طاعون ریوی؛ تعریفی از خطر و عواقب آن
فرارو- جِن کریستنسن، تولیدکننده‌ای از واحد سلامت و تغییرات اقلیمی شبکه سی‌ان‌ان.
براساس گزارش فرارو که из شبکه سی ان ان نیز نقل شده، در پی مرگ یک پژوهشگر ۲۸ ساله در یک مؤسسه روسی که به تحقیق درباره طاعون و عوامل بیماری‌زای خطرناک می‌پردازد، نگرانی‌هایی درباره احتمال ابتلا به طاعون ریوی به وجود آمده است. این واقعیت پس از بروز نوعی ذات‌الریه با منشاء «نامشخص» مطرح می‌شود؛ به همین دلیل چند نفر در منطقه ایرکوتسک در سیبری تحت قرنطینه قرار گرفته‌اند. سازمان جهانی بهداشت نیز اعلام کرده است که در حال ارتباط با مقامات بهداشتی روسیه برای روشن کردن علت مرگ و بررسی پیامدهای احتمالی آن است.
فوت پژوهشگر در مؤسسه ضدطاعون
این پژوهشگر که در مؤسسه پژوهشی ضدطاعون ایرکوتسک مشغول به کار بود، در مرکزی قرار داشت که بر روی مطالعه طاعون و دیگر عوامل بیماری‌زای خطرناک تمرکز دارد. با وجود نگرانی‌های ناشی از این واقعه و احتمال ارتباط آن با محیط کار او، سازمان نظارت بر بیماری‌های عفونی روسیه ارتباط این دو را کم‌اهمیت تلقی کرده است. اما مرگ این پژوهشگر و قرنطینه چند نفر در منطقه، سوال‌هایی درباره نوع بیماری و احتمال ابتلا به طاعون ریوی را برانگیخته است.
وزارت خارجه آمریکا و مرکز کنترل و پیشگیری بیماری‌های این کشور نیز اعلام کرده‌اند که در حال رصد وضعیت هستند. سازمان جهانی بهداشت همچنین روز دوشنبه اعلام کرد که در حال گفت‌وگو با مقام‌های بهداشتی روسیه است تا اطلاعات بیشتری در مورد این واقعه، آزمایش‌های در حال انجام و هر گونه تبعات احتمالی برای سلامت عمومی جهانی به دست آورد. به این حال، بر اساس اطلاعات غیررسمی، این سازمان خطر برای عموم مردم را در حال حاضر پایین ارزیابی کرده است.
طاعون ریوی چیست؟
طاعون ریوی نوعی عفونت نادر و خطرناک در ریه‌هاست که ناشی از باکتری یرسینیا پستیس می‌باشد. این نوع بیماری به‌عنوان خطرناک‌ترین شکل طاعون شناخته می‌شود. باکتری عامل این بیماری می‌تواند به شکل‌های مختلفی از بیماری تبدیل شود، که رایج‌ترین شکل آن طاعون خیارکی است که معمولاً از طریق گزش کک آلوده یا ورود باکتری از طریق بریدگی‌های پوستی رخ می‌دهد. این نوع بیماری باعث ورم و درد در غدد لنفاوی می‌شود و در برخی موارد ممکن است به طاعون سپتی‌سمیک یا عفونت خون پیشرفت کند.
در طاعون سپتی‌سمیک، باکتری وارد سیستم گردش خون شده و می‌تواند به نارسایی اندام‌ها منجر گردد. نوع دیگری از این بیماری نیز می‌تواند گلو را تحت تأثیر قرار دهد و پس از خوردن گوشت آلوده بروز کند. یکی از جنبه‌های مهم طاعون ریوی قابلیت انتقال آن از فردی به فرد دیگر است که این ویژگی آن را از سایر اشکال بیماری متمایز می‌سازد.
چگونه طاعون ریوی منتقل می‌شود؟
طاعون ریوی قادر است از طریق ذرات تنفسی منتقل شود؛ به‌عبارتی فرد مبتلا می‌تواند در حین سرفه یا عطسه با پخش ذرات آلوده،病 را به دیگران منتقل کند. همچنین، قطرات تنفسی ناشی از حیوانات آلوده نیز در انتقال بیماری مؤثر هستند. بر حسب اطلاعات موجود، آخرین مورد documented از انتقال فردی طاعون ریوی در آمریکا به سال ۱۹۲۴ و در یک شیوع در لس‌آنجلس مربوط می‌شود.
هرچند انتقال بیماری لزوماً به معنای گسترش آن به سطح وسیع نیست. پزشکان بیان می‌کنند که بیماران مبتلا به طاعون ریوی معمولاً به سرعت علائم بیماری را نمایان می‌کنند و شدت این علائم ممکن است توانایی فرد برای جابه‌جایی و انجام فعالیت‌های روزمره را تحت تأثیر قرار دهد. بنابراین، احتمال تماس گسترده فرد مبتلا با دیگران کاهش می‌یابد.
علائم این بیماری می‌تواند به سرعت بروز کند
طاعون ریوی ممکن است عفونت شدیدی در ریه‌ها ایجاد کند و به ذات‌الریه و مشکلات تنفسی منجر شود. علائم ممکن است حتی در طی ۲۴ ساعت پس از ابتلا به وجود بیاید. تب، لرز، سردرد، درد بدن، سرگیجه، ضعف، خستگی، تهوع، استفراغ و اسهال از دیگر علائم محتمل این بیماری هستند. در صورت عدم درمان مناسب، این بیماری تقریباً همیشه موجب مرگ می‌شود؛ ولی درمان سریع با آنتی‌بیوتیک می‌تواند شانس زنده ماندن بیمار را به طرز قابل‌توجهی بالا ببرد. بنابر گزارش، داروهایی از جمله سیپروفلوکساسین، لووفلوکساسین، موکسی‌فلوکساسین، جنتامایسین و استرپتومایسین در درمان طاعون مورد استفاده قرار می‌گیرند و شروع درمان در ساعات اولیه بروز بیماری از اهمیت فوق‌العاده‌ای برخوردار است. به علاوه، ممکن است از اکسیژن، مایعات و مراقبت‌های حمایتی برای درمان بیمار بهره‌برداری شود.
آیا واکسنی برای این بیماری وجود دارد؟
هرچند واکسن‌های طاعون از قرن نوزدهم مورد استفاده قرار می‌گیرند، هنوز مشخص نیست که این واکسن‌ها توانایی کافی در جلوگیری از طاعون ریوی را دارند. سازمان جهانی بهداشت نیز واکسیناسیون عمومی را توصیه نمی‌کند و بر این عقیده است که استفاده از آن فقط برای گروه‌های در معرض خطر، مانند کارکنان آزمایشگا‌ه‌هایی که به طور مستمر در معرض آلودگی قرار دارند، ضرورت دارد.
آیا طاعون هنوز هم یک تهدید جهانی به حساب می‌آید؟
اگرچه طاعون در حافظه تاریخی بسیاری از افراد با «مرگ سیاه» قرن چهاردهم گره خورده، اما این بیماری هنوز هم در سطح جهانی وجود دارد. در آن زمان، این بیماری بیش از ۵۰ میلیون نفر را در قاره اروپا به کام مرگ کشاند. امروزه استفاده از آنتی‌بیوتیک‌ها امکان شناسایی و درمان مؤثرتر این بیماری را فراهم کرده است، اما هنوز موارد ابتلا در تمامی قاره‌ها به جز اقیانوسیه گزارش می‌شود.
طبق آمار سازمان جهانی بهداشت، از دهه ۱۹۹۰ بیشتر موارد انسانی طاعون در قاره آفریقا رخ داده است. ایالت متحده نیز آخرین مرگ ناشی از طاعون ریوی را در ژوئیه ۲۰۲۵ در ایالت آریزونا ثبت کرده است. فرد مبتلا با گربه‌های بیمار تماس داشت و احتمالاً بیماری از حیوانات به او انتقال یافته است؛ با این حال هیچ یک از سایر افرادی که در تماس با آن گربه‌ها بودند، بیمار نشدند.
خطر کنونی برای عموم چقدر است؟
با وجود نگرانی‌های به وجود آمده در روسیه، سازمان جهانی بهداشت در حال حاضر خطر را برای جمعیت عمومی پایین برآورد نموده است. پزشکان همچنین تأکید دارند که سرعت ظهور علائم می‌تواند مانع از گسترش شدید این بیماری شود.
با این حال، افراد نزدیک به بیماران مبتلا به طاعون باید از اقدامات پیشگیرانه پیروی کنند. سازمان جهانی بهداشت توصیه می‌کند که تماس نزدیک با افراد بیمار و مایعات بدن آنان محدود گردد. پرسنل درمانی نیز باید از تجهیزات حفاظتی استاندارد استفاده کنند و در برخی موارد ممکن است برای افرادی که در معرض خطر هستند، آنتی‌بیوتیک پیشگیرانه تجویز شود.
در نهایت، مرگ این پژوهشگر روس و قرنطینه افراد مرتبط سوالاتی را در رابطه با منشأ این بیماری مطرح نموده؛ ولی هنوز هیچ گونه رابطه‌ای میان مرگ او و فعالیت‌های آزمایشگاهی و یا وقوع یک شیوع وسیع طاعون ریوی تأیید نشده است. سازمان جهانی بهداشت نیز اعلام کرده است که جهت به روزرسانی ارزیابی خطر، منتظر دریافت نتایج آزمایش‌ها و اطلاعات بیشتر از مقامات روسیه است.