توافق غلات؛ استراتژی دیپلماتیک ترکیه در دریای سیاه به بنبست روسیه رسید
براساس گزارش ایلنا، ترکیه در حال افزایش فعالیتهای دیپلماتیک خود به منظور میانجیگری بین روسیه و اوکراین در مورد امنیت دریای سیاه است. این دیپلماسی در شرایطی در حال انجام است که حملات به بنادر، تأسیسات بارگیری و کشتیها، از جمله شناورهای غیرنظامی متعلق به کشورهای دیگر، ادامه دارد و مواضع مسکو نشانهای از کاهش احتمال احیای طرح «غلات دریای سیاه» را نشان میدهد.
کییف اعلام کرده که آماده است تا به توافقی مشابه آنچه در ژوئیه ۲۰۲۲ (تیر ۱۴۰۱) به امضای روسیه، اوکراین، ترکیه و سازمان ملل رسید، دست یابد؛ توافقی که تسهیل عبور کشتیهای تجاری و صادرات محصولات کشاورزی اوکراینی را فراهم میکرد. با این حال، روسیه در ژوئیه ۲۰۲۳ (تیر ۱۴۰۲) بهطور یکجانبه از این توافق کنار رفت و پس از آن، شاهد تشدید حملات به بنادر اوکراین و ازسرگیری محاصره دریایی این کشور بودیم.
آنکارا از ژوئن (خرداد) سال جاری، فعالیتهای خود را برای تأمین امنیت دریای سیاه تسریع کرده است. هاکان فیدان، وزیر امور خارجه ترکیه، ۱۷ سپتامبر (۲۶ شهریور) بیان کرد که آنکارا در حال افزایش رایزنیهای دیپلماتیک خود با مسکو و کییف است. رجب طیب اردوغان، رئیسجمهور ترکیه، پس از ملاقات با ولودیمیر زلنسکی در ۲۳ سپتامبر (۱ مهر) بر اهمیت تأمین امنیت کشتیرانی تأکید کرد و گفت که حمله به کشتیهای تجاری غیرقابل توجیه است.
فیدان پیشتر در ماه ژوئن به مسکو سفر کرده و دیدارهایی با سرگئی لاوروف، وزیر امور خارجه روسیه، و ولادیمیر پوتین در خصوص موضوع امنیت دریای سیاه داشته است. او همچنین آمادگی ترکیه برای میزبانی مذاکرات صلح را اعلام کرده و در ماه ژوئیه به کییف سفر کرده و لزوم تأمین امنیت انرژی و کشتیرانی برای حفاظت از مسیر صادرات غلات جهانی را خواستار شده است.
ترکیه در ماه اوت طرحی را به روسیه و اوکراین ارائه داد که بر اساس آن حملات به کشتیهای غیرنظامی متوقف شود و سپس تلاش کرد شرایط را برای دستیابی به توافق جدیدی مشابه طرح غلات فراهم کند. امنیت دریای سیاه همچنین محور مذاکرات پوتین و اردوغان در اوایل سپتامبر بود و اردوغان پس از این دیدار بر ضرورت ایجاد سازوکاری برای تأمین امنیت کشتیرانی تأکید کرده و در خصوص بازگشت بحران غلات هشدار داد.
کییف نیز آمادگی خود را برای توقف متقابل حملات در دریای سیاه اعلام کرده است. زلنسکی گفته که روسیه باید برای توقف حملات به زیرساختها آمادگی داشته باشد تا اوکراین نیز حملات دوربرد خود را متوقف کند. دنیس شمیهال، وزیر انرژی اوکراین، نیز اشاره کرده که کشورش برای ایجاد آتشبس به منظور حفظ تأسیسات انرژی، در آستانه فصل زمستان، آمادگی دارد.
در عوض، مسکو رویکرد سختگیرانهتری در مذاکرات اتخاذ کرده است. ولادیمیر پوتین اشاره کرده که محاصره دریایی میتواند به ایجاد بحرانهای ارزی، بودجهای و بانکی در اوکراین منجر شود و هرگونه تلاش برای برقراری آتشبس در دریای سیاه را در راستای منافع کییف ارزیابی کرده است.
سرگئی لاوروف، وزیر امور خارجه روسیه، در تاریخ ۲۴ سپتامبر (۲ مهر) تلاشها برای احیای طرح غلات دریای سیاه را «کاملاً غیرقابل قبول و غیرواقعبینانه» خواند. دیمیتری پولیانسکی، نماینده روسیه در سازمان امنیت و همکاری اروپا، نیز کییف و حامیان غربی آن را به تشدید تنشها در منطقه آزوف و دریای سیاه متهم کرد.
به موازات این تحولات، برخی کانالها و محافل روسی همچنان به رد آتشبس محدود تأکید دارند و این مواضع به افزایش تنشها در برابر کشورهای عضو ناتو گسترش یافته است.
با ادامه حملات به زیرساختها و بنادر، هنوز مشخص نیست که آیا تلاشهای دیپلماتیک ترکیه قادر خواهد بود مسکو و کییف را به سمت توافقی جدید درباره امنیت کشتیرانی و صادرات غلات در دریای سیاه سوق دهد یا خیر.