آموزش خودمراقبتی؛ رویکرد نوین در مقابله با اعتیاد
طبق اعلام ایسنا، دکتر مجید قربانی، مدیر کل پیشگیری در ستاد مبارزه با مواد مخدر، در یک نشست تعاملی با دبیران شوراهای هماهنگی مبارزه با مواد مخدر استان ها و کارشناسان پیشگیری از سراسر کشور، بر لزوم تغییر رویکردهای پیشگیری از اعتیاد تأکید کرد و اظهار داشت: برای بهبود عملکرد در این حوزه و نیل به اهداف معین شده در قانون برنامه هفتم پیشرفت، باید راه‌های سنتی را پشت سر گذاشت و به سمت پیشگیری‌های علمی، سازمان‌یافته، هدفمند و مبتنی بر شواهد رفت.
وی در ادامه به تکلیف قانون برنامه هفتم پیشرفت در راستای کاهش ۱۰درصدی میزان شیوع اعتیاد اشاره کرد و گفت: تحقق این هدف، چالشی بزرگ به‌شمار می‌آید. خوشبختانه دو شیوع‌شناسی قبلاً صورت گرفته و دو مورد دیگر نیز تا پایان سال جاری اجرا خواهد شد. نتایج این تحقیقات، پایه‌گذار و منبع داده‌های لازم برای برنامه‌ریزی و طراحی مداخلات پیشگیرانه به شمار می‌آید.
قربانی با بیان اینکه اعتیاد در گذشته بیشتر به‌عنوان بیماری‌ای زیستی، روانی و اجتماعی شناخته می‌شد، گفت: در برخی از تعاریف، ابعاد فرهنگی، سیاسی، اقتصادی و معنوی به این پدیده افزوده شده است. به تناسب، پیشگیری نیز به مجموعه اقداماتی اطلاق می‌شد که با هدف جلوگیری از وقوع بیماری انجام می‌گرفت.
وی با تأکید بر سطوح سه‌گانه پیشگیری تصریح کرد: پیشگیری اولیه شامل مداخلاتی است که قبل از بروز بیماری انجام می‌شوند، پیشگیری ثانویه شامل مداخلات زودهنگام با هدف کاهش شیوع و پیشگیری سطح سوم مداخلاتی است که به کاهش آسیب کمک می‌کنند. با توجه به تکلیف تعیین‌شده در قانون برنامه هفتم، اهمیت ویژه ای به پیشگیری ثانویه و مداخلات فوری می‌بخشیم.
مدیر کل پیشگیری ستاد مبارزه با مواد مخدر ضمن اشاره به تحولات رویکردهای پیشگیری در سال‌های اخیر، اظهار داشت: این دفتر با حدود ۱۶ تا ۱۷ دستگاه به‌طور رسمی تفاهم‌نامه همکاری دارند و به‌طور کلی ۲۳ تا ۲۴ دستگاه در جامعه هدف و مسیری که ما در نظر داریم، فعالیت می‌کنند. لازم است از بین این دستگاه‌ها تعدادی را به‌عنوان اولویت‌های اصلی انتخاب کنیم که در این زمینه به مشارکت و نظر کارشناسان استان‌ها نیاز داریم.
وی افزود: رویکردهای زیستی، روانی و اجتماعی، رویکرد رشدمدار و متمرکز بر چرخه زندگی، رویکرد مبتنی بر شواهد و رویکرد نظام‌مند و چند سطحی به‌عنوان اصول بنیادین برنامه‌های پیشگیری همچنان مطرح هستند.
قربانی چهار بستر اصلی اجرای برنامه‌های پیشگیری را شامل محیط‌های آموزشی و دانش‌آموزی، محیط‌های کار و اشتغال، خانواده و محیط‌های شهری و روستایی برشمرد و گفت: در کنار این چهار بستر باید به حوزه‌هایی مانند تولید محتوا و فضای مجازی نیز توجه جدی نشان دهیم؛ زیرا این ظرفیت‌ها می‌توانند در تمامی محیط‌های یادشده ایفای نقش نمایند.
وی در ادامه بر ضرورت تدوین پیشگیرانه برنامه‌های سال ۱۴۰۶ تأکید کرد و گفت: برنامه‌های پیشگیری باید با همکاری دستگاه‌ها و استان‌ها در نظر گرفته شوند و با توجه به محتوای برنامه‌ها، روش‌های اجرا و میزان اثرگذاری آنها تدوین گردند. انتظار می‌رود دبیران شوراهای هماهنگی و کارشناسان استان‌ها پیشنهادات و مشورت‌های خود را برای طراحی دقیق‌تر این برنامه‌ها ارائه دهند.
تمرکز بر افراد در معرض خطر و مداخلات زودهنگام
مدیر کل پیشگیری ستاد مبارزه با مواد مخدر با تبیین تفاوت دیدگاه تحولی و روش‌های سنتی بیان کرد: اعتیاد امروزه به‌عنوان یک بیماری مزمن، پیش‌رونده و عودکننده شناخته شده و پیشگیری دیگر صرفاً به معنای جلوگیری از بروز یک بیماری نیست، بلکه شامل توانمندسازی فرد، خانواده و جامعه نیز می‌شود.
وی افزود: در این رویکرد باید دیدی سیستمی و جامع نسبت به پیشگیری داشته باشیم و از اقدامات جداگانه و تمرکز بر یک متغیر پرهیز کنیم. همچنین نمی‌توانیم فقط به پیشگیری اولیه و برنامه‌های عمومی اکتفا کنیم، بلکه بایستی مناطق پرخطر، افراد در معرض خطر و شرایطی را که زمینه‌ساز تمایل به مصرف مواد می‌شود، شناسایی و مداخلات زودهنگام را با هدف کاهش شیوع در این مناطق به‌کار گیریم.
قربانی تأکید کرد: با توجه به محدودیت منابع و زمان، برنامه‌های انتخابی باید در اولویت قرار گیرند تا افرادی که در معرض خطر بیشتری از گرایش به مصرف مواد هستند، به‌طور مستقیم تحت پوشش مداخلات پیشگیرانه قرار گیرند.
آموزش مهارت‌های زندگی و خودمراقبتی؛ محور جدید پیشگیری از اعتیاد
وی بر لزوم دگرگونی رویکردهای آموزشی تأکید کرده و اظهار داشت: تحقیقات و مطالعات نشان می‌دهند که رویکردهای صرفاً اطلاع‌رسانی و آموزش‌های عاطفی، تأثیر لازم را نداشته‌اند و تقریباً تمامی محققان و متخصصان بر ضرورت تمرکز بر رویکردهای توانمندسازی هم‌نظر هستند.
قربانی همچنین اظهار داشت: آموزش مهارت‌های زندگی و مهارت‌هایی که فرد را در مراقبت از خود توانمند می‌کنند، باید در کانون برنامه‌های پیشگیری قرار گیرد و محور خودمراقبتی نیز بیش از پیش مورد توجه قرار گیرد.
مدیر کل پیشگیری ستاد با ارجاع به استانداردهای بین‌المللی پیشگیری از اعتیاد افزود: در سطح جهانی، مداخلات پیشگیرانه بسیار زودتر آغاز می‌شوند و براساس آخرین استانداردهای سازمان‌های بین‌المللی، این مداخلات حتی پیش از تولد و در دوران بارداری آغاز شده و تا اوایل بزرگسالی ادامه می‌یابند. بنابراین، لازم است که برنامه‌های پیشگیری را از سنین پایین شروع کرده و در مراحل مختلف زندگی استمرار دهیم.
قربانی ادامه داد: یکی دیگر از الزامات تحولی در زمینه پیشگیری، توجه خاص به ارزیابی و سنجش اثر بخشی برنامه‌ها است. ارزیابی اثر بخشی باید یکی از محورهای اصلی ما باشد. این مسئله در چک‌لیست ارزیابی حوزه پیشگیری در استان‌ها نیز گنجانده شده و ضروری است که در برنامه‌های سال ۱۴۰۶ با دقت بیشتری به آن پرداخته شود.
وی تصریح کرد: باید مشخص شود که اقدامات و مداخلات پیشگیرانه تا چه حد موثر بوده‌اند و نتایج حاصل چگونه می‌تواند در اصلاح برنامه‌ها و تدوین مجدد مداخلات مورد استفاده قرار بگیرد. همچنین، شاخص‌های ارزیابی و پاسخ‌گویی باید برنامه‌های کوتاه‌مدت، میان‌مدت و بلندمدت را شامل شوند.
مدیر کل پیشگیری ستاد مبارزه با مواد مخدر ۶ مولفه کلیدی الگوی آینده پیشگیری از اعتیاد را علم‌محوری، انسان‌محوری، خانواده‌محوری، جامعه‌محوری، فناوری‌محوری و هوشمندی و نتیجه‌محوری عنوان کرد و گفت: این مولفه‌ها باید به‌عنوان مبنای عمل در طراحی و اجرای برنامه‌های پیشگیری مورد استفاده قرار گیرند.
وی افزود: برای محقق ساختن تکلیف قانون برنامه هفتم پیشرفت در زمینه کاهش شیوع، باید بر این ۶ مولفه تمرکز کنیم و برنامه‌های خود را به‌صورتی هدفمند پیگیری کنیم.
قربانی با اشاره به ارسال چک‌لیست ارزیابی حوزه پیشگیری به استان‌ها بیان کرد: دبیران شوراهای هماهنگی باید توجه ویژه‌ای به این چک‌لیست، به‌ویژه بخش ارزیابی اثربخشی داشته باشند؛ زیرا بدون اندازه‌گیری نتایج مداخلات پیشگیرانه، امکان اصلاح و تنظیم عملکرد فعال وجود ندارد. همچنین، میزان همکاری دستگاه‌های عضو کمیته فرهنگی و پیشگیری در پیشبرد برنامه‌ها نیز باید مورد ارزیابی قرار گیرد.
مدیر کل پیشگیری ستاد مبارزه با مواد مخدر در پایان در رابطه با اعتبارات حوزه پیشگیری گفت: با وجود شرایط اقتصادی کشور، امسال با رایزنی‌های انجام‌شده، موفق به کسب اعتبار بیشتری برای حوزه پیشگیری شده‌ایم.
بنابر اعلام روابط عمومی ستاد مبارزه با مواد مخدر، وی در خاتمه بر اهمیت سرمایه‌گذاری در زمینه پیشگیری از اعتیاد تأکید کرد و خاطرنشان کرد: هزینه‌کرد در حوزه پیشگیری نه‌تنها هزینه نیست، بلکه سرمایه‌گذاری می‌باشد و باید این سرمایه‌گذاری به‌درستی و به گونه‌ای مناسب صورت پذیرد تا با آثار مثبت برنامه‌ها و مداخلات پیشگیرانه مواجه شویم.
انتهای پیام