آیا زمان مصرف غذا بر افزایش طول عمر تأثیرگذار است؟
فرارو- در حالیکه متخصصان تغذیه همواره بر اهمیت محتوای بشقاب غذایی تاکید داشته‌اند، پژوهش‌های جدید پزشکی اسرار تازه‌ای را عیان می‌کند: «زمان» صرف وعده‌های غذایی ممکن است همانند «کیفیت» غذا در تنظیم ریتم شبانه‌روزی بدن و افزایش طول عمر، نقش بسیار مهمی ایفا کند.
به گزارش فرارو به نقل از پریونشن، احتمالاً بارها این جمله معروف را شنیده‌اید: «صبحانه مهم‌ترین وعده غذایی روز است.» اما شواهد بالینی جدید نشان می‌دهد که این قاعده تنها به ریزمغذی‌ها یا پروتئین‌های دریافتی شما مربوط نمی‌شود. بلکه «زمان» خود به عنوان عنصری کلیدی در کارایی این وعده غذایی معرفی می‌شود. یک مطالعه اپیدمیولوژیک وسیع نشان داده است که ساعتی که برای صرف غذا به میز می‌نشینید، به‌طور مستقیم می‌تواند با امید به زندگی و طول عمر مفیدتان ارتباط داشته باشد.
اگرچه این اولین باری نیست که محققان به بررسی ارتباط بین زمان‌بندی تغذیه و سلامت اعضای داخلی بدن می‌پردازند، اما تحقیق اخیر شواهد قوی‌تری به مجموعه مستندات موجود درباره اهمیت ریتم شبانه‌روزی افزوده است. داده‌های جدید نشان می‌دهند که ساعت بیولوژیک بدن، مسئولیت‌هایی فراتر از آنچه که در ذهن عمومی می‌گذرد، دارد. در این راستا، گروهی از برجسته‌ترین متخصصان قلب و عروق و پیشگیری از بیماری‌ها به بررسی نتایج این یافته‌ها و چگونگی تأثیر آن بر سبک زندگی معاصر پرداخته‌اند.
یافته‌های شگفت‌انگیز محققان
این گزارش علمی که در نشریه معتبر «مجله بالینی تغذیه اروپا» منتشر شده، جامعه آماری قابل توجهی را شامل ۳۱ هزار بزرگسال بالای ۴۰ سال به مطالعه گرفته است. محققان در اولین مرحله از شرکت‌کنندگان خواسته‌اند تا زمان دقیق صرف نخستین و آخرین وعده غذایی خود را در طی ۲۴ ساعت ثبت کنند. سپس سلامت و آمار مرگ‌ومیر این افراد در طول یک دوره پیگیری ۹ ساله به دقت مورد بررسی قرار گرفته است.
نتایج به‌دست‌آمده از آنالیز این داده‌ها حاکی از آن است که افرادی که صبحانه خود را (صرف‌نظر از مقدار یا کالری دریافتی) قبل از ساعت ۷ صبح یا پس از ساعت ۸ صبح میل می‌کنند، نسبت به گروهی که صبحانه خود را در «بازه مطلوب» ۷ تا ۸ صبح صرف می‌کنند، عمر کوتاه‌تری دارند. به‌علاوه، تجزیه و تحلیل اطلاعات دقیق‌تری نشان داد که به ازای هر ساعت تأخیر در صرف صبحانه پس از ساعت ۸ صبح، خطر مرگ ناشی از تمامی عوامل به میزان ۳ درصد و خطر مرگ ناشی از بیماری‌های قلبی-عروقی به میزان ۵ درصد افزایش می‌یابد.
بررسی زمان صرف شام نیز الگوی مشابه و معناداری را در ارتباط با وعده‌های غذایی زودهنگام یا دیرهنگام و خطر مرگ زودرس به تصویر می‌کشد. شرکت‌کنندگانی که شام خود را پیش از ساعت ۱۹ یا بعد از نیمه‌شب صرف می‌کنند، در طول دوره پیگیری این پژوهش، با نرخ مرگ و میر بالاتری مواجه می‌شوند.
اما شدیدترین تأثیر منفی در میان افرادی دیده شد که هم در صرف صبحانه و هم در صرف شام از ساعات بهینه فاصله داشته‌اند. به‌خصوص در میان افراد بالای ۵۰ سال، آن دسته که نخستین وعده روزانه خود را بعد از ساعت ۱۲ ظهر و آخرین وعده شبانه را قبل از ساعت ۱۹ یا پس از نیمه‌شب میل می‌کنند، بیشترین آسیب را به طول عمر خود وارد کرده‌اند؛ به طوری که امید به زندگی در این گروه به‌طور میانگین ۲.۵ سال کمتر از افرادی بود که صبحانه را بین ساعت ۷ تا ۸ صبح و شام را بین ساعت ۱۹ تا ۲۰ صرف می‌کردند.
تأثیر ساعت بیولوژیک بر عملکرد متابولیسم
پزشکان و متخصصان مطرح در حوزه قلب و عروق بر این باورند که تبیین این پدیده در عملکرد طبیعی ساعت درونی نهفته است. دکتر مری گرین، متخصص قلب و عروق در نیویورک، بیان می‌کند که زمان‌بندی وعده‌های غذایی پیام‌های اساسی را به ریتم شبانه‌روزی یا چرخه خواب و بیداری بدن ارسال می‌کند. شواهد پزشکی نشان می‌دهند که هر نوع اختلال در ریتم شبانه‌روزی می‌تواند متابولیسم و فرایندهای بیوشیمیایی بدن را مختل کند.
این عدم تطابق در عملکرد متابولیک می‌تواند منجر به اضافه‌وزن، مقاومت به انسولین و بیماری‌های مزمنی مانند دیابت نوع دو شود که در نهایت از عوامل مهم در ایجاد نارسایی‌های قلبی و کاهش طول عمر به شمار می‌روند.
با این حال، پزشکان به برخی محدودیت‌های روش‌شناختی در این مطالعه اشاره دارند. دکتر خوآن لوپز، متخصص قلب و عروق در مؤسسه قلب و عروق میامی، خاطرنشان می‌کند که این تحقیق از نوع «گذشته‌نگر» است؛ به این معنا که محققان داده‌های قبلی را بررسی و با نتایج سلامت مقایسه کرده‌اند. بنابراین، این تحقیق فقط نمایان‌گر یک «همبستگی آماری» است و به‌طور قاطع نشان‌دهنده یک رابطه «علت و معلولی» نیست که بتوان با اطمینان گفت زمان صرف وعده‌ها به تنهایی عامل مرگ بوده است.
علاوه بر این، برخی متخصصان، از جمله دکتر کاوستوب دابهادکار، متخصص پیشگیری از بیماری‌های قلبی در سیستم بهداشت ناووانت، نسبت به هشدار مطالعه درباره صرف شام قبل از ساعت ۱۹ با تردید می‌نگرند. در جوامع مختلف، صرف شام در ساعات ۱۷ یا ۱۸ رویه‌ای رایج است و تحقیقات معتبر نشان داده‌اند که شام زودهنگام می‌تواند با کاهش ریفلاکس اسید، بهبود کنترل قند خون و کیفیت خواب بهتر در ارتباط باشد.
به گفته این متخصصان، غذا خوردن دیرهنگام و دریافت کالری پس از غروب آفتاب، با افزایش قند خون و خطر سندرم متابولیک مرتبط است. بنابراین، پیش از توصیه به افراد برای تأخیر در زمان صرف شام، نیاز به ارزیابی‌های تجربی اضافی وجود دارد. همچنین نویسندگان این پژوهش تصریح کرده‌اند افرادی که الگوی زمانی منظمی برای صرف غذا دارند، ممکن است از موقعیت شغلی پایدارتر، درآمد بالاتر و به‌طور کلی سبک زندگی سالم‌تری برخوردار باشند که خود می‌تواند موجب افزایش طول عمر شود.
پیامدهای عملی برای سلامت عمومی و سبک زندگی
دکتر دابهادکار تأکید می‌کند که درک ریتم‌های شبانه‌روزی بدن برای بهینه‌سازی سلامت متابولیک و پیشگیری از اختلالات قلبی یک ضرورت غیرقابل انکار است. رابطه میان مصرف کالری دیرهنگام در شب و کاهش شاخص‌های متابولیسم به‌عنوان یک واقعیت شناخته شده است. بنابراین، زمان صرف غذا به‌اندازه‌ای اهمیت دارد که نوع غذایی که انتخاب می‌کنیم.
با این وجود، نباید فراموش کرد که زمان‌بندی وعده‌های غذایی تنها یکی از عوامل مختلف در معادله پیچیده سلامت و طول عمر است. عواملی از قبیل الگوی تغذیه‌ای متوازن، اجتناب از چربی‌های ترانس و قندهای فرآوری‌شده، حفظ فعالیت بدنی مستمر و مدیریت استرس، همچنان اجزای حیاتی سلامتی را تشکیل می‌دهند.
بر اساس توافق نظر کارشناسان و یافته‌های این پژوهش، مناسب‌ترین اقدام عملی برای عموم، دستیابی به صبحانه‌ای زودهنگام در آغاز روز و البته پیش از نیمروز است؛ شروع روز با وعده‌ای غنی و پراز پروتئین و فیبر به تنظیم متابولیسم بدن در ساعات فعال روز کمک بسیاری خواهد کرد. همچنین در مورد شام، تا زمان انجام تحقیقات جدید، عقلانی‌ترین روش دوری از صرف غذا در ساعات پایانی شب و فاصله حداقل دو تا سه ساعته بین وعده شام و زمان خواب است تا سیستم گوارش و قلب در طول خواب فرصت بازسازی داشته باشند.