آخرالزمان شغلی به تعویق افتاد
شاید هوش مصنوعی در نهایت بسیاری از انسانها را از بازار کار کنار بزند، اما فعلاً هیچ نشانهای از چنین اتفاقی دیده نمیشود. اداره آمار کار آمریکا در ۴ سپتامبر اعلام کرد اقتصاد این کشور در ماه اوت ۱۶۲ هزار شغل جدید ایجاد کرده؛ رقمی بسیار بالاتر از انتظارها.
نرخ بیکاری نیز فقط ۴.۱ درصد است؛ کمتر از نرخ ثبتشده در تقریباً ۹۰ درصد ماههای نیمقرن گذشته.
کارگران جوان که اغلب بهعنوان نخستین قربانیان احتمالی هوش مصنوعی معرفی میشوند نیز عملکردی بهمراتب بهتر از انتظار داشتهاند. فاصله نرخ بیکاری میان افراد ۲۰ تا ۲۴ ساله و نرخ بیکاری کل، اکنون به یکی از پایینترین سطوح چند دهه اخیر رسیده است.
البته برخی شرکتها و کارکنان بهشدت از هوش مصنوعی آسیب دیدهاند. استخدام در بخش خدمات حرفهای و کسبوکار حدود ۱۰ درصد کمتر از میانگین سالهای ۲۰۱۵ تا ۲۰۱۹ است.
غولهای فناوری مانند مایکروسافت و متا در حال کاهش تعداد کارکنان خود هستند، زیرا کسبوکارهایشان را حول محور هوش مصنوعی بازطراحی میکنند.
شرکتهای کوچکتری مانند Block، مالک Square و Cash App، و Intuit، سازنده TurboTax و QuickBooks، نیز بخشی از نیروی انسانی را با رباتهای نرمافزاری جایگزین میکنند.
بر اساس آمار شرکت مشاوره اشتغال Challenger, Gray & Christmas، شرکتهای آمریکایی از ابتدای امسال بهطور متوسط هر ماه حدود ۱۶ هزار تعدیل نیرو مرتبط با هوش مصنوعی اعلام کردهاند.
اما اخراجهای مرتبط با AI در بازار کار آمریکا چندان بزرگ نیست
بااینحال، این تعدیل نیروها در مقایسه با گردش عظیم نیروی کار آمریکا چندان چشمگیر نیستند. کارفرمایان آمریکایی در یک ماه معمولی حدود ۱.۷ میلیون نفر را از کار کنار میگذارند.
شواهد موجود نشان میدهد هوش مصنوعی تاکنون تعداد زیادی شغل جدید نیز ایجاد کرده و بخش مهمی از مشاغلی را که از بین برده، جبران کرده است.
سرمایه هنگفتی که به مراکز داده و تولید برق سرازیر شده، رقابت شدیدی برای جذب کارگران ساختمانی و نیروهای زیرساختی به راه انداخته است.
استارتاپهای هوش مصنوعی نیز با سرعت زیادی استخدام میکنند. شرکتهای قدیمیتر که تلاش میکنند از رقبا عقب نمانند، موقعیتهای شغلی تازهای در حوزه AI ایجاد کردهاند.
از سوی دیگر، هوش مصنوعی با افزایش بهرهوری برخی کارکنان، ممکن است تقاضا برای خدمات آنها را نیز بیشتر کرده باشد.
اکونومیست برآورد میکند در مجموع، هوش مصنوعی تاکنون حدود یک میلیون شغل جدید در آمریکا ایجاد کرده است.
این رقم بهراحتی از حدود ۲۰۰ هزار مورد تعدیل نیروی منتسب به AI از اواسط سال ۲۰۲۳ بیشتر است و ظاهراً برای جبران ضعف استخدام در بسیاری از مشاغل اداری نیز کافی بوده است.
انفجار سرمایهگذاری در زیرساخت AI
بخش بزرگی از این مشاغل نتیجه موج عظیم سرمایهگذاری آمریکا در زیرساخت هوش مصنوعی است.
گلدمن ساکس برآورد میکند هزینه سالانه تجهیزاتی که برای اجرای هوش مصنوعی لازماند ــ از تراشه و سرور گرفته تا مراکز داده، سیستمهای خنککننده و تأمین برق ــ اکنون حدود ۵۰۰ میلیارد دلار بیشتر از سال ۲۰۲۲ است؛ سالی که جهان با ChatGPT آشنا شد.
تنها ساخت مراکز داده با نرخ سالانه بیش از ۷۵ میلیارد دلار در جریان است؛ رقمی که طبق دادههای اداره سرشماری آمریکا تقریباً ۶۰ درصد بیشتر از یک سال قبل است.
این موج ساختوساز به ارتشی از نیروهای متخصص نیاز دارد: برقکارانی که تأسیسات را سیمکشی کنند، متخصصان سیستمهای تهویه و خنککننده که مانع داغ شدن رکها شوند، مهندسان شبکه برق که مراکز را به شبکه متصل کنند و تکنسینهایی که تجهیزات را نصب و نگهداری کنند.
۳۲۰ هزار شغل بیشتر از روند معمول
اکونومیست پنج صنعت اصلی مرتبط با ساخت دیتاسنترها، از پیمانکاری برق گرفته تا تولید تجهیزات، را بررسی کرده است.
از سال ۲۰۲۳ تاکنون، اشتغال در این صنایع حدود ۳۲۰ هزار نفر بیشتر از چیزی رشد کرده که روند کلی ساختوساز و تولید نشان میداد.
اداره آمار کار آمریکا نیز پیشبینی میکند بخش خدمات عمومی، مانند برق و انرژی، تا سال ۲۰۳۵ سریعترین رشد را در میان صنایع بزرگ تجربه کند.
البته همه این مشاغل مستقیماً به AI مربوط نیستند. توسعه شبکه برق و ساخت کارخانههای دیگر نیز نقش دارند، اما بخش بزرگی از این رشد بدون هوش مصنوعی به وجود نمیآمد.
وبسایت کاریابی Indeed میگوید فرصتهای شغلی مربوط به مراکز داده طی دو سال گذشته بیش از دو برابر شدهاند، در حالی که مجموع آگهیهای استخدام در اقتصاد آمریکا کاهش یافته است.
لینکدین نیز برآورد میکند بین سالهای ۲۰۲۳ تا ۲۰۲۵ نزدیک به نیم میلیون شغل مرتبط با دیتاسنترها در آمریکا ایجاد شده و تکنسینها و مهندسان مراکز داده از رایجترین استخدامهای جدید بودهاند.
حقوقها هم بالا رفتهاند
رقابت برای جذب نیروی متخصص در دستمزدها نیز خود را نشان میدهد.
دادههای Indeed نشان میدهد دستمزد پیشنهادی برای مشاغل نصب و نگهداری در مراکز داده حدود ۴۰ درصد بیشتر از مشاغل مشابه در سایر صنایع است.
آمار رسمی نیز روند مشابهی را نشان میدهد.
در یک سال منتهی به ژوئن، متوسط دستمزد ساعتی در صنعت تولید تجهیزات برقی بیش از ۱۳ درصد و در میان پیمانکاران برق نزدیک به ۸ درصد افزایش یافته است.
با وجود این افزایش دستمزد، پیدا کردن نیروی متخصص همچنان دشوار است.
دونالد لیونز از انجمن ملی تولیدکنندگان تجهیزات برقی آمریکا اخیراً در بازدید از یک کارخانه ترانسفورماتور از مدیرعامل شرکت پرسید مهمترین کمکی که نیاز دارد چیست.
مدیرعامل پاسخ داد: «میتوانی بیایی اینجا و یکی از خطوط تولید ما را اداره کنی؟»
هوش مصنوعی فقط برای کارگران یقهآبی شغل نساخته است
رشد اشتغال فقط به کارگران ساختمانی و تکنسینها محدود نمیشود.
هوش مصنوعی در حال ایجاد نسل تازهای از مشاغل یقهسفید نیز هست.
مهندسان مدلهای AI را میسازند، برچسبگذاران داده ورودیها را دستهبندی و پاسخها را ارزیابی میکنند، مهندسان موسوم به «Forward-Deployed» مدلها را برای مشتریان شخصیسازی میکنند و مدیران تازهای با عنوانهایی مانند رئیس هوش مصنوعی تصمیم میگیرند شرکتها چگونه از این فناوری استفاده کنند.
بعضی از این مشاغل تا همین چند سال پیش تقریباً وجود نداشتند.
بر اساس دادههای لینکدین، تعداد آگهیهای مربوط به «رئیس هوش مصنوعی»، «مهندس AI» و «مدیر هوش مصنوعی» نسبت به سالهای ۲۰۲۳ و ۲۰۲۴ تقریباً دو برابر شده است.
حدود یک درصد مشاغل حرفهای آمریکا حالا مستقیماً AI هستند
پژوهش اولیهای از گاد لوانون، اقتصاددان ارشد مؤسسه Burning Glass، با استفاده از سوابق شغلی ــ عمدتاً اطلاعات لینکدین ــ تلاش کرده مشاغلی را شناسایی کند که بدون هوش مصنوعی اساساً وجود نداشتند.
این مشاغل شامل موقعیتهای کاری در شرکتهای متولدشده با AI و همچنین مشاغل تخصصی هوش مصنوعی در شرکتهای دیگر میشوند.
او برآورد میکند اکنون حدود یک درصد از تمام مشاغل حرفهای آمریکا، «شغل AI» هستند؛ یعنی در حدود یک میلیون موقعیت شغلی.
در مشاغل کامپیوتری و علوم زیستی ــ از جمله پژوهشگرانی که برای کشف داروهای جدید از AI استفاده میکنند ــ این سهم به ۴ تا ۵ درصد میرسد.
تحلیل خود لینکدین نیز نشان میدهد بین سالهای ۲۰۲۳ تا ۲۰۲۵ حدود ۶۴۰ هزار شغل جدید و مشخصاً مرتبط با هوش مصنوعی ایجاد شده است.
کوری کانتنگا، رئیس اقتصاد آمریکا در لینکدین، میگوید:
«تا امروز، شواهد نشان میدهد هوش مصنوعی در مجموع باعث ایجاد خالص شغل شده است.»
مهندسان و دانشمندان داده هم بیشتر شدهاند
اکونومیست همچنین رشد اشتغال در مشاغل حرفهای نزدیک به موج AI ــ مانند مهندسان، توسعهدهندگان نرمافزار، ریاضیدانان و دانشمندان داده ــ را با کل اشتغال حرفهای مقایسه کرده است.
از سال ۲۰۲۲ تاکنون این گروهها حدود ۷۳۰ هزار شغل بیشتر از روند معمول ایجاد کردهاند.
طبیعتاً تمام این مشاغل را نمیتوان مستقیماً به هوش مصنوعی نسبت داد، اما تقریباً مسلم است که AI در ایجاد بخش قابلتوجهی از آنها نقش داشته است.
افزایش بهرهوری هم میتواند شغل ایجاد کند
منبع سوم ایجاد شغل، افزایش بهرهوری است.
هوش مصنوعی به وکلا اجازه میدهد قراردادها را سریعتر آماده کنند و تحلیلگران میتوانند ظرف چند دقیقه اسناد مالی را بررسی کنند.
اگر افزایش بهرهوری باعث کاهش هزینه خدمات حرفهای شود، ممکن است تقاضا برای این خدمات آنقدر بالا برود که در نهایت کار بیشتری ایجاد شود، نه کمتر.
جالب اینکه بعضی مشاغلی که زمانی از آسیبپذیرترین حرفهها در برابر AI محسوب میشدند، ظاهراً از همین اثر سود بردهاند.
بین سالهای ۲۰۲۳ تا ۲۰۲۵، اشتغال دستیاران حقوقی حدود ۱۱ درصد و اشتغال تحلیلگران تحقیقات بازار حدود ۶ درصد افزایش یافته است.
این در حالی است که میانگین رشد اشتغال کل کشور تقریباً ۲.۵ درصد بوده است.
اداره آمار کار آمریکا نیز پیشبینی میکند با وجود هشدارهای گسترده درباره اخراجهای قریبالوقوع، بخش خدمات حرفهای به لطف تقاضا برای سیستمهای هوش مصنوعی و مشاوره، همچنان رشد سریعی داشته باشد.
همه مشاغل برنده نیستند
بااینحال، برخی حرفهها واقعاً تحت فشار قرار گرفتهاند.
از ژانویه ۲۰۲۳ تاکنون، تعداد کارکنان خدمات مشتری حدود ۱۰ درصد کاهش یافته است.
تعداد منشیها و دستیاران اداری نیز تقریباً ۱۵ درصد پایین آمده است.
این مشاغل پر از وظایف تکراری و روتینی هستند که ایجنتهای هوش مصنوعی روزبهروز در انجام آنها بهتر میشوند.
اداره آمار کار آمریکا انتظار دارد مشاغل اداری و پشتیبانی دفتری تا سال ۲۰۳۵ در مجموع ۷۵۲ هزار شغل از دست بدهند.
مشاغلی که امروز حتی تصورشان را هم نمیکنیم
اما با افزایش تواناییهای AI، احتمالاً این فناوری همچنان مشاغل تازهای ایجاد خواهد کرد.
امروز بیش از ۶ میلیون آمریکایی در مشاغل مرتبط با رایانه کار میکنند؛ مشاغلی که پیش از عصر رایانه اصلاً وجود نداشتند.
حدود ۸ میلیون نفر دیگر نیز در صنایع جدیدی مانند اقتصاد پلتفرمی، تجارت الکترونیک و تولید محتوا فعالیت میکنند.
کارگران آینده ممکن است تیمهایی از ایجنتهای خودمختار هوش مصنوعی را مدیریت کنند یا اختلافات میان آنها را حل کنند.
آیا چنین چیزی خیالپردازانه به نظر میرسد؟
شاید.
اما یک یا دو دهه پیش، «اینفلوئنسر بودن» هم شبیه یک شغل خیالی به نظر میرسید.