نیروی دریایی اتحاد جماهیر شوروی در حالی که در ابتدا بر تمرکز در آبهای داخلی خود اصرار داشت، در سالهای دهههای ۱۹۷۰ و ۱۹۸۰ به سمت ساخت ناوهای هواپیمابر سوق پیدا کرد. این ناوگان که به منظور رقابت با قدرتهای غربی طراحی شده بود، با فروپاشی شوروی به حالت تعلیق درآمد و پروژههای توسعه آن نیمهکاره باقی ماند. چهار ناو هواپیمابر فعال آن زمان هر کدام سرنوشت خاص و غالباً تلخی را تجربه کردند.
سرنوشت ناوهای هواپیمابر کلاس کییف
در دهه ۱۹۷۰، شوروی به طراحی ناوهای هواپیمابر کلاس کییف (Kiev-class) و پس از آن کوزنتسوف (Kuznetsov-class) پرداخت و حتی برنامهای برای ساخت ناوهای بزرگتر آغاز کرد. اما فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی در سال ۱۹۹۱ این آرزوها را به کلی متوقف ساخت و کشورهای پس از شوروی از توانایی لازم برای حفظ چهار ناو هواپیمابر فعال برخوردار نبودند.
با خاتمه جنگ سرد، هر یک از ناوهای کلاس کییف به مسیری متفاوت قدم گذاشتند. ناو نووروسییسک (Novorossiysk) در سال ۱۹۹۳ دچار آتشسوزی جدی در موتور خود شد و در نهایت به زبالهها فروخته شد. ناو باکو (Baku) که گاهی اوقات به عنوان یک کلاس مستقل شناخته میشود، پس از وقوع انفجاری در دیگ بخار در سال ۱۹۹۵ و بازنشستگی در سال ۱۹۹۶ به نیروی دریایی هند واگذار شد و پس از تجدیدنظر و تعمیرات، با نام INS Vikramaditya در خدمت نیروی دریایی هند قرار گرفت.
دو ناو باقیمانده از کلاس کییف راهی چین شدند. ناو مینسک (Minsk) نیز ، پس از رویدادی در سال ۱۹۹۳، در سال ۱۹۹۵ به یک شرکت کرهای برای اوراق فروخته شد؛ اما فشارهای محیط زیستی سبب شد که به یک شرکت دولتی چینی منتقل شود. در نهایت، گروهی از صاحبان سالنهای بازی ویدیویی چینی این ناو را به قیمت ۴٫۳ میلیون دلار خریداری کرده و مینسک حالا به جاذبه اصلی پارک تفریحی نظامی مینسک ورلد (Minsk World) در شنژن بدل شده است. این ناو در سال ۲۰۲۴ دچار آتشسوزی شد و آیندهاش مشخص نیست.
ناو کییف (Kiev)، به عنوان کشتی اصلی این کلاس، به بعد از جنگ سرد به روسیه سپرده شد؛ اما به دلیل نبود منابع مالی کافی، به بالاترین پیشنهاد به پارک هواپیمایی بینهای در تیانجین چین فروخته شد. این ناو تا سال ۲۰۱۱ بهعنوان یک کشتی موزه مورد استفاده قرار میگرفت و سپس با هزینهای حدود ۱۰۰ میلیون یوان (معادل ۱۴ میلیون دلار آمریکا) به یک هتل مجلل تغییر کاربری پیدا کرد.
سرنوشت ناو هواپیمابر آدمیرال کوزنتسوف
ادمیرال کوزنتسوف (Admiral Kuznetsov) تنها ناو هواپیمابری بود که روسیه تمایل به نگهداری آن را داشت. این ناو با وجود مواجهه با مشکلات مکرر مکانیایی، در دوران پساشوروی در ماموریتهای گشتزنی و همچنین عملیاتهای نظامی در سواحل سوریه (در سال ۲۰۱۶) شرکت کرد. با این حال، پس از آخرین ماموریت خود در سوریه، شدت مشکلات فنی بیش از آنچه تصور میشد، بالا رفت. از سال ۲۰۱۷، این ناو برای انجام تعمیرات و نوسازی وسیع به کارخانه منتقل شد.
با این وجود، در خلال فرایند بازسازی، مشکلات بیشتر و بیشتری بروز پیدا کرد؛ داک شناور به زمین نشست و یک جرثقیل به روی عرشه پرواز سقوط کرد. متعاقب این وقایع، یک آتشسوزی بزرگ در کشتی روی داد که به کشته شدن دو کارگر و زخمی شدن دوازده نفر دیگر منتهی شد. در سال ۲۰۲۲، با آغاز درگیریها در اوکراین، فشار بیشتری به بودجه دفاعی روسیه وارد آمد. در سال ۲۰۲۵، شرکتی که بهطور یکپارچه کشتیسازی مورمانسک را اداره میکرد، بهطور رسمی اعلام کرد که فعالیتهایش بر روی این ناو متوقف شده است. مدیرعامل این شرکت از مذاکرات با وزارت دفاع روسیه برای اسقاط این ناو خبر داد و با توجه به هزینههای کلان پروژه و مقیاس گسترده کار، بسیاری بر این باورند که روسیه در نهایت تنها ناو هواپیمابر خود را به فراموشی خواهد سپرد.
فروپاشی شوروی و پیامدهای آن برای ناوگان هواپیمابر
سقوط اتحاد جماهیر شوروی برای نیروی دریایی روسیه یک فاجعه به حساب میآمد. بسیاری از کارخانههای کشتیسازی و پایگاههای دریایی شوروی در کشورهای نوپا و مستقل مستقر شدند و تجهیزات باقیمانده نیز به مصارف غیرنظامی تغییر مسیر دادند. با کاهش چشمگیر بودجه دفاعی، تعطیلی یا تغییر کاربری کارخانههای کشتیسازی و از بین رفتن دانش فنی، روسیه بیچاره شد و در نهایت مجبور به کنار گذاشتن ناوهای هواپیمابر گردید. حتی تلاشها برای حفظ ادمیرال کوزنتسوف نیز نتوانست این ناو را از عواقب تلخ فروپاشی شوروی نجات دهد.