با آغاز تحریمهای جهانی و خروج کارخانههای بزرگ خودروسازی غربی از بازار روسیه، تحولات اساسی در صنعت خودرو این کشور به وقوع پیوسته است. این تغییرات نه تنها بر روی تولید و عرضه خودرو تأثیر گذاشت، بلکه نگرش مصرفکنندگان و سیاستهای مربوط به داخلیسازی را بهطور قابل توجهی دگرگون کرده و زمینه را برای ورود بازیگرانی جدید از جمله برندهای چینی و احیای برندهای داخلی فراهم نمود.
خروج برندهای غربی و بحران گسترده بازار
قبل از سال ۲۰۲۲، صنعت خودروی روسیه بهعنوان یک بازار پررونق و سودآور برای سرمایهگذاران خارجی شناخته میشد. برندهای معروفی همچون رنو، مرسدس-بنز، فولکسواگن، هیوندای و کیا در این کشور تأسیسات تولیدی محلی دایر کرده بودند. به عنوان نمونه، رنو مالکیت عمده شرکت AvtoVAZ، تولیدکننده خودروهای لادا (Lada)، را در اختیار داشت و با سرمایهگذاریهای کلان، فناوری و استانداردهای خود را به این خودروساز روسی انتقال داده بود.
با شروع تحریمهای شدید و خروج ناگهانی این برندها در سال ۲۰۲۲، شاهد تعطیلی یا واگذاری کارخانهها با قیمتهای نمادین (مانند انتقال سهام رنو در AvtoVAZ به مبلغ ۱ روبل) بودیم. این خروج جمعی موجب فروپاشی چشمگیر بازار خودروهای نو در روسیه شد؛ بهطوریکه تعداد فروش خودرو از تقریبا ۱.۶ میلیون دستگاه در سال ۲۰۲۱ به ۶۸۷ هزار دستگاه در سال ۲۰۲۲ کاهش یافت. زنجیرههای تأمین مختل گردید و کمبود قطعات مدرن مانند کیسههای هوا، سیستمهای ترمز ضد قفل (ABS) و واحدهای کنترل الکترونیکی (ECU) به تولید خودروهایی با طراحی سادهتر و فاقد امکانات ایمنی استاندارد جهانی انجامید. برای مثال، لادا گرانتا کلاسیک ۲۰۲۲ بدون ABS و کیسه هوا عرضه شد.
جایگزینی سریع با محصولات چینی و پیشرفت در زمینه داخلیسازی
خلاء ناشی از ترک برندهای غربی بهسرعت توسط شرکتهای چینی پر شد. سهم بازار خودروهای چینی در روسیه از حدود ۱۰ درصد در سال ۲۰۲۱ به ۶۰ درصد در سال ۲۰۲۳ افزایش یافت. برندهایی چون چری، هاوال، جیلی، اُمودا (Omoda) و اکسید (Exeed) اکنون بهطور گسترده در جادههای روسیه مشاهده میشوند. بسیاری از کارخانههای سابق برندهای غربی اکنون با نام برندهای روسی و استفاده از پلتفرمها و فناوریهای چینی، محصولات جدیدی تولید میکنند. بهعنوان مثال، خودروهای برند مسکوویچ (Moskvich) که به تازگی احیا شدهاند، عملاً نسخههای تغییر برند یافته از خودروهای شرکت چینی JAC هستند، یا خودروهای الکتریکی Evolute در واقع همان محصولات Dongfeng چین با برچسب روسی میباشند.
شرکت AvtoVAZ نیز پس از ملیشدن و خروج رنو، با مشکلاتی در تأمین قطعات رو به رو شد. با این حال، با تمرکز بر روی داخلیسازی قطعات و همکاری با تأمینکنندگان جدید (از جمله چین و ایران)، توانسته تولید خود را در سال ۲۰۲۳ افزایش دهد و قسمتی از سهم بازار را دوباره به دست آورد. صنعت خودروی روسیه هماکنون در تلاشی است تا وابستگیاش به قطعات خارجی را کاهش دهد و با احیای برندهای ملی و سرمایهگذاری در فناوریهای بومی به خودروسازی مستقلتری دست پیدا کند. آینده این صنعت بهطور قابل توجهی به توانایی روسیه در توسعه زنجیرههای تأمین پایدار، جذب سرمایهگذاری و ارتقاء فناوریهای تولید داخلی وابسته است. برخی گزارشها نیز به مذاکرات موجود برای همکاری با شرکتهایی مانند ایران خودرو اشاره دارند.