چگونه قیمت سس و حبوبات تحت تأثیر پلاستیک قرار گرفت؟
به نقل از ایسنا، در برخی از موارد، عامل افزایش قیمت یک کالا از درون بسته‌بندی آن ناشی می‌شود، نه از محتوای درونش. این احتمال وجود دارد که محتویات یک بطری سس یا وزن بسته‌ای از حبوبات طی یک هفته هیچ تغییر ظاهری نداشته باشد، اما بسته‌بندی، درپوش، برچسب یا لفاف آن با استفاده از مواد اولیه گران‌تری ساخته شده باشد. این قسمت از هزینه‌های تولید معمولاً کمتر در دید مصرف‌کننده قرار می‌گیرد. مصرف‌کننده قیمت نهایی را روی قفسه فروشگاه مشاهده می‌کند، اما قبل از اینکه کالا به اینجا برسد، زنجیره‌ای از هزینه‌ها شکل گرفته است؛ از خرید مواد اولیه و تولید بطری تا چاپ، بسته‌بندی و حمل محصول. نکته مهم این است که پلاستیک فقط محدود به کیسه‌های خرید یا ظرف‌های یک‌بارمصرف نمی‌شود. بسیاری از مواد غذایی برای ورود به بازار بسته‌بندی‌های پلاستیکی را نیاز دارند. سس‌ها در بطری‌های پلیمری بسته‌بندی می‌شوند، حبوبات و خشکبار در لفاف‌های مخصوص قرار می‌گیرند و مواد شوینده به بطری‌ها، درپوش‌ها و دسته‌های پلاستیکی احتیاج دارند.
در برخی موارد، پلاستیک تنها به عنوان بسته‌بندی عمل نمی‌کند بلکه خود بخش اصلی کالا را تشکیل می‌دهد. گلدان‌ها، سطل‌ها، ظروف نگهداری مواد غذایی، بطری‌ها، نایلون‌ها، کیسه‌های فریزر و محصولات مشابه به‌طور مستقیم از مواد اولیه پتروشیمی تولید می‌شوند. در تولید برخی از انواع چسب نیز مواد شیمیایی و پلیمری به کار می‌رود و ظرف یا تیوب این محصولات معمولاً پلاستیکی هستند. به همین دلیل، افزایش قیمت مواد پتروشیمی از دو مکانیسم وارد بازار می‌شود؛ اولی، بالا بردن قیمت کالاهایی است که خود پلاستیکی هستند و دومی، افزایش هزینه‌های بسته‌بندی کالاهایی را به همراه دارد که محتوای آن‌ها ارتباط مستقیمی با پلاستیک ندارد.
بازاری که تحت تأثیر جنگ قرار گرفت
تحلیل روند قیمت‌ها از زمان آغاز جنگ نشان می‌دهد که بازار پلیمرها، چه در داخل کشور و چه خارج از آن، با نوسانات قابل توجهی روبه‌رو شده است. اختلال در جابه‌جایی نفت و محصولات پتروشیمی، افزایش هزینه‌های حمل‌ونقل و نگرانی‌ها درباره تداوم عرضه، قیمت مواد اولیه صنایع پلاستیکی را به شکل چشمگیری بالا برد. بر اساس گزارش‌های منتشر شده، قیمت جهانی پلی‌اتیلن پس از شروع جنگ حدود ۳۷ درصد و پلی‌پروپیلن نزدیک به ۳۸ درصد افزایش یافته است؛ این دو ماده در ساخت بسیاری از کالاهای پلاستیکی و بسته‌بندی‌های روزمره نقش کلیدی دارند و افزایش قیمت آن‌ها به تدریج می‌تواند به صنایع پایین‌دستی اثرگذار باشد. با این وجود، جنگ تنها عامل افزایش قیمت در بازار داخلی محسوب نمی‌شود. قیمت محصولات پتروشیمی در ایران نیز تحت تأثیر قیمت‌های جهانی و نرخ ارز تغییر می‌کند و ممکن است مواد اولیه در بازار موجود باشند، اما تولیدکننده باید هر هفته آن‌ها را با قیمت متفاوت تهیه کند.
پس از پایان محدودیت‌های قیمت‌گذاری در دوره اضطراری، قیمت پایه برخی از محصولات پتروشیمی با افزایش قابل‌توجهی روبه‌رو شد. میزان افزایش در برخی مواد تا حدود ۴۰ درصد تخمین زده شده؛ تغییری که تأثیرات قابل توجهی بر هزینه تولید در صنایع پلاستیک، بسته‌بندی، مواد غذایی، شوینده‌ها، لوازم خانگی و قطعه‌سازی بر جای گذاشته است. تأثیر این تغییرات در تمام کالاها به صورت یکسان و در یک زمان مشاهده نمی‌شود. برخی کارخانه‌ها مواد اولیه یا بسته‌بندی‌های مورد نیاز خود را از پیش تهیه کرده‌اند و قادرند برای مدتی قیمت محصول را ثابت نگه دارند، در حالی که واحدهای تولیدی که موجودی محدودی دارند، ناچارند مواد اولیه را با قیمت‌های جدید خریداری کنند و به همین سبب قیمت آن‌ها سریع‌تر تغییر می‌کند. به این ترتیب ممکن است قیمت یک کالا برای چند هفته بدون تغییر باقی بماند، اما محصول دیگری در مدت کوتاهی چندین بار تغییر قیمت دهد. نوع بسته‌بندی، وزن مواد مصرفی، موجودی کارخانه و شرایط فروش نیز بر میزان افزایش قیمت تأثیرگذار هستند.
افزایش ۵۱ درصدی قیمت یک مدل نایلون
درباره قیمت‌ها، نوسان چشمگیر برخی محصولات پلاستیکی قابل مشاهده است. به‌عنوان مثال، قیمت یک بسته نیم‌کیلوگرمی نایلون دسته‌دار در تاریخ هفتم مرداد امسال ۱۵۸ هزار تومان گزارش شده بود، اما در پانزدهم شهریور به ۲۳۹ هزار تومان افزایش یافت؛ که حاکی از افزایش بیش از ۵۱ درصدی در بازه‌ای کمتر از ۴۰ روز است. همچنین قیمت همین محصول در مقاطع دیگری به حدود ۱۹۵ هزار تومان کاهش یافت که این نوسان نشان‌دهنده عدم وجود یک روند ثابت در بازار است و عوامل مختلفی مانند کیفیت، موجودی، برند و فروشنده نیز در تعیین قیمت نهایی تأثیر دارند. با این حال، این فاصله قیمت‌های ثبت‌شده شدت نوسانات بازار محصولات پلاستیکی را نمایان می‌سازد.
در مثالی دیگر، قیمت یک بسته پنج‌کیلوگرمی نایلون دسته‌دار که در دوازدهم شهریور یک میلیون و ۶۶۰ هزار و ۶۰۰ تومان اعلام شده بود، در ثبت بعدی به یک‌میلیون و ۷۳۰ هزار تومان رسید؛ این افزایش حدود ۴.۲ درصدی در یک زمان کوتاه قابل توجه است، ولی باید توجه داشت که این نمونه‌ها نمی‌تواند به تمام محصولات پلاستیکی یا تمامی فروشگاه‌ها تعمیم یابد؛ اما افزایش چند درصدی آن‌ها با روایت فعالان صنفی در مورد تغییر هفتگی قیمت برخی مواد اولیه همخوانی دارد.
از بطری سس تا بسته حبوبات
افزایش هزینه بسته‌بندی لزوماً به همان اندازه باعث افزایش قیمت کالا نمی‌شود. در یک گلدان یا ظرف پلاستیکی، ماده پلیمری خود بخش مرکزی محصول را تشکیل می‌دهد و بنابراین گرانی مواد اولیه تأثیر مستقیم‌تری بر قیمت دارد. اما در مورد یک بطری سس یا بسته حبوبات، بسته‌بندی فقط یکی از اجزای هزینه نهایی به شمار می‌آید. برای تولید و توزیع سس علاوه بر مواد غذایی، به بطری، درپوش، برچسب و کارتن نیز نیاز است. حبوبات پس از پاک‌سازی و آماده‌سازی در لفاف‌های مخصوص بسته‌بندی می‌شوند. در محصولاتی همانند چسب، شوینده یا مواد بهداشتی نیز ممکن است هم مواد اولیه و هم ظرف محصول تحت تأثیر افزایش قیمت محصولات پتروشیمی قرار گیرند. درست است که نمی‌توان فقط به بسته‌بندی افزایش قیمت این کالاها را نسبت داد و هزینه‌های مواد اولیه، دستمزد، انرژی، حمل‌ونقل و حاشیه‌های سود شبکه توزیع نیز بر قیمت نهایی تأثیرگذار هستند؛ ولی وقتی قیمت بطری، ظرف یا لفاف در دوره‌های کوتاه تغییر می‌کند، این هزینه دیر یا زود در قیمت نهایی محصول بازتاب خواهد یافت.
آیا پتروشیمی‌ها با کمبود تولید مواجه‌اند؟
در بازار، این افزایش قیمت‌ها غالباً به این شکل بیان می‌شود که «پتروشیمی‌ها در جنگ آسیب دیده‌اند و پلاستیک کاهش یافته یا هزینه تولید بیشتر شده است». بررسی‌ها نشان می‌دهد جنگ واقعاً تأثیراتی بر بازار انرژی، حمل‌ونقل و محصولات پتروشیمی گذاشته، اما نمی‌توان تمام افزایش قیمت‌ها را به کمبود مواد اولیه یا توقف تولید نسبت داد. مسئولان صنعت پتروشیمی پیشتر اعلام کرده‌اند که در تأمین پلی‌اتیلن‌ها مشکل عمده‌ای وجود ندارد و موجودی انبارها و عرضه‌های به عمل آمده، شرایط ادامه تأمین بازار را فراهم کرده است. بنابراین، باید میان «افزایش قیمت مواد اولیه» و «کمبود مواد اولیه» تمایز قائل شد. ممکن است محصولی در بازار در دسترس باشد، اما با قیمت‌های بیشتر به تولیدکننده برسد.
اکبر مشهدی‌زاده - رئیس اتحادیه سازندگان و فروشندگان پلاستیک، نایلون و ملامین - نیز در گفت‌وگو با ایسنا اعلام کرده است که در حال حاضر، واحدهای تولیدی برای تهیه مواد اولیه با هیچ مشکل خاصی مواجه نیستند. قیمت فرآورده‌های نفتی رو به افزایش است و محصولات پتروشیمی نیز هر هفته وفق با قیمت‌های جهانی و نرخ ارز قیمت‌گذاری می‌شوند. قیمت برخی مواد اولیه به‌طور هفتگی حدود دو تا پنج درصد افزایش می‌یابد.
مشهدی‌زاده در مورد وضعیت عرضه نیز عنوان کرد: در حال حاضر هیچ کمبودی مشاهده نمی‌شود؛ چرا که بازار در رکود به سر می‌برد و تقاضا برای خرید بسیاری از کالاها کاهش یافته است.
بازار این روزها با دو پدیده هم‌زمان مواجه است؛ از یک سو قیمت مواد اولیه و هزینه تولید در حال افزایش است و از سوی دیگر، کاهش قدرت خرید موجب تقلیل تقاضا شده است. تولیدکنندگان نمی‌توانند به‌سادگی تمام افزایش هزینه‌ها را به قیمت مصرف‌کننده منتقل کنند، زیرا ممکن است فروش آن‌ها بیشتر از پیش کاهش یابد. برخی تولیدکنندگان برای جلوگیری از جهش شدید قیمت، بخشی از افزایش هزینه را از حاشیه سود خود می‌پردازند و برخی دیگر قیمت محصولات را به‌صورت تدریجی افزایش می‌دهند؛ بنابراین، تغییر قیمت برخی کالاها به‌جای یک افزایش بزرگ، به طور تدریجی و در چند نوبت با فواصل کوتاه اتفاق می‌افتد. در چنین شرایطی، قیمت یک بطری سس یا بسته حبوبات صرفاً بر مبنای هزینه محتویات آن تعیین نمی‌شود. گاهی ظرف، درپوش یا لفاف از خود محصول زودتر گران می‌شود و هزینه آن در نهایت به برچسب قیمت منتقل می‌شود.
این همان مسیری است که گرانی به‌طور غیرمستقیم طی می‌کند؛ مسیری که از نفت، محصولات پتروشیمی و نرخ ارز آغاز می‌شود، از کارخانه‌های تولید بطری و بسته‌بندی می‌گذرد و در نهایت در مقابل چشمان خریدار، بر روی قفسه فروشگاه نمایان می‌گردد.
انتهای پیام