رصد مرال‌ها در شب‌های تاریک جنگل‌های هیرکانی
به نقل از ایسنا، مرال یا گوزن قرمز، یکی از نمایندگان بارز پستانداران موجود در جنگل‌های هیرکانی و بزرگ‌ترین گوزن ایران به شمار می‌آید؛ گونه‌ای که وجود آن بخشی از هویت طبیعی این جنگل‌ها را نمایان می‌سازد. مرال ممکن است در تیرگی شب پنهان بماند، در میان درختان گمشده باشد یا از فاصله‌ای دور حرکاتش را نشان دهد، اما صدایش می‌تواند وجودش را فاش کند. به همین خاطر، متخصصان حیات وحش در فصل گاوبانگی به زیستگاه‌های مرال گسیل می‌شوند؛ جایی که سکون می‌زنند، ساعت‌ها در انتظار می‌مانند، گوش می‌دهند، نظاره می‌کنند و هر نشانه‌ای را به ثبت می‌رسانند، زیرا در اینجا هر صدای بلند فقط یک نغمه نیست؛ بلکه داده‌ای است.
۱۰ ایستگاه در قلب جنگل‌های هیرکانی
پروژه سرشماری مرال در نواحی خاصی از زیستگاه‌های گیلان، به‌ویژه در شهرستان‌های سیاهکل و رودبار، امسال نیز با همکاری متخصصان صورت پذیرفت. ۳۰ نفر از کارشناسان، محیط‌بانان، متخصصان و فعالان محیط زیست به همراه جوامع محلی در ۱۰ ایستگاه مستقر شده و فعالیت‌های پایش را به‌صورت شبانه‌روزی صورت دادند.
شب‌های بلند در دل جنگل، انتظار برای شنیدن صدای مرال‌ها و ثبت مشاهدات جزئی از این فعالیت بود؛ فرآیندی که شاید در ابتدا ساده به نظر برسد، اما به‌منظور دستیابی به یک تصویر معتبر از وضعیت یک گونه، نیازمند تجربه، صبر و استمرار است. در کنار شمارش صدای مرال‌های نر، اطلاعات مربوط به مکان مشاهده، توزیع و شرایط زیستگاه نیز به ثبت می‌رسد؛ مجموعه‌ای از داده‌ها که قرار است نهایتاً تصویری دقیق‌تر از وضعیت مرال در گیلان ارائه کند.
جنگل، خود سرشماری می‌کند
دوره گاوبانگی اصولاً از میانه شهریور تا اوایل مهرماه به طول می‌انجامد؛ زمان تولیدمثل مرال‌ها و هنگامی که نرها بیشتر از همیشه خود را نمایان می‌کنند. مرال‌های نر با بانگ‌های خاص و رفتارهای قلمروطلبانه برای جذب ماده‌ها و رقابت با یکدیگر، فعالیت بیشتری دارند. همین ویژگی رفتاری به کارشناسان فرصتی خاص می‌دهد.
در واقع، طبیعت در این فصل به کارشناسان یک «نشانه» ارائه می‌دهد و آن‌ها سعی می‌کنند این نشانه را به داده تبدیل نمایند. صدایی از یک محدوده، مشاهده‌ای در منطقه‌ای دیگر و تصویری که دوربین ثبت کرده است؛ ترکیب این قطعات می‌تواند به درک بهتر جمعیت و توزیع مرال‌ها یاری رساند.
از یک «سیخو» تا مرال ۹ ساله
اما قصه امسال صرفاً به صدا محدود نمی‌شود. دوربین‌های پایش در ارتفاعات جنگل‌های هیرکانی گیلان، تصاویری زیبا از مرال‌های نر و ماده در سنین متنوع ثبت کرده‌اند؛ از جوانان تا مرال‌های بالغ و حتی نمونه‌هایی در حدود ۹ سال. این تصاویر برای یک عکاس حیات وحش ممکن است صرفاً تصاویری جذاب باشند، اما برای کارشناس حیات وحش اطلاعاتی درباره ساختار جمعیتی آن گونه را در خود نهفته دارند.
مرال نر جوان با سن زیر دو سال به عنوان «سیخو» شناخته می‌شود و نرهای بالغ از حدود هفت سالگی توانایی ایجاد حرمسرا را کسب می‌کنند. حال تصور کنید در یک زیستگاه، مرال جوان در کنار افراد بالغ و مسن‌تر دیده شود؛ این حکایت از این دارد که جنگل تنها محل عبور یک گونه نیست، بلکه می‌تواند میزبان گروه‌های سنی مختلف یک جمعیت باشد.
هرچند کارشناسان برای ارزیابی دقیق وضعیت جمعیت به مشاهدات بیشتری نیاز دارند و در اینجا اهمیت یک سرشماری جامع خود را نمایان می‌کند. این تصاویر نویدبخش‌اند اما سؤال اصلی همچنان مشاهده‌پذیر است: مرال‌های گیلان چه تعداد هستند؟ پراکندگی آن‌ها کجا است؟ وضعیت زیستگاهشان چگونه است و جمعیت آن‌ها در آینده چه مسیری را پیش خواهد گرفت؟
پاسخ به این سؤال‌ها تنها از دل یک تصویر یا یک شب پایش به‌دست نخواهد آمد. به همین خاطر، سرشماری جامع مرال در زیستگاه‌های استان در جریان است تا اطلاعات به‌روزتری درباره جمعیت، توزیع و وضعیت زیستگاهی این گونه فراهم شود. فرهاد حسینی‌طایفه - مدیرکل حفاظت محیط زیست گیلان - ثبت مرال‌ها در سنین مختلف و دوام حضور این گونه در زیستگاه‌های هیرکانی را نشانه‌ای امیدبخش از تنوع زیستی استان می‌داند و بر استمرار پایش و استفاده از فناوری‌های نوین برای شناخت بهتر گونه‌ها تأکید دارد.
۳۰ نفر، یک هدف
در این عملیات، محیط‌بان به تنهایی قدم نمی‌زند. کارشناس، متخصص، فعال محیط زیست و روستایی که سال‌ها در کنار جنگل زندگی کرده نیز هر کدام بخشی از این تصویری هستند که شکل می‌گیرد. مشارکت جوامع محلی در چنین طرح‌هایی اهمیت ویژه‌ای دارد، زیرا حفاظت از حیات وحش زمانی پایدارتر خواهد بود که افرادی که نزدیکی زیستگاه زندگی می‌کنند، در فرآیند حفاظت سهیم باشند.
حسین علی‌نژاد - رئیس اداره نظارت بر حیات وحش اداره‌کل حفاظت محیط زیست گیلان - نیز بر اهمیت پایش‌های میدانی و حضور محیط‌بانان در شناسایی تهدیدات، پیشگیری از تخلفات و مراقبت از گونه‌های ارزشمند جنگل‌های هیرکانی تأکید دارد.
ضبط یک مرال جوان، مشاهده یک ماده در دوربین یا شنیدن صدای یک نر مسن شاید در نگاه اول یک رخداد ساده در دل جنگل به نظر بیاید، اما مجموعه همین اتفاق‌های کوچک است که وضعیت یک گونه را برای حافظان طبیعت مشخص می‌کند و اکنون تصاویر مرال‌های جوان تا نرهای حدود ۹ ساله، در کنار داده‌های حاصل از ۱۰ ایستگاه پایش و همکاری ۳۰ نیروی تخصصی، روایت امیدبخشی از حیات در گوشه‌هایی از هیرکان گیلان را رقم زده است اما این روایت هنوز به انتها نرسیده است. به منظور این‌که صدای مرال در سال‌های آینده هم در جنگل به گوش برسد، لازم است خود جنگل زنده بماند؛ زیستگاه محفوظ بماند، تهدیدها کاهش یابد و پایش‌ها تداوم یابد.
فصل‌های گاوبانگی ممکن است به پایان رسیده باشد اما داستان مرال‌های تازه در دفتر داده‌های محیط‌بانان تازه آغاز شده است و شاید زیباترین قسمت این روایت همین باشد؛ تا زمانی که در تاریکی جنگل صدای مرال به گوش برسد، هنوز می‌توان به آینده جنگل‌های هیرکانی امیدوار بود.
انتهای پیام