فشار خون ثانویه چیست؟ / چرا ایجاد می شود و علائم مشکوک آن کدامند؟
ساعت 24- فشار خون ثانویه عبارت است از فشار خون بالا که در اثر اختلال زمینهای دیگری ایجاد میشود. مشکلات متعددی که بر کلیهها، سیستم غدد درون ریز و رگهای خونی تاثیر میگذارند، در نهایت باعث فشار خون ثانویه خواهند شد. فشار خون بالا در یک فرد جوان یا افزایشی که به طور بسیار ناگهانی و با شدت قابل توجه رخ دهد، غالبا نشان دهنده فشار خون ثانویه است.
فشار خون اولیه در مقابل ثانویه فشار خون اولیه که در عین حال تحت عنوان فشار خون اساسی نیز شناخته میشود، در قالب فشار خون بالا که وابسته به بیماری زمینهای نیست، تعریف شده است. این حالت شایع ترین شکل فشار خون بالا و مسئول 90 درصد موارد است.
عوامل ژنتیکی، پیری و شیوه زندگی مانند رژیم غذایی و سبک زندگی کم تحرک (غیرفعال) در ایجاد فشار خون اولیه نقش پر رنگی دارند.
از سوی دیگر، فشار خون ثانویه فشار خون بالایی است که مستقیما توسط اختلال دیگری ایجاد میشود. در صورت مشاهده علائم زیر باید به احتمال بروز فشار خون ثانویه مشکوک شد:
- به طور ناگهانی رخ میدهد یا تشدید می یابد
- در سنین پایین تشخیص داده میشود
- با تجویز حتی چندین دارو کنترل نمیشود
- دارای ویژگیهای خاصی است که یک علت زمینهای مشخص را نشان میدهند
گفتنی است که اطلاعات کامل مرتبط با این بیماری از طریق وب سایت دانشگاه جرج واشینگتن و کالج آمریکایی قلب و عروق قابل دسترسی هستند.
هرآنچه باید درباره پرفشاری خون ثانویه بدانیم
چه چیزی فشار خون بالا در نظر گرفته میشود؟ فشار خون بالا به طور کلی به فشار خونی گفته می شود که در چندین بار اندازه گیری از 130/80 میلی متر جیوه (mmHg) بیشتر باشد. همچنین بسته به اینکه مستقیما توسط اختلال دیگری ایجاد شده باشد یا خیر نیز میتوان آن را تحت عنوان فشار خون اولیه یا ثانویه طبقه بندی کرد.
عوامل خطر فشار خون بالا عبارت اند از:
- ژنتیک
- سن
- شیوه زندگی کم تحرک
- الگوهای غذایی نامناسب مانند مصرف زیاد نمک، استعمال سیگار، دیابت و چاقی
هر فردی که فشار خون بالایی دارد باید برای درمان توسط پزشک متخصص تحت نظر باشد. کسانی که خوانش های بسیار بالا دارند که با علائم نیز همراه است (مانند سردرد شدید یا گیجی)، و همچنین افرادی که درد قفسه سینه یا ضعف در یک طرف صورت یا بدن دارند، باید سریعا به پزشک معالج خود مراجعه کنند.
علل فشار خون ثانویه - فشار خون رنوواسکولار
شریانهای کلیوی دو شریان هستند که از آئورت، شریان اصلی که خون را از قلب به بقیه بدن می برد، منشا می گیرند. این شریانها خون را به هر یک از کلیهها می آورند و هنگامی که مسدود شوند، کلیهها جریان خون کمتری دریافت میکنند. این اتفاق سبب ترشح هورمون رنین خواهد شد.
رنین در نهایت فشار خون را از طریق تاثیراتش بر سدیم، احتباس مایعات و واکنش عروق خونی از طریق سیستم رنین-آنژیوتانسین-آلدوسترون (RAA) افزایش میدهد. بیشتر تنگیهای شریان کلیوی به دلیل تصلب شرایین (تجمع پلاکهای کلسترول در شریان های کلیوی) رخ میدهند.
عوامل خطر آترواسکلروز عبارت اند از:
- کلسترول بالا
- استعمال سیگار
- دیابت
- امراض کلیوی
مشکلات متعدد در کلیهها که بر سیستم فیلتراسیون و عروق خونی کوچک آنها تاثیر میگذارند و نهایتا منجر به بیماری پارانشیم کلیوی می شوند، یکی از شایع ترین علل فشار خون ثانویه هستند.
امراض کلیوی میتوانند دلایل زیادی داشته باشند و افراد را در هر سنی تحت تاثیر قرار دهند. بیماریهای کلیوی از طریق حمل نادرست مایعات و الکترولیت ها و همچنین از طریق فعال شدن سیستم RAA باعث فشار خون بالا می شوند.
درمان بیماریهای کلیوی شامل موارد زیر است:
- درمان علت زمینه ای
- جلوگیری از پیشرفت بیماری کلیوی
- محدود کردن مصرف سدیم و مایعات
- مصرف داروهای کاهنده فشار خون
- دیالیز یا پیوند کلیه (در موارد شدید)
- هیپرآلدوسترونیسم
هیپرآلدوسترونیسم یکی از علل پرفشاری خون ثانویه است که اغلب نادیده گرفته میشود.
آلدوسترون هورمونی است که توسط غدد فوق کلیوی ساخته میشود و در احتباس سدیم و مایعات نقش دارد. سطوح بیش از حد آلدوسترون ممکن است ناشی از فعالیت بالای سلولهای آدرنال یا تومور باشد. آلدوسترون باعث می شود که کلیه ها نمک و مایعات را نگه دارند که باعث افزایش حجم خون و فشار خون خواهد شد.
- آپنه انسدادی خواب
آپنه انسدادی خواب (OSA) از طریق اثراتی که بر ریهها و قلب دارد به فشار خون بالا منجر میشود. طی خواب، افراد مبتلا به OSA دچار انسداد راههای هوایی می شوند که شامل خروپف، نفس نفس زدن و ایجاد وقفه در تنفس است. این وضعیت سیستم عصبی سمپاتیک را فعال میکند و باعث افزایش فشار خون میشود.
آپنه انسدادی خواب با مطالعه خواب تشخیص داده میشود. این بیماری به کمک دستگاههای دهانی که روی دندانها قرار میگیرند یا فشار مثبت مداوم راه هوایی (CPAP) درمان می شود.
در روش دوم فرد ماسکی را روی صورت خود قرار میدهد که جریان ثابتی از اکسیژن را طی فرآیند خواب تامین می کند.
هرآنچه باید درباره پرفشاری خون ثانویه بدانیم
- داروها و مصرف مواد
برخی از داروها میتوانند باعث فشار خون ثانویه شوند. از این رو بهتر است در خصوص داروهای مصرفی خود و ریسک افزایش فشار خون با پزشک معالج و یا داروساز مشورت کنید.
برخی از داروهایی که فشار خون را افزایش میدهند عبارت اند از:
- قرصهای ضد بارداری خوراکی
- داروهای ضد التهابی غیراستروئیدی (NSAIDs) مانند ایبوپروفن و ناپروکسن
- برخی از داروهای ضد افسردگی مانند ونلافاکسین
- محصولات گیاهی مانند افدرا و شیرین بیان
- برخی از داروهای سرکوب کننده ایمنی مانند سیکلوسپورین و تاکرولیموس
الکل و مواد مخدر مانند کوکائین، آمفتامینها و استروئیدهای آنابولیک نیز فشار خون را افزایش میدهند.
- اختلالات تیروئید
هم پرکاری و هم کم کاری تیروئید میتواند باعث افزایش فشار خون شود. در حالی که اختلالات تیروئید شایع هستند،
دلیل متداول فشار خون ثانویه محسوب نمی شوند.
اگر فشار خون بالا همراه با سایر علائم اختلال عملکرد تیروئید مانند تغییر در سطح انرژی و وضعیت مو و ناخنها باشد، توصیه به بررسی تیروئید میشود.
- فئوکروموسیتوما
فئوکروموسیتوما یک تومور نادر غده فوق کلیوی است که سبب آزادسازی کاتکول آمینها میشود.
کاتکول آمینها هورمونهای استرس و مسئول پاسخ جنگ و گریز هستند که بر سایر عملکردهای بدن از جمله فشار خون هم تاثیر میگذارند. افراد مبتلا به فئوکروموسیتوما معمولا حملات متناوب فشار خون، سردرد و بی قراری را تجربه میکنند.
- کوآرکتاسیون آئورت
کوآرکتاسیون آئورت یک ناهنجاری مادرزادی است که در آن رگ خونی اصلی بدن باریک است. تنگی شدید میتواند دلیل فشار خون بالا در کودکان باشد، در حالی که تنگی خفیف تر غالبا تا بزرگسالی تشخیص داده نمیشود.
افراد مبتلا به کوآرکتاسیون آئورت ممکن است مبتلا به ناهنجاریهای قلبی مانند نقص دیواره بین بطنی نیز باشند.
در هر جوان مبتلا به فشار خون بالا باید به کوآرکتاسیون آئورت مشکوک بود. میتوان آن را با جراحی یا درمانهایی که کمتر تهاجمی هستند، مدیریت کرد. با این حال، تنگی ممکن است مجدد عود کند و فشار خون بالا ادامه یابد.
- سایر اختلالات غدد درون ریز
برخی از اختلالات غدد درون ریز نادر نیز میتوانند باعث فشار خون ثانویه شوند، از جمله:
- آکرومگالی
- هیپرپاراتیروئیدیسم اولیه
- هیپرپلازی مادرزادی آدرنال
- سندرم کوشینگ این اختلالات با آزمون های آزمایشگاهی تشخیص داده می شوند که ممکن است شامل آزمایشهای تحریک هورمونی و یا آزمایشهای تصویربرداری باشند. درمان هم با توجه به علت زمینهای خاص متفاوت است؛ دارو، جراحی و یا ترکیبی از هر دو. عصر ایران
ساعت 24 از انتشار نظرات حاوی توهین و افترا و نوشته شده با حروف لاتین (فینگیلیش) معذور است.