خروجی نشست رهبران آمریکا، چین و روسیه در شنزن/نگاه اروپا به هرگونه توافق سه قدرت جهانی
فریدون مجلسی، کارشناس مسائل آمریکا در تشریح ابعاد و خروجی نشست سه جانبه رهبران چین، آمریکا و روسیه در گفتوگو با ایلنا اظهار کرد: مذاکرات میان رهبران سه قدرت بزرگ جهان، دیداری بداهه و صرفاً تشریفاتی نیست که در جریان آن طرفها تازه درباره موضوعات مورد بحث تصمیم بگیرند. چنین ملاقاتی حاصل برنامهریزیهای قبلی، سفرهای مقدماتی، تماسهای دیپلماتیک و بررسیهای کارشناسی است. پیش از برگزاری نشست، موضوعات مورد مذاکره مشخص و تفکیک شده و طرفها میدانند درباره چه مسائلی باید به تصمیم برسند. بنابراین، دیدار در چنین سطحی عمدتاً برای اتخاذ تصمیم درباره موضوعاتی صورت میگیرد که گفتوگوها و بررسیهای اولیه آنها پیشتر انجام شده است.
وی ادامه داد: یکی از محورهایی که در اظهارات و مواضع سه طرف نیز به آن اشاره شده، ضرورت هشدار به جهان درباره خطرات تسلیحات هستهای و سایر سلاحهای قدرتمند است. هر سه کشور از توانمندیهای نظامی و تسلیحاتی گستردهای برخوردارند و در عین حال تمایلی ندارند این سلاحها در اختیار هر بازیگری قرار گیرد. ازاینرو، کنترل و مدیریت تسلیحات و جلوگیری از گسترش آنها میتواند یکی از موضوعات مورد توافق این قدرتها باشد.
این تحلیلگر سیاسی تصریح کرد: در ارتباط با ایران نیز اگرچه تصمیمگیریها و گفتوگوهای بیشتر به پایان سال موکول شده است، اما به نظر میرسد اشاره به موضوع هستهای، ایران را نیز در بر میگیرد. در شرایط کنونی، مسئله هستهای ایران و ارزیابی تهدیدآمیز یا غیرتهدیدآمیز بودن آن همچنان در فضای سیاسی بینالمللی با ابهام همراه است. به همین دلیل، ایران یکی از موضوعات مهمی است که نمیتوان در بررسی توافقهای احتمالی قدرتهای بزرگ آن را نادیده گرفت.
وی افزود: در کنار این مسائل، جایگاه اروپا نیز اهمیت ویژهای دارد. کشورهای اروپایی اگرچه بهصورت انفرادی در این نشست سهجانبه حضور نداشتند، اما مجموعه اتحادیه اروپا یکی از بازیگران مهم نظام بینالملل است و لازم است در جریان نتایج و تحولات این مذاکرات قرار گیرد.
مجلسی گفت: یکی دیگر از محورهای اصلی مذاکرات، جنگ اوکراین و نقش کشورهای اروپایی در تداوم یا پایان آن است. به نظر میرسد از اروپا خواسته شده است از کمکهای بیشتر به اوکراین خودداری کند تا زمینه برای توقف درگیریها و دستیابی به صلح فراهم شود. حمله اخیر اوکراین به پل راهبردی کریمه که این منطقه را به سرزمین اصلی روسیه متصل میکند، در همین فضای حساس رخ داد و ارتباط مستقیم از این مسیر را موقتاً مختل کرد. چنین تحولاتی میتواند بر روند توافقهای سیاسی و مذاکرات پیشین تأثیر منفی بگذارد؛ همانگونه که گاهی در آستانه توافقهای مهم، وقوع رویدادهای ناگهانی مسیر تفاهم را دشوار میکند.
وی اضافه کرد: بر اساس برخی برداشتها از رویکرد پیشنهادی ترامپ، یکی از راهحلهای پایان جنگ میتواند پذیرش واگذاری کریمه و مناطق دونتسک و جمهوریهای خودخوانده به روسیه از سوی اوکراین باشد؛ مناطقی که گرایش سیاسی و اجتماعی بخش مهمی از ساکنان آنها به روسیه است. در مقابل، احتمال مطرح شدن عضویت اوکراین در ناتو نیز وجود دارد؛ موضوعی که روسیه تاکنون با آن موافقت نکرده است. در مجموع، به نظر میرسد دو محور اصلی مذاکرات قدرتهای بزرگ، ایران و اوکراین بودهاند.
این دیپلمات پیشین کشورمان خاطرنشان کرد: مسئله ایران از جهات مختلف برای این کشورها اهمیت دارد. بازگشایی تنگه هرمز، برقراری جریان آزاد انرژی در بازارهای بینالمللی و رفع نگرانیها درباره تهدیدهای نظامی و تسلیحاتی، از جمله موضوعات مورد توجه آنهاست. البته نگرانیهای مطرحشده درباره تسلیحات کشتار جمعی ممکن است نگرانی واقعی باشد یا بهانهای سیاسی برای اعمال فشار بیشتر بر ایران؛ همان رویکردی که پیشتر در پرونده عراق نیز شاهد آن بودیم. امید است چنین سناریویی درباره ایران تکرار نشود.
وی گفت: بعید است رهبران سه قدرت بزرگ بدون دستیابی به توافقهایی در سطح اصول و کلیات، چنین دیدار مهمی را ترتیب داده باشند. بااینحال، اجرای توافقهای سهجانبه درباره کشورهای دیگر به رضایت و مشارکت همان کشورها نیز وابسته است. در موضوع ایران، هرگونه تفاهم پایدار باید بر پایه مجموعهای از تعهدات متقابل شکل بگیرد، تضمین آزادی رفتوآمد بینالمللی در تنگه هرمز، در مقابل رفع محاصره دریایی ایران؛ مذاکره درباره رفع تحریمها؛ و کاهش و توقف مخاصمات و تهدیدهای نظامی در منطقه.
مجلسی در پایان خاطرنشان کرد: در نهایت، راهحل پایدار نه در تداوم تقابل و افزایش خسارتها، بلکه در گفتوگو، تفاهم و پذیرش منافع متقابل نهفته است. ایران برای عبور از شرایط دشوار کنونی بیش از هر چیز به صلح، امنیت، حفظ استقلال و تمامیت ارضی و بازگشت به روابط عادی با جهان نیاز دارد.