما اگر روند کنونی ادامه یابد، ربات‌ها به احتمال زیاد یکی از مهم‌ترین عرصه‌های رقابت آینده شرکت‌های فناوری خواهند بود.

۲. خرید با کمک عوامل هوش مصنوعی

حوزه دوم، تجارت مبتنی بر عامل‌است؛ که به معنای به کارگیری عامل‌های هوش مصنوعی برای جست‌جو، مقایسه و حتی انجام خرید کالاها و خدمات به نمایندگی از کاربر است. این مفهوم چند سال گذشته مطرح شده، اما هنوز به گامی نهایی و قابل اعتنا دست نیافته است. چالش اصلی این است که آیا مصرف‌کنندگان واقعاً آمادگی دارند بخشی از فرآیند خرید را به یک عامل هوش مصنوعی بسپارند و اجازه دهند بر اساس درک خود از سلیقه و نیازهایشان خرید کند؟

نخستین موج جدی این فناوری در فصل خرید تعطیلات سال ۲۰۲۵ ظهور کرد، اما تجارب اولیه نشان داد که صنعت هنوز برای چنین تغییراتی آماده نیست. امروزه شرکت‌های بزرگ فناوری به‌جای تلاش در راستای تبدیل شدن به «آمازون در تجارت مبتنی بر عامل»، بیشتر بر روی استانداردها و پروتکل‌هایی که می‌توانند فرآیند خرید را ساده‌تر، امن‌تر و قابل‌اعتمادتر سازند، متمرکزند.

اگر این تلاش‌ها به ثمر بنشیند، ممکن است در ۱۲ ماه آینده، خرید با کمک عامل‌های هوش مصنوعی از یک قابلیت آزمایشی به یک انتظار عادی در فروشگاه‌های آنلاین تبدیل شود.

۳. انتقال از «داده به‌عنوان مزیت» به «هوش به‌عنوان مزیت»

سومین حوزه، که احتمالاً بزرگ‌ترین تغییر در ساختار کسب‌وکارهای مبتنی بر هوش مصنوعی خواهد بود. در سال‌های اخیر، دسترسی به داده‌های اختصاصی به یکی از بزرگ‌ترین مزایای رقابتی برای شرکت‌ها تبدیل شده است. اما صرفاً داشتن حجم زیادی از داده‌ها کافی نیست؛ ارزش واقعی در چگونگی سازمان‌دهی، تفسیر و به کارگیری آن نهفته است.

مدل‌های زبانی بزرگ سعی دارند برای دامنه وسیعی از کاربران و موضوعات مفید واقع شوند، اما همین فراگیر بودن ممکن است سبب شود که پاسخ‌های آن‌ها بیش از حد کلی، بی‌مورد یا فاقد تخصص لازم باشد. در اینجا مفهوم «خندق هوشمندی» به اهمیت می‌رسد.

به احتمال زیاد، شرکت‌ها در آینده به چیزی فراتر از یک مخزن داده بزرگ نیاز خواهند داشت. آن‌ها باید لایه‌ای از هوش و تخصص را بر روی داده‌های خود اضافه کنند؛ لایه‌ای که قبل از رسیدن اطلاعات به مدل هوش مصنوعی، معنا و مفهوم دقیق داده‌ها در یک سازمان یا کسب‌وکار خاص را مشخص کند.

به بیان ساده، داشتن یک دریاچه داده بزرگ دیگر به تنهایی مزیت کافی محسوب نمی‌شود. آنچه اهمیت دارد، توانایی تبدیل این داده‌ها به اطلاعات قابل‌استفاده و مربوط به بافت خاص است.

۴. حکمرانی، مدیریت عوامل و ریسک حباب سرمایه‌گذاری

با افزایش استفاده از هوش مصنوعی، مباحث حکمرانی و نظارت بر این فناوری به طور فزاینده‌ای اهمیت می‌یابد. شرکت‌ها باید پیشاپیش تدابیر لازم را برای جلوگیری از خطاهای پرهزینه، سوءاستفاده یا تصمیم‌گیری‌های ناخواسته سیستم‌های هوش مصنوعی اتخاذ کنند. اگر یک عامل هوش مصنوعی بتواند به‌طور مستقل عمل کند، خطای آن دیگر به معنای صرف یک پاسخ اشتباه در یک چت نخواهد بود؛ بلکه ممکن است به یک تصمیم مالی نادرست، خرید ناخواسته یا اقدام عملی در دنیای واقعی منتهی شود.

در عین حال، مدیریت و هماهنگی میان تعداد زیادی عامل هوش مصنوعی به طور فزاینده‌ای به مسئله‌ای پیچیده تبدیل خواهد شد. انسان‌ها هم‌اکنون نیز با محدودیت‌هایی در مدیریت همزمان عوامل متعدد مواجه هستند.

بنابراین، به احتمال زیاد به سمت «سیستم‌های عامل» حرکت خواهیم کرد؛ ساختاری که در آن خود عامل‌های هوش مصنوعی مسئولیت هماهنگ کردن یکدیگر را به عهده می‌گیرند و در نهایت یک سطح مدیریتی انسانی در بالاترین مقام قرار می‌گیرد.

با این حال، یک خطر بزرگ دیگر نیز وجود دارد: حباب سرمایه‌گذاری در هوش مصنوعی.

شرکت‌های بزرگ فناوری میلیاردها دلار را صرف زیرساخت‌ها، مراکز داده و تراشه‌های الزامی برای هوش مصنوعی می‌کنند. در عین حال، محدودیت‌های مربوط به ساخت مراکز داده، مصرف انرژی و دسترسی به مواد اولیه لازم برای تولید تراشه افزایش یافته است.

اگر این هزینه‌های کلان نتوانند در نهایت بازده اقتصادی مطلوب را به همراه داشته باشند، ممکن است ارزش‌گذاری‌ها و سرمایه‌گذاری‌های مرتبط با هوش مصنوعی دچار یک اصلاح جدی شوند.

آینده هوش مصنوعی را زودتر ببینید، اما شتاب نکنید

مرحله بعدی صنعت فناوری هنوز به‌طور دقیق مشخص نیست و بخشی از پیش‌بینی‌های پیشگویی شده ممکن است نادرست از آب درآید. اما برای کسب‌وکارها و سرمایه‌گذاران، حیاتی است که درک کنند سرمایه و توجه شرکت‌های بزرگ به کدام سمت در حال حرکت است.

نیازی نیست که همیشه شما نخستین شرکتی باشید که در یک فناوری نوین وارد می‌شود. آنچه دارای اهمیت است، توانایی تمایز قائل شدن میان هیجان‌های بازار و فناوری‌هایی است که واقعاً ارزش‌آفرینی می‌کنند.

هوش مصنوعی مولد شاید دیگر تنها گزینه موجود نباشد؛ ربات‌ها، تجارت مبتنی بر عامل، زیرساخت‌های هوشمند، حکمرانی و سیستم‌های چندعاملی می‌توانند فصل جدیدی از این تحول را رقم زنند. اما همان‌طور که تجربیات اخیر نشان داده، فاصله بین یک وعده بزرگ و یک محصول واقعاً موفق ممکن است بسیار زیاد باشد.