تداوم درگیری با یادآوریهای دردناک و انتقاد از خود؛ کی باید به مشاور مراجعه کنیم؟
مرضیه عزیزیمعین، روانشناس در گفتوگو با ایسنا، ضمن بیان تفاوت میان مسئولیتپذیری و دلیلتراشی، به مفهوم «بخشایش خود» اشاره کرد و گفت: این مفهوم به هیچ وجه به معنای تبرئه کردن فرد از اشتباهاتش یا ارائه توجیهات ساختگی نیست. بخشایش خود بدین معناست که فرد بهطور کامل بپذیرد که انتخابش نادرست بوده؛ بهعنوان مثال، بایستی اعتراف کند که «میدانم نباید این رشته یا شغل را انتخاب میکردم». در چنین شرایطی، فرد مسئولیت اجتماعی و تبعات عمل خود را قبول کرده و به جای غرقشدن در احساس پشیمانی، از آن تجربه برای یادگیری بهرهبرداری میکند؛ مثلاً دریافته که روش مطالعهاش برای کسب رتبهای مطلوب کفایت نمیکرده است.
این روانشناس ادامه داد: در فرایند رواندرمانی، هدف اصلی کمک به فرد جهت رهایی از تخطئه خود است. حتی اگر فرد در حقیقت مقصر باشد، باید به او یادآوری کرد که تصمیماتش بر اساس سطح آگاهیاش در زمان اتخاذ شده است. او نباید مدام به خود بگوید «چقدر در گذشته اشتباه کردهام» یا «من فردی هستم که اصلاح نمیشوم». فرد باید از حالت قربانی انتقادات گذشته خارج شده و به جایی برسد که با تکیه بر آگاهی کنونی خود، بتواند به خویش یاری رسانده و از تکرار لغزشها جلوگیری کند.
عزیزیمعین در ادامه به نتایج مثبت و مراحل دستیابی به «خودبخشندگی سالم» پرداخت و گفت: مداخلات رواندرمانی میتوانند به فرد یاری رسانند تا علاوه بر خودبخشش، پیامدهای مثبت این فرایند را نیز درک کند.
چهار رکن اصلی در «خودبخشندگی سالم»
او با اشاره به اینکه خودبخشندگی سالم در چهار رکن اصلی دستهبندی میشود، افزود: پذیرش مسئولیت یعنی پذیرفتن نتایج بدون سرزنش مداوم؛ یادگیری از تجارب به معنای استخراج درسهای کارآمد از گذشته؛ جبران و اصلاح یعنی تلاش برای تغییر در حال حاضر، مانند تغییر شیوه مطالعه جهت موفقیت در آزمونهای آتی، تلاش برای جبران نواقص مالی یا بهبود روابط عاطفی با خانواده و در نهایت خاتمه خودسرزنشگریهای دائم به معنای رها کردن چرخه تکراری بیان مشکلات و سرزنشهای بیپایه است.
به گفته این روانشناس، گاهی فکر کردن به گذشته نشانهای از بیماری نیست، اما اگر این دغدغه بخش زیادی از افکار فرد را به خود مشغول کند، باید هشیار باشد.
او ادامه داد: نشانههای هشداردهندهای که نیاز به مراجعه به روانشناس را مطرح میکند، زمانی است که فرد میگوید «نمیخواهم فکر کنم، ولی مدام به ذهنم میآید» که نشاندهنده از دستدادن کنترل ذهن بر افکارش است. همچنین اختلال در عملکردهای حیاتی که در آن این درگیریهای ذهنی باعث بیخوابی، کاهش تمرکز و افت محسوس در عملکرد شغلی، تحصیلی و روابط خانوادگی میشود، جای مراجعه به روانشناس را دارد.
عزیزیمعین به این نکته اشاره کرد: اجتناب شدید یعنی فرد به دلیل ترس از تکرار تجربیات تلخ گذشته، از موقعیتهای جدید فاصله میگیرد؛ بهعنوان مثال، دیگر برای ازدواج اقدام نمیکند، در آزمونها شرکت نمیکند یا از ارتباط با دوستان و خانواده دوری میکند و... و تخریب روابط کنونی به این شکل که فرد قادر به تجربه روابط سالم در حال حاضر نیست، زیرا خاطرات گذشته یا رفتار والدین در دوران کودکی بهعنوان مانع در برابر ایجاد ارتباطات جدید عمل میکنند.
این روانشناس به این نکته تأکید کرد که در بسیاری از مواقع، درگیری با گذشته تنها نشخوار فکری سادهای نیست و گفت: زمانیکه خاطرات بهصورت افکار ناخواسته و مکرر همراه با واکنشهای عاطفی شدید بروز میکنند، حتماً باید به رواندرمانگر مراجعه کرد. در این موارد ممکن است ریشه مشکل ناشی از اختلالاتی چون افسردگی، اضطراب یا PTSD (اختلال استرس پس از سانحه) باشد. در این مرحله، درمانگر بهجای تمرکز صرف بر خاطره، میبایست بر اختلال اصلی تمرکز کند تا با بهبود وضعیت روانی فرد، الگوی نشخوار فکری نیز بهتدریج اصلاح شود.
هدف رواندرمانی؛ پاککردن گذشته یا مدیریت آن؟
عزیزیمعین در پایان خاطرنشان کرد: هدف روانشناسان ما پاککردن گذشته نیست، زیرا فراموشی کامل امکانپذیر نیست. هدف اصلی، کاهش تأثیرات منفی آن خاطرات بر زندگی روزمره است. فرد سالم کسی نیست که هیچ خاطره تلخی نداشته باشد، بلکه کسی است که میتواند خاطرات را به یاد آورد بدون اینکه به آن خاطرهها اجازه دهد کنترل زندگی و احساساتش را به دست گیرند. ما در مسیر درمان به فرد کمک میکنیم تا با پذیرش گذشته، با آرامش در حال حاضر زندگی کند و نگرانی از آینده نداشته باشد.
انتهای پیام