زمان ایدهال برای مشاهده بارش شهابی برساوشی/ کدام سمت آسمان را رصد کنیم؟
تینا مزدکی_ بارش شهابی برساوشی، به عنوان یکی از بارشهای شهابی شناختهشده و مورد توجه در سال، به ویژه در تابستان، آسمان نیمکره شمالی را به بهشتی برای عاشقان نجوم تبدیل میکند. در سال جاری نیز این بارش در شرایطی خاص به اوج میرسد که وضعیت ماه مناسب برای مشاهده شهابها بوده و ابعاد تاریک آسمان میتواند به رصد شهابهای کمرنگتر کمک کند.
به منظور بررسی زمان اوج بارش برساوشی، بهترین شرایط رصد، وضعیت ماه و چگونگی شکلگیری این پدیده، گفتوگویی با کاظم کوکرم، مدرس نجوم در خبرآنلاین انجام دادهایم.
آخر هفتهای شگفتانگیز برای آسماندوستان
کاظم کوکرم، روزنامهنگار علمی و مدرس نجوم در پاسخ به سوالی درباره زمان اوج بارش برساوشی توضیح میدهد:« زمان اوج بارش شهابی برساوشی امسال در ساعت ۱۸ و ۲۳ دقیقه روز پنجشنبه، ۲۲ مردادماه مشخص شده است. اما با توجه به اینکه در آن زمان صورت فلکی برساوش و مرکز این بارش شهابی 아직 برای ما در ایران طلوع نکرده و همچنین در آن ساعت روز است، بهتر است به این زمان به عنوان زمان دقیقی برای مشاهده شهابها نگاه نکنیم.»
او ادامه میدهد که در واقع برای رصدگران ایرانی، بامداد پنجشنبه و بامداد جمعه بهترین ساعات برای دیدن این بارش شهابی است. از حدود نیمه شب تا سپیده دم در این دو صبح، شرایط ایدهآلتر برای تماشای شهابهای برساوشی فراهم خواهند بود.
او اشاره میکند:« تعیین یک ساعت خاص برای مشاهده بارش شهابی واقعاً اهمیت چندانی ندارد. توصیه من این است که علاقهمندان از نیمه شب تا پیش از سپیده دم بر روی رصد آسمان تمرکز کنند.»
کوکرم همچنین به سوالی درباره اینکه کدام مناطق ایران بهترین شرایط را برای رصد برساوشی دارند، پاسخ میدهد:« قطعاً دور شدن از شهرها نقش زیادی دارد. به طور کلی، مناطق کوهستانی، به ویژه مکانهایی که از غبار، آلودگی نوری، ابر و رطوبت دورند، شرایط مناسبتری برای رصد دارا هستند. در شهرها، با وجود آلودگی نوری، مشاهده شهابهای مهمی از این بارش دشوار است. بنابراین اگر امکان دارد، بهتر است به مناطق اطراف شهر، به ویژه ارتفاعات و نقاط تاریک برویم.»
سخنگوی کمیته آماتوری انجمن نجوم ایران میگوید:« البته مناطق کویری نیز میتوانند آسمان تیرهای داشته باشند، ولی گرمای خیلی شدید در برخی نواحی کویری ممکن است این مناطق را کمتر توصیهپذیر کند. با توجه به پیشبینیهای جوی برای پایان هفته در نیمه شمالی کشور و دامنههای البرز، وجود شرایط ابری محتمل به خاطر مسافرت به نواحی کویری ممکن خواهد بود.»
او تأکید میکند که انتخاب مکان باید از نظر ایمنی مناسب باشد و سفر به مناطق خارج از شهر به شکل گروهی انجام گیرد. همچنین مناطق کوهستانی با کمترین آلودگی نوری، غبار، ابر و رطوبت باید در اولویت قرار گیرند و در صورت عدم امکان، مناطق کویری خارج از شهر میتوانند گزینههای مناسبی باشند؛ البته نه مکانهایی که در طول شب دماهای بسیار بالایی داشته باشند.
به کدام سو نگاه کنیم؟
کوکرم در پاسخ به پرسش اینکه برای پیدا کردن نقطه مناسب در آسمان باید به کدام سمت بنگریم، توضیح میدهد:« بهتر است به سمت شرق توجه داشته باشیم؛ یعنی صندلی یا محل نشستن خود را طوری تنظیم کنیم که رو به شرق باشیم و همزمان به بالای سر خود نگاه کنیم. حتی میتوانیم رو به شرق یا شمال بچینیم و قسمت بالای آسمان را زیر نظر قرار دهیم.
او پیشنهاد میدهد:« بهترین حالت این است که اگر امکانش فراهم باشد، زیراندازی بر روی زمین بیندازیم و دراز بکشیم تا بخش وسیعتری از آسمان در میدان دید ما باشد. در این حالت، لازم است که لباس گرم به همراه داشته باشیم؛ زیرا وقتی در مناطق کوهستانی به مدت طولانی بیحرکت بمانیم، سرما میتواند آزاردهنده باشد.»
وضعیت ماه در بهترین حالت ایدهآل است
این مدرس نجوم در پاسخ به پرسش درباره وضعیت ماه در شب اوج بارش امسال میگوید:« وضعیت ماه در شب اوج بارش امسال بسیار مطلوب است. ما در آغاز ماه قمری هستیم و این مسأله شرایط ایدهآلی برای رصد به وجود میآورد. در واقع در روز چهارشنبه، ۲۱ مردادماه، یک خورشیدگرفتگی کلی رخ میدهد که از اسپانیا، بخشی از غرب اروپا و شمال آمریکای شمالی قابل مشاهده است. این بدان معناست که ماه نزدیک خورشید قرار خواهد داشت و در نتیجه در شب، ماه در آسمان نخواهد بود.
سخنگوی کمیته آماتوری انجمن نجوم ایران میگوید که این دقیقاً یکی از آن شرایط ایدهآل است که برای مشاهده اوج بارش شهابی ممکن است اتفاق بیفتد. امسال، اوج بارش برساوشی همزمان با отсутств ماه در آسمان قرار گرفته و همچنین این رویداد با تعطیلات و پایان هفته همزمان است. در نتیجه تمامی این عوامل، شرایط بسیار مناسبی را برای رصدگران فراهم میکند.
مسیر سایه ماه روی زمین در خورشیدگرفتگی پیش رو
ذراتی که آسمان شب را زیبا میکنند
او همچنین در پاسخ به سوال درباره چگونگی شکلگیری بارش شهابی برساوشی میگوید:« بیشتر بارشهای شهابی به دلیل برخورد ذرات باقیمانده از حرکت دنبالهداران به دور خورشید با جو زمین به وجود میآیند. به این شیوه، ممکن است مدار گردش زمین به دور خورشید در نقاطی با مدار دنبالهداری تقاطع داشته باشد. زمین هر سال در یک زمان مشخص به آن منطقه میرسد و با ذراتی که از عبور دنبالهدار در آن راه باقیماندهاند، برخورد میکند.»
او تشریح میکند:« زمین معمولاً هر سال بین ۲۶ تیر تا دوم شهریور به بخشی از مدار خود میرسد که با ذرات باقیمانده از دنبالهدار سوئیفت-تاتل برخورد میکند. این ذرات که ابعادی مشابه دانههای شن و ریگ دارند، وقتی که با سرعت بسیار زیاد وارد جو زمین میشوند، ایجاد اصطکاک و همچنین یونیزاسیون اتمهای جو زمین موجب میشود که این فرآیند به شکل رگههای درخشان نور در آسمان دیده شود.»
او همچنین بیان میکند که هر چه ذره تشکیلدهنده شهابواره بزرگتر باشد، شهاب حاصل نیز میتواند درخشانتر باشد. شهابها همچنین به رنگهای متفاوتی دیده میشوند و این رنگها میتوانند به سمت سبز، زرد یا آبی متمایل شوند. این رنگها نشاندهنده عناصری هستند که در فرآیند ورود ذره به جو بیشتر یونیزه شدهاند.
فرصتی بینظیر برای رصد آسمان
کوکرم در پاسخ به این سؤال که چرا برساوشی یکی از معروفترین و محبوبترین بارشهای شهابی سال است، میگوید:« یکی از دلایل محبوبیت برساوشی این است که در تابستان نیمکره شمالی رخ میدهد؛ به عبارتی در فصلی که اکثر دانشآموزان و دانشجویان تعطیل هستند و به طور کلی فصل سفر به شمار میرود. در این فصل، تماشای شهابها زیر آسمان شب نیز راحتتر است، زیرا از سرماهای سوزناکی که در شبهای زمستان وجود دارد خبری نیست. همچنین، برساوشی بارش شهابی پرباری است و هر سال در زمان اوج آن میتوان در شرایط مناسب، بیش از ۵۰ شهاب را در یک ساعت مشاهده کرد؛ البته به شرطی که آسمان تاریک و ستارهدار باشد و ابر، غبار، رطوبت و نور ماه رصد را دچار اختلال نکند.
او ادامه میدهد:« به همین دلیل، این بارش شهابی به یکی از رویدادهای محبوس و پرمخاطب نجومی تبدیل شده و تقریباً هر سال شرایط مشابهی نیز به وجود میآید؛ یعنی معمولاً اینطور نیست که یک سال بسیار ضعیف و سال دیگری بسیار قوی باشد. البته بارشهای شهابی دیگر نیز میتوانند جذابتر و با شدت بیشتر باشند. به عنوان مثال، بارش شهابی جوزایی که در روزهای ۲۲ و ۲۳ آذرماه رخ میدهد، از بارشهای بسیار جذاب است. برخی سالها هم بارشهایی مانند اژدهایی یا اسدی میتوانند چشمنواز باشند.
این مدرس نجوم تأکید میکند:« در سالهای اخیر، برساوشی که در تابستان شکل میگیرد، بارش شهابی جذابی بوده و طرفداران زیادی را به خود جلب کرده است. اما نمیتوان فراموش کرد که هر سال شرایط ماه به خوبی امسال نیست. در بسیاری از سالها، وجود ماهی روشن سبب میشود که شاهد شهابهای کمنورتر نباشیم. ولی امسال برای ما شرایط خاصی پیش آمده است و نبود ماه در آسمان فرصت خوبی برای رصد پدید آورده است.»
او در پاسخ به این پرسش که آیا برای تماشای بارش شهابی نیاز به تجهیزات خاصی هست یا خیر، میگوید:« برای دیدن بارش شهابی نیاز به هیچ ابزار خاصی نیست و با چشم غیرمسلح هم قابلیت مشاهده شهابها وجود دارد. کافی است در سکوت، به آسمان نگاه کنیم و تمرکز داشته باشیم. ممکن است تعداد قابل توجهی شهاب در آسمان ظاهر شود، اما بسیاری از آنها کمنور خواهند بود و در لحظه اول رصد ممکن است به هیچ وجه قابل مشاهده نباشند. همچنین ضروری است که توجهمان بیشتر به سمت بخش بالای آسمان باشد.»
پایگاه دادهای سازمان بینالمللی شهاب را پربار کنید!
او در پایان میافزاید:« در سفرها به همراه گروهها برای تماشای آسمان، اغلب شاهد این هستیم که افراد حواسشان به اطراف است و به جهات مختلف نگاه میکنند و در همین حال، از بالای سرشان تعداد زیادی شهاب میگذرد که متوجه نمیشوند. لذا توصیه میکنم که اعضای گروه در سکوت کنار یکدیگر نشسته یا دراز بکشند، به آسمان خیره شوند و بتوانند در بازههای زمانی مختلف شهابها را مشاهده و حتی شمارش نمایند.»
به گفته کاظم کوکرم، مدرس نجوم و سخنگوی کمیته آماتوری انجمن نجوم ایران، علاقهمندان میتوانند مشاهدات و رصدهای خود را به سازمان بینالمللی شهاب یا IMO اعلام کنند و از این مسیر به تکمیل دادهها و پایگاه اطلاعاتی این سازمان در زمینه مطالعات شهابها کمک نمایند.
۵۸۳۲۳
کد مطلب 2258942
