ضربه بهاری به اقتصاد ایران؛ کاهش دو رقمی در صنایع و نفت

به نقل از ایسنا، آخرین گزارش فصلی حساب‌های ملی مرکز آمار ایران در خصوص وضعیت اقتصادی کشور در بهار ۱۴۰۵ حاکی از آن است که تولید ناخالص داخلی با احتساب نفت به میزان ۱۰.۱ درصد و بدون احتساب نفت به ۴.۶ درصد کاهش یافته است. این کاهش به‌دنبال افت شدید فعالیت در صنایع و معادن، کاهش خدمات، کاهش میزان سرمایه‌گذاری و کاهش صادرات به ثبت رسیده است. به‌نظر می‌رسد که عوامل جنگ، تحریم و فشارهای منطقه‌ای بر کاهش سهم نفت و صنعت در رشد اقتصادی ایران مؤثر بوده‌اند.

طبق آخرین آمار منتشر شده از حساب‌های ملی فصلی مرکز آمار ایران، محصول ناخالص داخلی به قیمت‌های ثابت سال ۱۴۰۰ در سه‌ماهه اول سال ۱۴۰۵ با احتساب نفت به ۲۱ هزار و ۷۹۵ هزار میلیارد ریال رسید؛ این رقم در بهار ۱۴۰۴ به میزان ۲۴ هزار و ۲۵۵ هزار میلیارد ریال بوده است. از این رو، به وضوح می‌توان دید که تولید ناخالص داخلی با احتساب نفت در یک سال، ۱۰.۱ درصد کاهش یافته است.

اقتصاد بدون نفت نیز از روند افت در امان نمانده و GDP بدون نفت از ۱۸ هزار و ۴۹ هزار میلیارد ریال در بهار ۱۴۰۴ به ۱۷ هزار و ۲۲۶ هزار میلیارد ریال در بهار ۱۴۰۵ کاهش یافته و در نتیجه، رشد اقتصادی بدون نفت به منفی ۴.۶ درصد رسیده است.

وضعیت سه گروه اصلی اقتصادی

تحلیل بخش تولید نشان‌دهنده این است که کاهش اقتصادی در تمام بخش‌ها یکسان نبوده است. در میان سه بخش عمده اقتصاد، کشاورزی تنها گروهی است که در بهار ۱۴۰۵ با رشد مثبت روبه‌رو بوده؛ از سوی دیگر، صنایع و معادن با افت دو رقمی و خدمات با کاهش قابل توجهی در ارزش افزوده مواجه شده‌اند.

این ارقام نشان‌دهنده آن است که عامل اصلی افت اقتصادی در بهار امسال فقط به نفت محدود نمی‌شود؛ زیرا حتی با کنار گذاشتن نفت، اقتصاد با کاهش ۴.۶ درصدی مواجه گردیده و صنعت و معادن بدون نفت نیز با کاهش ۵.۲ درصدی مواجه شده‌اند.

کاهش چشمگیر در صنایع و معادن

در میان سه گروه اصلی اقتصادی، بخش صنایع و معادن با ثبت کاهش منفی ۱۴.۷ درصدی، بیشترین کاهش را تجربه کرده است. مطالعه زیرگروه‌های این بخش نیز نشان‌دهنده گستردگی کاهش است.

از این رو، افت بخش صنایع و معادن به نفت محدود نیست و سایر زیرمجموعه‌های صنعتی، ساختمانی، انرژی و معدنی نیز با رشد منفی همراه بوده‌اند.

کشاورزی؛ تنها بخش مثبت

در نقطه مقابل، گروه کشاورزی در سه‌ماهه نخست امسال توانسته است ۲.۳ درصد رشد مثبت داشته باشد. این بخش شامل فعالیت‌های زراعت، باغداری، دامداری، جنگلداری و ماهیگیری می‌باشد.

اگرچه کشاورزی در وضعیت خوبی قرار دارد، اما وزن این بخش در اقتصاد به قدری نیست که قادر باشد کاهش شدید در صنایع و معادن و افت خدمات را جبران نماید. همچنین باید توجه داشت که رشد واقعی تولید باید از تغییرات قیمتی تفکیک شود؛ بنابراین رشد ۲.۳ درصدی این بخش به معنای افزایش برابر درآمد یا رفاه فعالان آن نیست.

وضعیت خدمات در محدوده منفی

حوزه خدمات که سهم قابل توجهی از فعالیت اقتصادی کشور را شامل می‌شود، در بهار ۱۴۰۵ با کاهش ۴.۸ درصدی در ارزش افزوده مواجه گردید.

این گروه از فعالیت‌ها شامل عمده‌فروشی و خرده‌فروشی، حمل‌ونقل و انبارداری، اطلاعات و ارتباطات، خدمات مالی و بیمه، مستغلات، آموزش، و خدمات بهداشتی و اجتماعی می‌شود.

علیرغم این واقعیت، عملکرد درون‌گروه خدمات یکسان نبوده است. بر اساس گزارش‌های منتشرشده از جزئیات حساب‌های ملی، واسطه‌گری مالی رشد ۲ درصدی را تجربه کرده و دیگر خدمات عمومی، اجتماعی و شخصی نیز در توسعه مثبت قرار گرفته‌اند.

تقاضای داخلی و خارجی در حال کاهش

در رویکرد هزینه‌ای، تولید ناخالص داخلی از اجزای تقاضای نهایی تشکیل می‌شود. بررسی عملکرد این اجزا در سه‌ماه اول ۱۴۰۵ نشان می‌دهد که افت اقتصادی تنها از سمت تولید نبوده و اجزای تقاضا نیز عمدتاً با کاهش روبرو بوده‌اند.

این ارقام نشان‌دهنده این است که هم مصرف داخلی و هم سرمایه‌گذاری با افت همراه بوده و تجارت خارجی نیز با کاهش قابل توجهی روبرو گردیده است. در این میان، افت ۳۵.۷ درصدی صادرات کالا و خدمات، بزرگترین کاهش در میان اجزای اصلی تقاضای نهایی بوده است.

سرمایه‌گذاری؛ نقطه‌ای کلیدی در گزارش

تشکیل سرمایه ثابت ناخالص در بهار ۱۴۰۵ با کاهش منفی ۸.۴ درصدی مواجه گردید. این شاخص یکی از مؤلفه‌های کلیدی برای ارزیابی روند سرمایه‌گذاری و ظرفیت تولید آینده اقتصاد است.

این کاهش سرمایه‌گذاری در شرایطی به وقوع پیوسته که اقتصاد همزمان با افت تولیدات صنعتی، کاهش فعالیت‌های ساختمانی و محدودیت‌های تجاری روبرو بوده است. بر اساس جزئیات منتشرشده، سرمایه‌گذاری در ماشین‌آلات نیز در این فصل با کاهش حدود ۹.۷ درصدی همراه بود.

صادرات بزرگ‌ترین افت در تقاضا

در بخش خارجی اقتصاد، صادرات کالا و خدمات در بهار امسال با کاهش ۳۵.۷ درصدی مواجه شده است. در حالی که در بهار ۱۴۰۴ نیز صادرات رشد منفی را تجربه کرده بود.

کاهش صادرات در کنار افت تولید نفت، کاهش فعالیت‌های صنعتی و اختلالات در تجارت خارجی، از جمله عواملی بوده‌اند که بر عملکرد اقتصادی فصل اول امسال تأثیرگذار بوده‌اند.

واردات کالا و خدمات نیز در بهار ۱۴۰۵ با رشد منفی ۱۴.۸ درصدی روبرو گردیده است. این کاهش همزمان در صادرات و واردات، تصویری از کوچک شدن حجم مبادلات خارجی در این دوره را به نمایش می‌گذارد.

فاصله معنادار میان GDP با نفت و بدون نفت

مقایسه GDP با نفت و بدون نفت در بهار ۱۴۰۵ نکته جالب دیگری را نشان می‌دهد. تولید ناخالص داخلی با نفت برابر با ۲۱ هزار و ۷۹۵ هزار میلیارد ریال بوده، در حالی که این رقم بدون نفت ۱۷ هزار و ۲۲۶ هزار میلیارد ریال ثبت شده است.

به‌طور خلاصه، نزدیک به ۴ هزار و ۵۶۹ هزار میلیارد ریال از GDP این فصل مربوط به بخش نفتی بوده که معادل حدود ۲۱ درصد از GDP با احتساب نفت در این محاسبه قیمتی است. این تفاوت همچنین نشان می‌دهد که چرا کاهش تولید نفت تأثیر عمیقی بر نرخ رشد کلی اقتصاد داشته است.

با این حال، منفی شدن رشد GDP بدون نفت به میزان ۴.۶ درصد نشان‌دهنده این است که مشکل تنها به بخش نفت محدود نمی‌شود و سایر بخش‌های غیرنفتی نیز در بهار ۱۴۰۵ کاهش فعالیت را تجربه کرده‌اند.

تحلیل روند رشد اقتصادی؛ از نوسانات دهه ۱۳۹۰ تا افت بهار ۱۴۰۵

بررسی روند رشد اقتصادی ایران از سال ۱۳۹۱ نشان‌دهنده اقتصادی با نوسانات شدید و چندین دوره افت قابل توجه است. در این مدت، شوک‌های تحریمی، کاهش درآمدهای نفتی، رکود در سال‌های ۱۳۹۷ و ۱۳۹۸، شیوع بیماری کرونا و سپس دوره‌های رونق و رکود متنوع، مسیر رشد فصلانه اقتصاد را تحت تأثیر قرار داده است.

داده‌های تاریخی منتشر شده در خصوص روند رشد GDP نیز نشان می‌دهد که رشد فصلانه در دهه ۱۳۹۰ بارها میان نوسانات مثبت و منفی جابه‌جا شده و دوره‌های افت شدید در سال‌های ۱۳۹۷ تا ۱۳۹۹ یکی از اساسی‌ترین نقاط عطف این مسیر بوده‌اند.

در سال‌های بعد از آن، اقتصاد برای چند فصل متوالی در مسیر رشد مثبت قرار گرفت، اما از سال ۱۴۰۲ به بعد روند رشد در بخش‌های غیرنفتی با نوسانات بیشتری همراه شد. بررسی‌های منتشر شده بر اساس داده‌های حساب‌های ملی نمایانگر آن است که رشد اقتصادی از تابستان ۱۴۰۲ به تدریج کاهش یافته و در نهایت در بهار ۱۴۰۵ به میزان منفی ۱۰.۱ درصد با نفت رسید.

این جدول، روند را به تصویر می‌کشد و جایگزین یک جدول عددی کامل فصلی نمی‌شود؛ برای انتشار این بخش به صورت نمودار، ارقام دقیق هر فصل باید از سری زمانی رسمی مرکز آمار استخراج گردد.

خلاصه وضعیت اقتصادی در بهار ۱۴۰۵

آمارهای فصل بهار ۱۴۰۵ نمایانگر انقباض همزمان در دو سمت اقتصاد است. در سمت تولید، GDP با نفت ۱۰.۱ درصد و بدون نفت ۴.۶ درصد افت داشته است. صنایع و معادن با کاهش ۱۴.۷ درصدی، بیشترین افت را در میان گروه‌های اصلی شاهد بوده‌اند، خدمات ۴.۸ درصد کوچکتر شده و تنها کشاورزی با رشد ۲.۳ درصدی در محدوده مثبت قرار گرفته است.

در سمت هزینه‌ها نیز، مصرف خصوصی ۴ درصد، مصارف دولت ۱.۷ درصد و تشکیل سرمایه ثابت ناخالص ۸.۴ درصد کاهش یافته‌اند. همزمان، صادرات کالا و خدمات ۳۵.۷ درصد و واردات ۱۴.۸ درصد افت کرده‌اند.

در مجموع، داده‌های فصل نخست سال ۱۴۰۵ نشان می‌دهد که کاهش رشد اقتصادی به نفت محدود نمی‌شود؛ زیرا حتی با حذف نفت، اقتصاد با رشد منفی مواجه بوده است. از سوی دیگر، کمبود سرمایه‌گذاری و کاهش مصرف و تجارت خارجی، نشان‌دهنده این است که انقباض اقتصادی در بهار امسال در هر دو سمت عرضه و تقاضا دیده می‌شود. شما می‌توانید فایل نرخ رشد سه‌ماهه اول ۱۴۰۵ که از سوی مرکز آمار ایران منتشر شده را از اینجا دریافت کنید.

انتهای پیام