روزی پر از شگفتی در تهران/ بارشهای شدید باران در ۷ استان کشور
شهروندان تهرانی، روز اول هفته را با تجربهای از ترافیک کمتر از حد معمول آغاز کردند؛ در حالی که سازمان هواشناسی پیشبینی کرده بود که از روز چهارشنبه سیزدهم آبان، بارشهای شدید به مدت سه روز به ویژه برای تهران اتفاق خواهد افتاد. با این حال، نهادهای مدیریت شهری تهران نتوانستند خود را برای فرا رسیدن روزهای بارانی به خوبی آماده کنند. بارشهای مداوم در تهران به مدت بیش از ۱۲ ساعت باعث بهوجود آمدن شرایط آشفتهای برای پایتخت در روز ابتدایی هفته شد.
بر اساس گزارش دنیای اقتصاد، «آبگرفتی مسیرهای بسیاری در نقاط مختلف شهر»، «افزایش ترافیک در معابر اصلی و گسترش آن به کوچههای فرعی»، «دو برابر شدن زمان مسافرت در ساعات اولیه روز»، «افزایش ۵۰ درصدی هزینه تاکسی مجازی به دلیل ترافیک» و همچنین «کاهش تعداد موتورسواران در شهر» از جمله مهمترین مسائل شهری پایتخت بودند. این وضعیت دوباره ضعف در سیستم «کنترل هوشمند ترافیک تهران» را نمایان ساخت و نشان داد که در شرایط بحران، مدیریت ترافیک به شکل عادی و غیراضطراری پیگیری میشود، که این امر باعث بروز چالشهای متعدد برای شهروندان در انجام امور روزمره خود میشود.
با این وجود، تا ظهر دیروز، خدمات متروی تهران در حالت مطلوبی ارائه میشد؛ به طوری که در رغم افزایش تعداد مسافران، ازدحام در ایستگاهها و قطارها به چشم نمیخورد و کسانی که مترو را برای سفر برگرفته بودند، به راحتی به مقصد رسیدند. قائممقام عملیات شرکت بهرهبرداری متروی تهران در گفتوگو با «دنیای اقتصاد» بیان کرد که با افزایش تعداد قطارهای فعال از ساعات اولیه روز شنبه، از افزایش بیرویه مسافران مترو جلوگیری شده است. رضا حشمتی همچنین افزود: در مواقع بارندگی، مترو بهترین گزینه برای جابهجایی شهروندان به شمار میآید؛ چرا که اتوبوسهای معمولی و تندرو همچون خودروهای شخصی گرفتار ترافیک میشوند، در حالی که مترو امتیاز ویژهای برای جابهجایی شهروندان به حساب میآید.
شرکت واحد اتوبوسرانی نیز از افزایش ظرفیت ناوگان اتوبوسها در روز اول هفته خبر داده بود؛ اگرچه افزایش تعداد اتوبوسها از ضروریات است، اما با توجه به شدت بارشها و انتظار ۱۰ تا ۳۰ دقیقهای شهروندان در ایستگاهها، احتمالاً تعداد زیادی از افرادی که به طور معمول از اتوبوس استفاده میکنند، از ترس خیس شدن رغبتی به انتخاب این وسیله نقلیه نداشتند. جلوگیری از خیس شدن به عنوان یکی از عوامل کاهش تردد موتورسواران در روز گذشته نیز شناخته میشود.
خلأ مدیریت هوشمند ترافیک
بخش عمدهای از مشکلاتی که روز گذشته شهروندان تهرانی در رسیدن به مقصد خود متحمل شدند، به دلیل نبود «مدیریت هوشمند ترافیک» و تداوم روشهای سنتی مدیریت ترافیکی بوده است. در سالهای گذشته، همیشه «بزرگراهسازی و توسعه مسیرها» نسبت به «اجرای مدیریت هوشمند ترافیکی» در اولویت قرار گرفته است و همین موضوع باعث شده که علیرغم پیشرفت در توسعه معابر، ترافیک شهری کماکان حل نشود. البته توسعه حملونقل عمومی و بهبود کیفیت آن به عنوان راهکاری مهم برای کاهش ترافیک در کلانشهرها به شمار میآید، اما مدیریت هوشمند ترافیک نیز نقشی حیاتی در این زمینه ایفا میکند. پیروی از روشهای سنتی مدیریت ترافیک و عدم اجرای مدیریت هوشمند منجر به «افزایش ترافیک در شرایط عادی و نارضایتی شهروندان» میشود. این در حالی است که این رویکرد در زمان بحران میتواند مانع از مدیریت مؤثر بحران شود.
مدیریت هوشمند ترافیک شامل پنج مرحله اساسی است: رصد لحظهای شبکه، پیشبینی و شناسایی ازدحام، بهینهسازی مسیرها، کنترل و هدایت جریان ترافیک و اولویت دادن به خودروهای امدادی. متأسفانه این مقوله در تهران به درستی اجرایی نمیشود.
مایکل لیندن، از پژوهشگران سرشناس در زمینه برنامهریزی مدیریت بحران و تخلیه اضطراری، اعتقاد دارد که اثربخشی تخلیه اضطراری در کلانشهرها بیش از هر چیز به هوشمندی در تصمیمگیری و توانایی یکپارچهسازی دادهها در فرآیند مدیریت حوادث وابسته است؛ زیرا در قرن بیستویکم، مدیریت بحران بیشتر حول مدیریت اطلاعات میچرخد تا مدیریت جریانهای ترافیکی. در روش سنتی، مسیرها از پیش تعیین شدهاند و مدیریت ترافیک معمولاً به مشاهدات میدانی، کنترل دستی و گزارشهای فرماندهی متکی است؛ در حالی که در روش هوشمند، مسیرها بر اساس وضعیت لحظهای ترافیک انتخاب میشوند، زمان چراغها بر اساس طول صفها تنظیم میگردد و دادههای حاصل از دوربینها و سنسورها برای شناسایی حوادث و تخصیص نیروهای امدادی استفاده میشوند. همچنین اطلاعرسانی از طریق تابلوهای پیام متغیر و اپلیکیشنهای مسیریابی انجام میشود و اطلاعات بهروز، فرایند تصمیمگیری در مدیریت بحران را پشتیبانی میکند.

پیامکی که دیر رسید و ناکافی بود
اداره کل هواشناسی استان تهران روز سهشنبه ۱۲ آبانماه، با پیشبینی وضعیت بارشی در استان تهران از عصر روز پنجشنبه تا یکشنبه ۱۷ آبانماه، هشدار آبگرفتی برخی مناطق و سیلابی شدن مسیلها را ارائه کرد. همچنین در روز جمعه پانزدهم آبان، این سامانه با پیشبینی بارشهایی متوسط تا نسبتاً شدید، هشداری فوری صادر کرد و از احتمال آبگرفتی خیابانها و برخی جادهها، جاری شدن روانآب، ایجاد ترافیک و اختلال در تردد شهری و بینشهری، مسدود شدن برخی مسیرها و بالا آمدن سطح آب رودخانهها و احتمال سرریز شدن آنها خبر داد.
با توجه به پیشبینیهای هواشناسی، انتظار میرفت که مدیریت شهری و سازمان مدیریت بحران از خود واکنش بهتری نسبت به بارندگیهای پیشرو نشان دهند. سازمان مدیریت بحران استان تهران پیامکی حاوی این متن را به یکی از گروههای شهروندان فرستاد: «پیرو هشدار هواشناسی درخصوص احتمال وقوع سیلاب، از شما عزیزان خواهش میشود که از سفرهای غیرضروری و توقف در مناطق پرخطر، بستر رودخانهها، کناره پلها و مسیلها خودداری کنید»، که این پیامک از ساعت ۷ تا ۹ صبح برای تعدادی از شهروندان تهرانی ارسال شد. این در حالی است که بسیاری از این افراد ممکن است پیش از این ساعت خانه را ترک کرده بودند و همچنین این پیامک شامل اطلاعات کافی در مورد حوضههای آبریز و رود درههای خطرناک نبود که لازم بود شهروندان از توقف در نزدیکی آنها اجتناب کنند. با توجه به احتمال آبگرفتی و سیلاب در برخی مسیلها که توسط سازمان هواشناسی اعلام شده بود، انتظار میرفت که حداقل از روز جمعه ۱۵ آبان، هشدارهای لازم و دقیقی به اطلاع تمامی شهروندان برسد تا به این ترتیب از بروز بحران کاسته شود.
ترافیک افزایش یافت، هزینههای سفر به اوج رسید
عدم پاسخگویی به موقع و مناسب مدیریت شهری به بارانهای اخیر که از غروب روز جمعه آغاز شدند، به افزایش تردد خودروهای شخصی و تشکیل رواناب منجر شد که این امر در نهایت به ترافیک سنگین در پایتخت و در نتیجه افزایش دو برابری زمان سفرهای درون شهری و جهش قیمت تاکسیهای آنلاین منجر گردید و بدین ترتیب مزیتهای شهروندان تهرانی را تحت فشار قرار داد.
مسافران مترو افزایش یافت، پاسخگو بودیم
باران روز گذشته تعدادی از مسافران خودرواز را به سوی مترو جذب کرد تا از درگیری در ترافیک جلوگیری کنند. با این حال، برخی از مسافران مترو که تجربه ازدحام در روزهای بارانی را داشتند، ترجیح دادند که در این روز با خودرو به محل کار خود بروند و بهاین ترتیب از ازدحام مترو فراری شوند. با این وجود، اطلاعات مربوط به سفرهای صبحگاهی در مترو نشاندهنده عدم ازدحام در این وسیله حملونقلی بوده است.
رضا حشمتی، قائممقام عملیات شرکت بهرهبرداری متروی تهران، در گفتوگو با «دنیای اقتصاد» در مورد «عدم ازدحام مسافر» در اکثر ایستگاههای مترو در ساعات ابتدایی تا میانه روز شنبه شانزدهم آبان بهرغم ترافیک سنگین معابر بیان کرد: در پی صدور هشدار زرد برای تهران به دلیل بارندگی، شرکت بهرهبرداری مترو برنامهای دقیق برای افزایش ظرفیت جابهجایی مسافر طرحریزی کرده بود. وی افزود: در مواقع بارشهای شدید، مترو گزینهای ایدهآل برای جابهجایی شهروندان محسوب میشود؛ در حالی که اتوبوسهای معمولی و تندرو همچون خودروهای شخصی در ترافیک بند میمانند، مترو نقشی برجسته در جابهجایی افراد دارد. حشمتی ادامه داد: شرکت مترو با دقت برنامهریزی کرده است تا قطارها به شکل منظم حرکت کنند بدون آنکه کنسلی داشته باشند، و برای هر خط نیز دو رام قطار به عنوان پشتیبان در نظر گرفته شده تا در صورت بالا رفتن جمعیت مسافر در ایستگاهها، با اعزام قطارهای پشتیبان، مسافران به سرعت و بدون مشکل جابهجا شوند. همچنین، ۶ هزار دوربین نظارتی در سکوهای مترو مشغول رصد مداوم تعداد مسافران هستند تا در صورت نیاز با اعزام قطار جدید از بروز مشکلات جلوگیری شود.