طبق گزارش هریتیج دیلی، دانشمندان با به کارگیری فناوریهای نوین باستانشناسی دریافتند که سکونتگاه نوسنگی «اوپووو اوگار-بایبوک» در شمال صربستان از آنچه که در چهار دهه گذشته تصور میشد، بسیار وسیعتر و پرجمعیتتر بوده است. تحقیقات اخیر نشان میدهد که این محوطه دارای مساحتی بیش از ۹ هکتار بوده و در دوران اوج خود احتمالاً جمعیتی بالغ بر ۷۰۰ نفر را در خود جای داده است.
این سایت در ناحیه وویوودینا و در بخش جنوبی بنات واقع شده و متعلق به فرهنگ «وینچا» است؛ فرهنگی که یکی از پیشرفتهترین تمدنها در انتهای عصر نوسنگی در بالکان به شمار میرود و نقش مثبتی در ترویج کشاورزی، صنعت و تجارت در اروپا دارد.
سکونتگاه بازتعریفشده
محوطه اوپووو در دهه ۱۹۸۰ بهصورت محدود حفاری شده و باستانشناسان آن را به عنوان یک روستای کوچک با وسعت تقریباً پنج هکتار و حدود ۲۰۰ سکنه تصور میکردند.
اما تیم مشترک باستانشناسان آلمانی و صرب که از سال ۲۰۲۲ تا ۲۰۲۴ به بررسی دوباره این محوطه پرداختهاند، با یافتههای کاملاً متفاوتی روبرو شدند. بر اساس شواهد جدید، این سکونتگاه بیش از ۹ هکتار وسعت داشته و حدود ۲۲۰ ساختمان مسکونی در آن شناسایی شده است.
پژوهشگران بر این باورند که جمعیت این جامعه در اوج خود ممکن است از ۷۰۰ نفر فراتر رفته باشد؛ رقمی که اوپووو را به یکی از بزرگترین سکونتگاههای شناختهشده در اواخر عصر نوسنگی در جنوب بنات تبدیل میکند.
بدون حفاری گسترده، نقشهبرداری از شهر باستانی
برخلاف بسیاری از پروژههای رایج، تیم باستانشناسی این بار به جای حفاریهای وسیع، ابتدا بقایای سطحی را به شکلی منظم گردآوری کردند و سپس با بهرهگیری از تکنیکهای ژئوفیزیکی به شناسایی ساختارهای زیرزمینی پرداختند.
این رویکرد اجازه میدهد تا بدون تخریب عمده، نقشهای دقیق از سازههای زیر خاک تهیه گردد. پس از آن، با اجرای حفاریهای هدفمند و تحلیل یک خندق محاطی، این دادهها تأیید شدند.
نتایج حاصل از تاریخگذاری رادیوکربنی نیز نشان میدهد که این سکونتگاه عمدتاً بین سالهای ۴۸۵۰ تا ۴۷۲۵ پیش از میلاد مورد سکونت بوده و در طول دوره فعالیت خود حداقل دو مرحله توسعه را تجربه کرده است.
خانههای متعدد، اما نابرابری محدود
یکی از یافتههای قابل توجه این پژوهش، تفاوت ناچیز در اندازه خانهها بوده است. باستانشناسان معتقدند که هرچند ممکن است برخی تفاوتهای اقتصادی بین خانوارها وجود داشته باشد، اما شواهدی از نابرابری شدید یا ساختار اجتماعی به شدت سلسلهمراتبی مشاهده نمیشود.
این الگو تصویری از جامعهای را به نمایش میگذارد که در آن همکاری و مشارکت جمعی نقش بیشتری نسبت به متمرکز کردن قدرت ایفا کرده است.
پنج خندق، نشانهای از همکاری وسیع
محققان همچنین شواهدی از حداکثر پنج خندق محاصره شده در برخی قسمتهای سکونتگاه مشاهده کردند. ایجاد چنین سازههای خاکی عظیم نیازمند نیروی کار فراوان و هماهنگی قابلتوجهی است.
با این وجود، هیچ نشانهای از اجبار یا کنترل یک دولت متمرکز برای انجام این پروژهها وجود ندارد. پژوهشگران بر این باورند که ساکنان اوپووو این سازهها را به صورت جمعی و از طریق همکاری خود ساختهاند.
نگاهی نو به شبکههای نوسنگی اروپا
ابعاد تازه کشفشده این سکونتگاه، وضعیت اوپووو را نیز در شبکههای ارتباطی بالکان برجستهتر میکند. پژوهشگران بر این باورند که این جامعه احتمالاً یکی از مراکز کلیدی مبادله کالا، دانش و ارتباطات میان جوامع مختلف در این ناحیه بوده است.
این تحقیق همچنین نشان میدهد که فناوریهای نوین، از تحلیلهای ژئوفیزیکی گرفته تا گمانهزنیهای ژئوباستانشناسی، قادرند برداشتهای سنتی از محوطههایی که چندین دهه پیش حفاری شدهاند را بهطور اساسی دگرگون سازند.
اکنون اوپووو دیگر تنها یک روستای کوچک نوسنگی محسوب نمیشود، بلکه بهعنوان یکی از مهمترین سکونتگاههای اوایل عصر نوسنگی در جنوب بنات به شمار میرود؛ محوطهای که میتواند فهم پژوهشگران را از رشد جمعیت، سازمان اجتماعی و ارتباطات منطقهای در اروپا در دوران پیش از تاریخ بهطور قابل توجهی تغییر دهد.