پسته یزد در راه هوشمند شدن و تکمیل زنجیره ارزش افزوده

خبرگزاری مهر - گروه استان‌ها، محدثه میرجلیلی؛ اقلیم یزد با ویژگی‌های خشک و کم‌آب خود علیرغم چالش‌هایی که برای کشاورزی به همراه دارد، خوشبختانه قابلیت‌های ارزشمندی در زمینه برخی محصولات سازگار با شرایط محیطی فراهم آورده است. پسته یکی از این نمونه‌های بارز است؛ محصولی که در نقاط مختلف استان به یکی از منابع اصلی درآمد کشاورزان تبدیل شده و سهم زیادی در تجارت کشاورزی یزد ایفا می‌کند.

در حال حاضر، کشت پسته در ۷۲ هزار و ۳۸۵ هکتار از اراضی استان انجام می‌شود، که از این مقدار، ۶۸ هزار و ۸۹ هکتار به باغ‌های بارور و ۴ هزار و ۲۹۶ هکتار به باغ‌های غیربارور اختصاص یافته است.

تخمین زده شده است که میزان تولید پسته در یزد در سال جاری به ۹۲ هزار و ۱۸۴ تن خواهد رسید؛ رقمی که در صورت تحقق، جایگاه پسته را به عنوان یکی از محصولات کلیدی کشاورزی یزد بیشتر تثبیت خواهد کرد.

در این راستا، ۳ هزار و ۴۰۹ بهره‌بردار در زمینه پسته مشغول به فعالیت هستند و بخش عمده‌ای از اشتغال و معیشت روستایی در نواحی پسته‌خیز به Tتولید، فرآوری و فروش این محصول وابسته است.

خاتم؛ پیشتاز در تولید پسته یزد

تولید پسته در استان یزد به‌طور یکنواخت در بین شهرستان‌ها توزیع نشده و برخی مناطق سهم بیشتری از آن را در اختیار دارند.

شهرستان خاتم، در صدر تولید پسته استان قرار گرفته و پس از آن شهرستان‌های مهریز، اردکان و مروست بالاترین مقدار تولید را به خود اختصاص داده‌اند.

در شهرستان خاتم، پسته نه تنها به‌عنوان منبع درآمد برای کشاورزان، بلکه زمینه‌ساز ایجاد فعالیت‌های مرتبط با فرآوری و آماده‌سازی آن نیز به شمار می‌آید؛ مقوله‌ای که مقامات جهاد کشاورزی این شهرستان آن را یکی از راه‌های حیاتی برای افزایش ارزش اقتصادی این محصول می‌دانند.

مدیر جهاد کشاورزی شهرستان خاتم در گفتگو با خبرنگار مهر، از پیش‌بینی برداشت بیش از ۱۱ هزار تن پسته در این شهرستان در سال جاری خبر داده است؛ آماری که موقعیت خاتم را به‌عنوان پیشرو در تولید پسته استان روشن می‌سازد.

ناصر محمودی در مورد اهمیت تکمیل زنجیره ارزش محصولات کشاورزی تأکید کرد: حمایت از واحدهای فرآوری و برطرف کردن موانع بر سر راه تولیدکنندگان و فعالان صادراتی می‌تواند باعث حفظ سهم بیشتری از ارزش اقتصادی پسته در شهرستان شود.

وی همچنین به اهمیت توسعه زیرساخت‌های فرآوری در سطح شهرستان اشاره کرده و افزود: ارتباط مؤثر بین تولید، فرآوری و بازار، علاوه بر بالا بردن ارزش افزوده محصول، می‌تواند به ایجاد اشتغال پایدار و تقویت فعالیت‌های اقتصادی در نقاط روستایی کمک کند.

۳۹۱ میلیون دلار ظرفیت ارزآوری پسته یزد

رئیس سازمان جهاد کشاورزی استان یزد در گفتگو با خبرنگار مهر در خصوص ظرفیت صادراتی پسته یزد اظهار کرد: این استان توانایی صادرات ۵۶ هزار تن پسته را دارد و این محصول می‌تواند تقریباً ۳۹۱ میلیون دلار ارزآوری داشته باشد.

عباس حاجی‌حسینی افزود: همین پتانسیل باعث شده است که پسته به یکی از محصولات کلیدی در صادرات غیرنفتی استان تبدیل شود و توسعه آن از لحاظ اقتصادی، اشتغال و معیشت بهره‌برداران از اهمیت بالایی برخوردار است.

وی با تأکید بر وجود بیش از سه هزار بهره‌بردار پسته در استان، تصریح کرد: هدف بخش کشاورزی تنها افزایش حجم تولید نیست، بلکه باید بهبود کیفیت، مدیریت منابع، تقویت زنجیره تولید تا صادرات و تحقق ارزش افزوده بیشتر به‌طور همزمان پیگیری شود.

حاجی حسینی یادآور شد: عمده باغات پسته استان به مرحله باروری رسیده‌اند و بنابراین بهره‌وری بیشتر، بهینه‌سازی مصرف منابع و توجه به کیفیت محصول می‌تواند تأثیر زیادی بر آینده این بخش داشته باشد.

انتقال به کشاورزی هوشمند با «شناسه هوشمند»

وی گفت: در کنار توسعه کمی و اقتصادی پسته، کشاورزی یزد به مرحله‌ای دیگر از تحول قدم گذاشته است؛ مرحله‌ای که در آن ردیابی محصول و شفافیت در زنجیره تولید بیش از پیش اهمیت پیدا می‌کند.

حاجی‌حسینی از صدور نخستین شناسه‌های هوشمند یا QR Code برای پسته خبر داده و این اقدام را بخشی از روند هوشمند‌سازی محصولات باغی استان به‌حساب آورد.

وی اشاره کرد: شناسه‌دار کردن محصولات باغی در راستای تکالیف قانونی و به منظور امکان ردیابی محصول از مبدا تا مقصد انجام شده و می‌تواند دقت نظارت بر فرآیند تولید و توزیع را افزایش دهد.

رئیس سازمان جهاد کشاورزی استان یزد توضیح داد: هنگامی که اطلاعات مربوط به محصول در قالب یک شناسنامه الکترونیکی ثبت و قابل ردیابی باشد، امکان نظارت بهتر بر زنجیره تأمین، کاهش اختلاط و تقلب و افزایش اطمینان از اصالت و سلامت محصول فراهم می‌شود.

ادامه فرآیند شناسه‌دار کردن محصولات کلیدی کشاورزی استان یزد

وی خاطرنشان کرد: این اقدام فنی برای ثبت اطلاعات محصول می‌تواند تأثیر بسزایی در برندسازی پسته یزد، بازاریابی و حضور در بازارهای رسمی صادرات داشته باشد.

رئیس سازمان جهاد کشاورزی استان یزد همچنین به ایجاد ارزش افزوده بیشتر برای تولیدکنندگان و امکان قیمت‌گذاری بر اساس کیفیت واقعی محصول به‌عنوان دیگر نتایج این طرح اشاره کرد و توضیح داد که روند شناسه‌دار کردن دیگر محصولات کلیدی استان نیز ادامه خواهد یافت.

پژوهش؛ حلقه‌ای ضروری برای آینده پسته یزد

علاوه بر توسعه تولید و بازاریابی، مقامات جهاد کشاورزی استان بر اهمیت ارتقاء توان علمی و پژوهشی نیز تأکید دارند؛ موضوعی که برای محصولاتی همچون پسته، با توجه به محدودیت‌های موجود در منابع آبی، شوری خاک و آب و تغییرات اقلیمی، اهمیت دوچندان می‌یابد.

حاجی‌حسینی با اشاره به ظرفیت‌های علمی استان در زمینه‌های مختلفی مانند تحقیقات شوری، پسته، منابع طبیعی و سازگاری با اقلیم‌های خشک و نیمه‌خشک، تأکید کرد که ارتقای سطح مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی یزد به یک مرکز منطقه‌ای ضرورت استراتژیک دارد.

وی یادآور شد که هدف این تغییر تنها ارتقاء یک عنوان اداری نیست، بلکه ایجاد ساختاری است که قادر باشد مشکلات واقعی کشاورزان را شناسایی کرده و یافته‌های پژوهشی را با سرعت بیشتری به عمل منتقل کند.

رئیس سازمان جهاد کشاورزی استان یزد، استفاده بهینه از زیرساخت‌های موجود، تقویت واحدهای هم‌راستای تولید و ارتباط بین تحقیقات و نیازهای واقعی بخش کشاورزی را از اقداماتی دانست که می‌تواند منجر به افزایش بهره‌وری و ارائه خدمات علمی و فنی مطلوب‌تر به بهره‌برداران گردد.

پسته‌ای که باید از «محصول» به «زنجیره اقتصادی» تبدیل شود

تحلیل کلی ظرفیت‌های ذکر شده در خصوص پسته یزد نشان می‌دهد که آینده این محصول فقط به افزایش سطح باغات یا حجم برداشت بستگی ندارد؛ فرآوری محصولات در شهرستان‌هایی مانند خاتم، توسعه فناوری‌های ردیابی و شناسه‌دار کردن پسته، بهبود بسته‌بندی و بازاریابی، تقویت پژوهش‌های مرتبط با شوری و اقلیم و ایجاد ارتباط مؤثرتر بین تولیدکنندگان و بازارهای صادراتی، می‌تواند راهی نوین برای اقتصاد پسته استان به ارمغان بیاورد.

پسته یزد اکنون در عصر حساسی قرار دارد که در آن تولید، پژوهش، فناوری، فرآوری و صادرات باید به‌طور همزمان و هماهنگ پیش بروند؛ مسیری که هدف نهایی آن تنها افزایش میزان برداشت نیست، بلکه تبدیل پتانسیل‌های موجود به ارزش اقتصادی بالاتر برای کشاورز، روستا و اقتصاد کل استان است.