سیدجواد هاشمی: در صنعت سینمای کودک ایران نویسنده‌های برجسته‌ای وجود ندارد
به نقل از خبرنگار مهر، سیدجواد هاشمی شامگاه یکشنبه در کنفرانس خبری فیلم «یکی میاد دنبالم» که در دوره سی‌وهشتم جشنواره بین‌المللی فیلم‌های کودکان و نوجوانان برگزار شد، در پاسخ به انتقادات نوجوانان خبرنگار نسبت به ارتباط اثر با نگرانی‌های نسل جدید گفت: من اذعان دارم که در برخی قسمت‌ها، جذابیت فیلم برای تماشاگر چندان احساس نمی‌شود و با توجه به این که نسخه اولیه فیلم حدود ۱۱۰ دقیقه بود، سعی کردیم مدت زمان را به محدوده ۹۰ دقیقه کاهش دهیم.
وی افزود: اصولاً برای آثار سینمایی کودک، مدت زمان حدود ۸۰ دقیقه مناسب‌تر است و در تمام فیلم‌هایی که از «آهوی پیشونی سفید» تا کنون ساخته‌ام، تلاش کرده‌ام که زمان را در حدود ۹۰ دقیقه نگه‌دارم؛ اما شاید این فیلم نیز در برخی از قسمت‌ها قابلیت کوتاه‌تر شدن را داشته باشد تا تعامل بیشتری با مخاطب برقرار کند.
فیلمی درباره کودکانی که جنگ را پشت سر گذاشته‌اند
هاشمی در خصوص چرایی ارتباط فضای کودکانه فیلم با جنگ اظهار کرد: کودکان گاهی اوقات در مواجهه با دشوارترین موضوعات از زبان بسیار سادهای استفاده می‌کنند و ایجاد یک فضای فانتزی کودکانه، کمدی و شاد در دل جنگ، کار بسیار پیچیده‌ای است.
وی ادامه داد: ما تلاش کردیم این دو دنیا را به طور همزمان بررسی کنیم و اگر موفق به جذب تماشاگر با یک فیلم جنگی برای نسل کودک و نوجوان شده باشیم، توانسته‌ایم کار دشواری را انجام دهیم.
کارگردان با اشاره به تجربیات واقعی کودکان در شرایط جنگی خاطرنشان کرد: جنگ مقوله‌ای نیست که تنها برای بزرگسالان قابل فهم باشد. زندگی کودکان در چنین شرایطی به طرز شدیدی تحت تأثیر قرار می‌گیرد و ما سعی کردیم بخشی از واقعیت زندگی کودکانی را به تصویر بکشیم که در حالی که از جنگ ترسیده‌اند، همچنان به بازی کردن، خندیدن و ادامه دادن زندگی روزمره خود می‌پردازند.
هدفم تلفیق شادی و غم بود
هاشمی با بیان اینکه فیلمنامه اولیه این اثر با نام «کوکی» به وی پیشنهاد شده بود، گفت: در نسخه اولیه، تلخی‌هایی وجود داشت و احساس کردم باید تغییراتی برای اضافه کردن عناصر فانتزی، کمدی و متناسب با شرایط امروزی در آن اعمال شود تا کودکان تنها با تلخی مواجه نشوند.
وی افزود: من می‌خواستم که بچه‌ها هنگام تماشای فیلم بخندند اما در عین حال به احساس بغض نیز برسند. شادی و اندوه هر دو بخشی از زندگی کودکان و بزرگسالان هستند و هدف من این بود که این دو احساس را در کنار یکدیگر به تصویر بکشم.
هاشمی با اشاره به این نکته که زمانی کودک از تلویزیون خبر کشته شدن دانش‌آموزان را می‌شنود، طبیعی است که فقط نمی‌تواند بخندد، تلاش کرد وارد کردن این واقعیت به فیلم را ضروری بداند که زندگی به طور همزمان با خنده و گریه ادامه دارد.
فقط یک قطره از دریاچه رنج کودکان در جنگ را به تصویر کشیده‌ایم
هاشمی با تأکید بر شرایط جنگی و آسیب‌هایی که به کودکان وارد می‌شود، تصریح کرد: شاید یکی از کمیاب‌ترین راه‌ها برای به تصویر کشیدن شرایط سخت زندگی کودکان در جنگ، همین نوع سینما باشد.
وی بیان کرد: در این فیلم فقط یک قطره از اقیانوس مشکلات و رنج‌های کودکان را به نمایش گذاشته‌ایم، اما موضوع فیلم نظر به مسائل روز کودکان دارد؛ کودکانی که در عین حال که می‌دانند باید در برابر دشمن ایستادگی کنند، هر انفجار و موشک برایشان درد و اضطراب ایجاد می‌کند.
این نویسنده و کارگردان ابراز کرد: آرزوی من در پایان فیلم این است که جنگ هر چه زودتر به پایان برسد؛ همان آرزویی که فرهادی در آثارش بیان می‌کند و می‌گوید امیدوارم دیگر هیچ‌گاه جنگی در کار نباشد.
در میان جنگ، کودکان همچنان به بازی ادامه می‌دهند
هاشمی در پاسخ به سوال یکی از خبرنگاران نوجوان درباره ورود سکانس‌های جنگی به یک فیلم کودکانه گفت: ایده اصلی این بود که نشان دهیم کودکان حتی در اوج جنگ نیز به زندگی خود ادامه می‌دهند.
وی در ادامه به تجربه روند تولید فیلم اشاره کرد و افزود: در جریان کار با کودکان، گاهی خودم بیشتر از آنها از صدای انفجار می‌ترسیدم و آنها به من می‌گفتند که چرا می‌ترسی. این واقعیت برای من بسیار جذاب بود و سعی کردم همین تجربه را به فیلم منتقل کنم.
هاشمی گفت: حتی عناوین دیگری مانند «جنگ بازی» یا «بازی در جنگ» را برای فیلم در نظر گرفته بودم، زیرا موضوع اصلی برای من این بود که آیا کودکان می‌توانند در شرایط جنگ همچنان به بازی و زندگی ادامه دهند؟ پاسخ فیلم این است: بله، کودکان حتی در میانه جنگ هم به بازی و زندگی ادامه می‌دهند.
من خودم می‌دانم فیلمنامه با پرش‌هایی همراه است
در قسمتی دیگر از نشست، یکی از خبرنگاران نوجوان فیلمنامه را دارای پرش و ابهام دانست. هاشمی در واکنش به این نقد گفت: من با این نکته موافقم که فیلمنامه در برخی مقاطع دارای پرش است.
وی ادامه داد: فیلمنامه به طور اولیه توسط نویسنده دیگری نوشته شده بود و من بعداً تغییراتی در آن ایجاد کردم، از جمله اینکه فضایی شاد به داستان اضافه کردم و تلاش کردم تلخی آن را کاهش دهم تا به یک کمدی تراژیک ساده برسم.
هاشمی با بیان اینکه «یکی میاد دنبالم» نهمین فیلم سینمایی اوست، اضافه کرد: من همچنین معتقدم که هیچ‌یک از فیلم‌هایم فیلمنامه کاملاً بی‌نقصی ندارند و اگر کسی بگوید سیدجواد هاشمی نویسنده خوبی است، من خودم با او موافق نیستم.
وی ادامه داد: این مشکل فقط مختص این فیلم نیست. در سینمای ایران در زمینه کودک و نوجوان، نویسندگان زبده و بی‌نقص بسیار کم داریم و باید به تربیت و پرورش فیلمنامه‌نویسان کودک و نوجوان بیشتر توجه شود.
پیشنهاد ایجاد گروه‌های فیلمنامه‌نویسی در جشنواره کودک
این کارگردان با انتقاد از وضعیت تولید فیلمنامه در حوزه کودک و نوجوان در کشور گفت: متن‌های بسیار زیادی برای کودکان و نوجوانان نوشته شده‌اند، اما بسیاری از آنها فرصت تولید پیدا نکرده‌اند یا از لحاظ ساختاری و کیفیت فیلمنامه با مشکلات جدی مواجه‌اند.
هاشمی به دبیر جشنواره فیلم‌های کودکان و نوجوانان پیشنهاد کرد: امیدوارم جشنواره به جایی برسد که گروه‌های مختلف فیلمنامه‌نویسی تشکیل شود و به جای اینکه فیلمسازان میان گزینه‌های بد و بدتر انتخاب کنند، فیلمنامه‌های خوب و قابل اتکایی در اختیار سینمای کودک قرار گیرد.
جنگ، موضوعی برای بزرگسالان نیست
هاشمی در پاسخ به سوالی درباره لزوم ورود موضوع جنگ به فیلم کودک گفت: کودک و نوجوان نمی‌توانند از جنگ جدا باشند. اگر به اسباب‌بازی‌ها، بازی‌ها و حتی محتوای تلفن همراه کودکان نگاه کنیم، درمی‌یابیم که جنگ و اسلحه به اشکال مختلف در زندگی کودکان حضور دارد.
وی افزود: وقتی جنگی در می‌گیرد، کودکان از نخستین گروه‌هایی هستند که آسیب می‌بینند و بنابراین نمی‌توان آنها را از روایت جنگ کنار گذاشت.
این کارگردان با اشاره به تجربه جنگ اخیر و آسیب‌های وارده به کودکان تصریح کرد: اگر دوباره صد فیلم جنگی به من پیشنهاد شود، هنوز هم ترجیح می‌دهم درباره کودکان در شرایط جنگی فیلم سازم، زیرا به اعتقاد من کودکان باید در این روایت‌ها در مرکز توجه قرار بگیرند.
کودکان در فیلم ابزار بزرگترها نیستند
هاشمی در واکنش به انتقادی مبنی بر اینکه این فیلم ممکن است از کودکان به عنوان ابزاری برای بیان دغدغه‌های بزرگسالان بهره ببرد، گفت: تحمل این برداشت را ندارم. در واقع، در این فیلم، بزرگسالان در موقعیتی ظاهر می‌شوند که به دنیای کودکان وارد می‌شوند و حتی به نوعی به ابزار کودکان تبدیل می‌شوند.
وی افزود: در این فیلم، شخصیت‌های بزرگسال به روایت زندگی کودکان خدمت می‌کنند و من تلاش کرده‌ام که کودک چونان موضوع اصلی روایت باشد، نه ابزاری برای بیان دغدغه‌های بزرگترها.
هاشمی ادامه داد: البته ممکن است کسانی که فیلم را سفارش داده‌اند نیت دیگری داشته باشند، اما من به صراحت می‌گویم آنچه در این فیلم به تصویر کشیده شده، برداشت و نگاه شخصی من است.
درام بدون چالش و کشمکش شکل نمی‌گیرد
هاشمی در پاسخ به سؤالی درباره حضور متعدد درگیری‌ها و دعواها میان شخصیت‌ها اظهار کرد: در درام، وجود دعوا، چالش و کشمکش بخشی ضروری از ساختار آن است، اما قبول دارم که اگر این عناصر بیش از حد مورد استفاده قرار گیرند، می‌توانند برای فیلم کودک آزاردهنده شوند.
وی تأکید کرد: تلاش ما بر این بود که درگیری‌ها در راستای پیشبرد داستان قرار داشته باشند، اما طبیعی است که در یک فیلم کودک و نوجوان، باید تعادل دقیقتری میان چالش، ریتم، فضای شاد و ظرفیت تحمل مخاطب برقرار شود.
هاشمی همچنین بر اهمیت نقد و نظر مخاطبان کودک و نوجوان تأکید کرد و گفت: اگر بچه‌ها از فیلم خوششان نیاید، مقصر ما هستیم؛ زیرا این فیلم مخصوص کودکان و نوجوانان ساخته شده و در نهایت نظر این مخاطبان است که باید موفقیت یا شکست آن را تعیین کند.