راز چتر سیاهی که در لحظه ترور کندی باز شد
فرارو- ۲۲ نوامبر ۱۹۶۳، دالاس. آسمان صاف است و آفتاب بر خیابانهای شهر میتابد. هزاران نفر برای دیدن کاروان حامل جان اف. کندی، رئیسجمهور آمریکا، در خیابانهای اطراف میدان دیلی جمع شدهاند. خودروها بهآرامی از مسیر تعیینشده عبور میکنند و جمعیت برای دیدن رئیسجمهور به جلو خم شده است. اما در میان این تصاویر، یک صحنه وجود دارد که سالها بعد به یکی از عجیبترین معماهای پرونده ترور کندی تبدیل میشود: مردی در کنار مسیر حرکت خودروی ریاستجمهوری ایستاده و درست در لحظات شلیک، یک چتر سیاه را باز میکند؛ آن هم در روزی آفتابی و بدون حتی نشانهای از بارندگی.
به گزارش فرارو، این مرد نه به سمت محل فرار میکند، نه مانند بسیاری از حاضران روی زمین میافتد و نه واکنشی متناسب با وحشتی که در اطرافش شکل گرفته نشان میدهد. او چترش را بالا میبرد و برای لحظاتی در همان حوالی باقی میماند. همین رفتار غیرمعمول کافی بود تا تصویرش در فیلم معروف ترور کندی ثبت شود و بعدها نامی برایش انتخاب کنند: «مرد چتری» یا Umbrella Man.
اما آیا این چتر واقعاً وسیلهای برای ارسال پیام به قاتلان رئیسجمهور بود؟ آیا مردی که آن را در حساسترین لحظه ترور باز کرد، از ماجرایی که قرار بود اتفاق بیفتد خبر داشت؟ پاسخ این پرسشها نزدیک به ۱۵ سال بعد، در جلسهای از تحقیقات کنگره آمریکا آشکار شد؛ پاسخی که از بسیاری از نظریههای توطئه عجیبتر نبود، اما بهمراتب غیرمنتظرهتر بود.

چتری که در آفتاب دالاس باز شد
برای فهمیدن اهمیت این تصویر باید به فیلم آبراهام زاپرودر برگردیم؛ فیلمبرداری آماتور که با دوربین شخصی خود از عبور کاروان کندی در میدان دیلی تصویربرداری میکرد. این فیلم که بعدها به یکی از مهمترین اسناد تصویری ترور تبدیل شد، لحظات پیش و پس از اصابت گلولهها به رئیسجمهور را ثبت کرده است.
در میان فریمهای این فیلم، مردی با چتر سیاه دیده میشود که در نزدیکی مسیر خودروی کندی قرار دارد. در حالی که جمعیت با دیدن صدای شلیکها بههم ریخته و برخی روی زمین افتادهاند، این مرد چترش را بالا میبرد و حرکتی انجام میدهد که بعدها بارها در تصاویر و تحلیلهای مربوط به ترور مورد بررسی قرار گرفت.

نکته عجیب فقط باز شدن چتر نبود؛ زمانبندی این حرکت بود. مرد چتری درست در محدوده زمانی شلیکها چترش را باز میکند و برای لحظاتی آن را بالای سر خود نگه میدارد. در تصاویر، مرد دیگری نیز در نزدیکی او دیده میشود که دستش را بالا برده است. همین جزئیات باعث شد برخی پژوهشگران مستقل پرونده ترور کندی به این احتمال فکر کنند که این دو نفر در حال علامت دادن به افرادی در نقاط دیگر میدان بودهاند.
با گذشت زمان، فرضیههای عجیبتری نیز مطرح شد. برخی نظریهپردازان معتقد بودند چتر میتوانسته وسیلهای برای ارسال علامت آغاز عملیات باشد. عدهای حتی احتمال دادند سلاحی درون آن پنهان شده باشد؛ از یک تفنگ کوچک یا وسیله پرتاب سوزن گرفته تا ابزاری که بتواند رئیسجمهور را پیش از شلیکهای اصلی از حرکت بازدارد.
البته هیچیک از این فرضیهها با مدرک معتبر اثبات نشد. با این حال، یک سؤال همچنان باقی بود: چرا کسی باید در یک روز آفتابی، درست در لحظه ترور رئیسجمهور آمریکا، چتری سیاه را باز کند؟
ردپای یک اختلاف سیاسی قدیمی؛ از لندن تا دالاس
پاسخی که بعدها برای این رفتار مطرح شد، به سالها پیش از ترور کندی و به یکی از مناقشهبرانگیزترین موضوعات سیاست خارجی آمریکا و بریتانیا بازمیگشت: سیاست مماشات در برابر آلمان نازی.
در اواخر دهه ۱۹۳۰، نویل چمبرلین، نخستوزیر وقت بریتانیا، بهدلیل تلاش برای جلوگیری از جنگ با آدولف هیتلر و توافق مونیخ در سال ۱۹۳۸ شناخته میشد. او در تصاویر تاریخی اغلب با یک چتر سیاه دیده میشد؛ چتری که بهتدریج به نمادی از سیاست مماشات با هیتلر تبدیل شد.
در همان دوره، جوزف کندی، پدر جان اف. کندی، سفیر آمریکا در بریتانیا بود. مواضع او در حمایت از سیاست سازش با آلمان نازی و جلوگیری از ورود آمریکا به جنگ، بهویژه در سالهای پیش از جنگ جهانی دوم، انتقادهای زیادی برانگیخته بود. به همین دلیل، چتر سیاه چمبرلین برای مخالفان این سیاست به نمادی سیاسی تبدیل شد؛ نمادی که در برخی اعتراضها علیه خانواده کندی نیز مورد استفاده قرار میگرفت.
این همان پیوند تاریخی بود که بعدها در توضیح رفتار مرد چتری مطرح شد. اما هنوز معلوم نبود چه کسی پشت این حرکت قرار داشته و چرا تصمیم گرفته بود چنین اعتراضی را در مسیر عبور رئیسجمهور انجام دهد.
مردی که ۱۵ سال سکوت کرد
سالها گذشت و هویت مرد چتری همچنان مشخص نبود. او هیچگاه بهصورت داوطلبانه به پلیس یا نهادهای تحقیقاتی مراجعه نکرده بود و ظاهراً تصور میکرد کاری که انجام داده، فقط یک رفتار احمقانه و بیاهمیت بوده است.
اما در سال ۱۹۷۸، کمیته منتخب مجلس نمایندگان آمریکا برای بررسی ترورها (HSCA) که پرونده قتل کندی را دوباره بررسی میکرد، بهدنبال شناسایی افرادی رفت که در تصاویر روز ترور دیده میشدند. انتشار تصاویر مرد چتری در روزنامههای دالاس سرانجام باعث شد هویت او مشخص شود.
نامش لویی استیون ویت بود؛ مردی ۵۳ ساله که هنگام ترور کندی در شرکت بیمه Rio Grande در دالاس کار میکرد. او در ۲۵ سپتامبر ۱۹۷۸ در برابر کمیته تحقیق کنگره حاضر شد و برخلاف تصور بسیاری، نه یک مأمور مخفی بود و نه کسی که قصد داشت با چترش به رئیسجمهور آسیب بزند.
ویت در جلسه شهادت توضیح داد که آن روز، مطابق عادت روزانهاش، برای پیادهروی در زمان ناهار از محل کار خارج شده بود. او یک چتر سیاه همراه داشت؛ چتری که به گفته خودش، قصد داشت با آن کاروان رئیسجمهور را دست بیندازد.
ویت گفت در گفتوگویی هنگام استراحت کاری، یکی از همکارانش به او گفته بود موضوع چتر برای خانواده کندی حساسیتبرانگیز است. او که خود را فردی محافظهکار میدانست، تصمیم گرفته بود با باز کردن چتر در برابر کاروان، رئیسجمهور را به شکلی نمادین مورد تمسخر قرار دهد.
او در شهادتش گفت: «قصد داشتم از این چتر برای دست انداختن کاروان رئیسجمهور استفاده کنم.»
ویت همچنین توضیح داد که هنگام نزدیک شدن خودروی کندی، به سمت خیابان حرکت کرده و در حال باز کردن چتر بوده که صدای شلیکها را شنیده است. به گفته او، ابتدا متوجه نشده بود صداها گلوله هستند و تصور کرده بود صدای ترقه میشنود. حتی باز شدن چتر مقابل دیدش باعث شده بود لحظه اصابت گلولهها به رئیسجمهور را بهدرستی نبیند.

پایان یک معمای ۱۵ ساله؛ اما با یک اعتراف عجیب
بخش جالبتر جلسه تحقیق زمانی بود که اعضای کمیته درباره احتمال استفاده از چتر بهعنوان سلاح یا وسیله علامتدهی از ویت سؤال کردند. او صریحاً هرگونه ارتباط با عاملان ترور را رد کرد و گفت چترش هیچگاه سلاح، تفنگ، موشک یا وسیله پرتاب سوزن در خود نداشته است.
کمیته حتی چتر او را بهعنوان مدرک با شماره JFK F-405 ثبت کرد. ویت چتر را به جلسه آورده بود و سرانجام به درخواست رئیس کمیته، آن را باز کردند تا مشخص شود وسیلهای درون آن پنهان نشده است. این نمایش در جلسه با لحظاتی طنزآمیز همراه شد؛ چتر هنگام باز شدن پشتورو شد و دندههای فلزی آن به بیرون برگشتند. حاضران در جلسه خندیدند، اما مردی که نزدیک به ۱۵ سال به یکی از شخصیتهای مرموز پرونده ترور تبدیل شده بود، همچنان از کاری که کرده بود احساس شرمندگی میکرد.
او در پایان با لحنی آمیخته به تأسف گفت اگر در کتاب رکوردهای گینس بخشی برای کسانی وجود داشت که در زمان و مکان اشتباه، کار اشتباهی انجام دادهاند، احتمالاً رتبه اول متعلق به او بود.
به این ترتیب، مرد چتری که سالها بهعنوان یکی از مظنونان احتمالی یا علامتدهندگان به قاتلان کندی مورد توجه قرار گرفته بود، توضیحی کاملاً متفاوت ارائه کرد: او فقط میخواسته با یک حرکت اعتراضی، رئیسجمهور را دست بیندازد؛ اما بدشانسی تاریخی باعث شده بود این حرکت درست در یکی از حساسترین لحظات تاریخ آمریکا ثبت شود.
البته شهادت ویت بهتنهایی تمام پرسشهای پرونده ترور کندی را پاسخ نمیداد و به معنای حل شدن معمای اصلی ترور نبود. اما دستکم برای یکی از عجیبترین تصاویر آن روز، توضیحی مشخص و ثبتشده در اسناد رسمی کنگره آمریکا وجود داشت: مردی با یک چتر سیاه که میخواست اعتراض کند، اما برای همیشه در تاریخ بهعنوان «مرد چتری» باقی ماند.