سینما و اتحاد انسان‌ها در گستره اشتراکات؛ از عمق فلاکت دور شدم!
صادق کاظمی، کارگردان مستند «صغری رئیس» که به تازگی به لیست آثار پذیرفته شده در پانزدهمین دوره جشنواره بین‌المللی فیلم آفریقا (AFRIFF) در نیجریه ملحق شده است، در گفتگو با خبرنگار مهر در مورد تازه‌ترین حضور بین‌المللی این پروژه و چالش‌های تولید آن صحبت کرد: خوشبختانه، این فیلم در جدیدترین حضور جهانی‌اش به جشنواره معتبر فیلم آفریقا راه یافته است؛ این رویداد تعدادی از آثار منتخب را به جشنواره کن معرفی می‌کند.
پرهیز از تن دادن به ژانر فلاکت
او با اشاره به نظرات مخاطبان در کشورهایی نظیر انگلیس و آلمان و همچنین جشنواره کوبانی که در آن مستند جایزه بهترین فیلم را دریافت کرده، افزود: یکی از نکات جالب برای تماشاگران خارجی در این رویدادها، تماشای هویت مستقل یک زن ایرانی بود. در سال‌های اخیر، چه در سینمای داستانی و چه مستند، بحث‌های جدی پیرامون بازنمایی هویت زنان ایرانی در جریان است. متأسفانه برخی از فیلمسازان در جشنواره‌های بین‌المللی تنها سایه‌ای از سیاهی و بدبختی را از ایران به نمایش می‌گذارند؛ پدیده‌ای که من از آن با عنوان «ژانر فلاکت» یاد می‌کنم. این نوع بازنمایی ناعادلانه موجب مسمومیت ذهن تماشاگران خارجی شده تا جایی که وقتی در فیلم ما مشاهده می‌کنند که یک پیرزن در یکی از کوهستانی‌ترین روستاهای ایران از امکانات برق و گاز بهره‌مند است، شگفت‌زده می‌شوند و به سختی باور می‌کنند که روستاهای ایران می‌توانند این‌قدر پیشرفته باشند.
کاظمی تأکید کرد: در این جو، ما به سراغ سوژه‌ای امیدبخش رفتیم و به مخاطب هویتی عمیق از یک زن ایرانی را ارائه دادیم. این مستند نشان می‌دهد که یک زن ایرانی چگونه می‌تواند مستقل و قوی باشد؛ زنی که به تنهایی قادر است با یک لشکر مردانه رقابت کند و در برابر جامعه کوچک روستا به نوعی که درست می‌داند، ایستادگی کند.
امیدی که پس از ۱۰۰ سال رنج همچنان زنده است
او در خصوص فرایند انتخاب موضوع و داستان این مستند توضیح داد: دلیل انتخاب این سوژه به مستند قبلی من برمی‌گردد که در همان روستا اتفاق می‌افتاد. در آن فیلم، خاله صغری یکی از شخصیت‌های جانبی و بیشتر یک کاراکتر طنز بود که بینندگان واکنش خوبی نسبت به او داشتند. من که از دوران کودکی با روستای «اونج» نزدیک اصفهان آشنا بودم، تحقیقاتی آغاز کردم و به مدت دو سال با خاله صغری در رفت و آمد و زندگی مشترک بودم. در این مسیر دریافتم که داستان زندگی او بسیار فراتر از یک شخصیت خنده‌دار است و روایت چوب‌هایی که جمع‌آوری می‌کند، می‌تواند تجسم یک زندگی انسانی و پر از غم و رنج باشد. این زن صد ساله که در یکی از کوهستانی‌ترین روستاهای ایران زندگی می‌کند و نیاز به جمع‌آوری چوب دارد، قصه فیلم حول راز این چوب‌های او می‌چرخد؛ شخصیتی که بیستاد رنج و تنهایی را در زندگی خود به دوش کشیده اما هنوز با امید به زندگی ادامه می‌دهد.
این مستندساز در مورد چالش‌های مالی پروژه اظهار داشت: تولید مستند به طور کلی با چالش‌های خاص خود مواجه است، اما برای کسانی که این مسیر را انتخاب کرده‌اند، جذابیت‌های خاصی نیز به همراه دارد. در زمینه مسائل مالی مستند، معمولاً شرایط به شکلی است که باید برای کیفیت فیلم، از خودگذشتگی کرد. نمی‌توان به سادگی گفت "فقط پول می‌گیرم و فیلم می‌سازم"، زیرا با این نگرش هیچ فیلمسازی نمی‌تواند پیشرفت کند. ما طرح‌مان را به خانه مستند ارائه دادیم و تیم خانه مستند با دیدی باز آن را پذیرفتند و با دقتی که در بحث کیفیت فیلم داشتیم، کار به نتیجه‌ای رضایت‌بخش رسید و استقبال خوبی هم از آن به عمل آمد.
سینما و گردهم‌آمدن مردم در سایه اشتراک‌ها
کاظمی درباره بازخوردهای مردمی و برنامه‌های اکران مستند افزود: این فیلم در حال حاضر در جشنواره‌های بین‌المللی در حال نمایش است و انتظار می‌رود تا یک سال آینده همین روند ادامه یابد، سپس با تدریجی فرآیند پخش از طریق تلویزیون یا پلتفرم‌های آنلاین را شروع خواهیم کرد. همچنین، اکران‌های خصوصی و رویدادهای مستند، همچون برنامه‌های مرکز گسترش را داشتیم که نتایج بسیار مثبتی به دنبال داشت. در ایام جشنواره «سینماحقیقت» که همزمان با روز مادر برگزار می‌شد، گروه تبلیغاتی ما زحمت کشیدند و یک تیزر از فیلم را در فضای مجازی منتشر کردند که بیش از یک میلیون بازدید داشت و به شدت مورد توجه قرار گرفت.
کارگردان مستند «صغری رئیس» در انتها بیان کرد: وقتی شما فیلمی می‌سازید که فردی را حتی برای یک لحظه به یاد مادر یا مادربزرگش می‌اندازد و او را به تماس با آنها ترغیب می‌کند، یعنی تأثیرگذاری لازم را داشته است. برای من بسیار جالب بود که افراد با دیدگاه‌های سیاسی، اجتماعی و ایدئولوژیک متفاوت، با مشاهده خاله صغری چقدر تحت تأثیر قرار می‌گیرند و به یاد خواسته‌های جمعی و مادربزرگ‌هایشان می‌افتند. ما به شدت نیاز داریم که این روایت‌های عمیق روستایی که با هویت ایرانی ما گره خورده است را به اشتراک بگذاریم. این یک قدرت و فرصت بزرگ سینماست که می‌تواند افراد از ملیت‌های مختلف و خودمان را، فارغ از تمام تفاوت‌ها، در یک سری مسائل انسانی به یک دیدگاه واحد و احساس مشترک برساند.