دلایل حملات انصارالله به اهداف اقتصادی عربستان چیست؟
فرارو- علی ظافر، تحلیلگر ارشد مسائل بینالملل المیادین؛ بهنظر میرسد که مناسبات بین صنعا و ریاض به یک مرحله جدید و پرتنش وارد شده است؛ مرحلهای که نشانههای آن ممکن است دو طرف را به سوی درگیریهای وسیعتر سوق دهد.
طبق گزارش فرارو، این نگرانی پس از افزایش عجیب حملات عربستان سعودی به پنج استان یمن در اوایل هفته جاری مطرح شده است. به دنبال این حملات، نیروهای یمنی نیز با پاسخهای گستردهای اقدام کرده و به شریانهای حیاتی، اقتصادی و نظامی عربستان در مناطق جنوبی این کشور حمله کردند.
ادامه این روند احتمالاً عربستان، یمن و حتی منطقه را به آستانه یک دوران سرنوشتساز نزدیک خواهد کرد؛ دورانی که تنها با ایجاد تغییرات سیاسی فوری و فراهم کردن شرایط لازم برای کاهش تنش و دستیابی به صلح قابل جلوگیری خواهد بود.
۱۲۰ حمله هوایی و یک پاسخ گسترده؛ شرایط جدید جنگ یمن
در روزهای اخیر، عربستان سعودی بهطرز بیسابقهای شدت حملات هوایی خود را علیه یمن افزایش داده است؛ حملاتی که بر اساس اظهارات سرتیپ یحیی سریع، سخنگوی نیروهای مسلح یمن، از سال ۲۰۲۲ تاکنون مشاهده نشده بود.
او اعلام کرد که قریبا به بیش از ۱۲۰ حمله هوایی به مناطق مختلف استانهای جوف، مأرب، حدیده، تعز و بیضاء انجام شده است. به گفته منابع یمنی، این موج «جامع» از حملات همچنین به غیرنظامیان و اماکن غیرنظامی آسیب وارد کرده است.
در میان این حوادث، حمله به زندان مرکزی شهرستان حَزم در استان جوف یکی از خونینترین وقایع بود که حداقل ۲۵ نفر کشته یا زخمی شدند.
در واکنشی به این حملات و به منظور تحقق هشدار شورای عالی سیاسی و نیروهای مسلح یمن مبنی بر اینکه حملات عربستان بیپاسخ نخواهد ماند، یگان موشکی و نیروی پهپادی یمن عملیاتی «کیفی، ترکیبی و وسیع» را به اجرا درآوردند.
در این عملیات، مجموعهای از اهداف مهم نظامی، حیاتی و اقتصادی در جنوب عربستان مورد هدف قرار گرفت؛ اهدافی که از نظر یمنیها جزء مهمترین و حساسترین بخشهای شریان نظامی و اقتصادی عربستان بهحساب میآیند.
این حمله با بهکارگیری دهها موشک بالستیک و پهپاد انجام شد و تأسیسات آرامکو در نجران، ابها و جیزان، شهرک صنعتی جیزان و پایگاه هوایی ملک خالد در خمیس مشیط را شامل شد.
اهمیت عملیات تلافیجویانه یمن بهدلیل تنوع و حساسیّت اهداف آن قابل توجه است؛ این اهداف هم مناطق اقتصادی و هم مراکز نظامی عربستان را شامل میشوند.
طبق اطلاعات موجود، تأسیسات آرامکو در ابها و نجران جایگاهی کلیدی در اقتصاد عربستان دارند و با حوزههایی چون امنیت آبی، تأمین برق و خدمات عمومی این کشور پیوند دارند. این تأسیسات همچنین مسئول تأمین و انتقال فرآوردههای نفتی برای بخشهای حیاتی در جنوب عربستان هستند؛ موضوعی که به اهمیت و حساسیت اقتصادی این مراکز میافزاید.
این نقطه قوت همچنین شامل شهر اقتصادی جیزان و تأسیسات آرامکو در این منطقه میشود. این دو نقطه، پروژههای بزرگ و راهبردی عربستان در حوزههای صنایع پایه و تبدیلی به شمار میروند و زیرساختهای مهمی را شامل میشوند؛ از جمله مجتمع پالایش نفت آرامکو، پروژههای بزرگ انرژی، مجتمع فرآوری نفت خام و تولید محصولات پالایششده، نیروگاه برق یکپارچه با فناوری گازسازی، بندر تجاری و تأسیسات آبشیرینکن.
بخشی از این مجموعه همچنین به صنایع پایه و تبدیلی مرتبط است.
علاوه بر این اهداف اقتصادی، پایگاه هوایی ملک خالد در خمیس مشیط نیز هدف حملات یمنی قرار گرفت. اهمیت این پایگاه بهدلیل استفاده از آن در اجرای حملات اخیر علیه یمن است.
پایگاه ملک خالد یکی از بزرگترین و حیاتیترین پایگاههای نظامی در منطقه محسوب میشود و بهعنوان مرکز فرماندهی منطقه جنوبی عربستان عمل میکند و مجهز به سامانهها و فناوریهای پیشرفته نظامی برای رصد و عملیات تهاجمی است.
ریاض تحت فشار حملات دوربرد صنعا
نیروهای یمنی بر این اعتقاد هستند که حملات عربستان بیپاسخ نخواهد ماند و ریاض بهطور حتم بهای سنگینی را برای این حملات خواهد پرداخت؛ پاسخی که قرار است عصارهای تکاندهنده به خود بگیرد.
پاسخ یمن بر اساس اصل «گسترش در برابر گسترش» طراحی شده است. حملات هوایی عربستان به پنج استان یمن با عملیاتی وسیع در جیزان، نجران و عسیر پاسخ داده شد و در این راستا اهداف جدیدی به فهرست حملات افزوده شد که یکی از آنها تأسیسات آرامکو در ابها بود.
عملیات اخیر یمن، بههمراه حملات پیشین، ضعف و بحران پدافند هوایی عربستان را بیشتر نمایان کرده و نشاندهنده سطح بیسابقهای از آسیبپذیری استراتژیک در این کشور میباشد.
بهکارگیری دهها موشک و پهپاد در عملیات اخیر نشاندهنده این است که نیروهای یمنی از ذخایر راهبردی تسلیحاتی برخوردارند؛ ذخایری که به آنها این امکان را میدهد که همزمان با تحرکات داخلی و افزایش حملات عربستان بهطور موثری پاسخ دهند.
این عملیات نظامی را نمیتوان بهطور مستقل از شرایط پرتنش میدان و تحرکات شتابان در داخل یمن، بهخصوص در جبهههای ساحل غربی و مناطق پیرامون استانهای جوف، بیضاء و مأرب، ارزیابی کرد.
این تحرکات همزمان با انتقال نیروها و تجهیزات از سوی عربستان بهسمت خاک یمن، از مسیر گذرگاه الودیعه و شهرستان العَبر و همچنین از سمت شرقی جوف در حال انجام است. نیروهای اعزامی به سلاح، پول و تجهیزات نظامی گسترده مجهز شده و تعدادی از هواپیماهای جاسوسی مسلح سعودی نیز آنها را همراهی میکنند.
هدف از این عملیات تغییر موازنه قدرت و کنترل مناطق و همچنین دور کردن تمرکز صنعا از معادلات موجود در دریا ذکر شده است؛ اقدامی که میتواند تبعات سنگینی برای اقتصاد عربستان بههمراه داشته باشد.
اما اوضاع میدانی برخلاف محاسبات ریاض شکل گرفته است. محموله نظامی عظیمی که عربستان از خاک خود بهسمت شهرستان العَبر منتقل کرده بود، قبل از رسیدن به هدف، هدف قرار گرفته و منهدم شد.
نیروهای مسلح یمن این عملیات را پیشدستانه توصیف کرده و رسانه جنگی یمن نیز تصاویری از آن منتشر کرده است؛ عملیاتی که از نگاه صنعا بهعنوان یک موفقیت همزمان در حوزه نظامی و اطلاعاتی تلقی میشود.
پس از آن، پدافند هوایی یمن اعلام کرد که در طی ۲۴ ساعت اخیر چهار پهپاد سعودی از انواع مختلف را سرنگون کرده است. نیروهای مسلح یمن همچنین موفق شدند نیروهای حمایت شده عربستان را از نواحی حاشیهای استانهای جوف و بیضاء به عقبنشینی وادارند.
این تحولات در پی هدفگیری دقیق یک نشست میدانی از فرماندهان نیروهای سعودی در یکی از جبههها توسط یگان موشکی یمن صورت گرفت.
ناکامی محاسبات ریاض، شکست تحرکات و بسیج نیروها و تجهیزات و بینتیجهماندن طرحهای آن، در کنار تداوم بنبست عربستان در دریای سرخ بهدلیل ادامه محاصره و حملات، هر یک از عواملی است که ممکن است این کشور را به تشدید دوباره حملات هوایی وادار کند؛ حملاتی که تعداد آنها از ۱۲۰ مورد فراتر رفته است.
از سوی دیگر، عربستان تلاش میکند موازنه میدان را به نفع خود تغییر دهد اما تحولات میدانی برخلاف محاسبات و برآوردهای نظام سعودی پیش رفته است. لذا، عربستان بیپرسش درگیر بحران جدیدی شده است؛ بحرانی که پیامدهای عملیات یمن بر شریانهای اقتصادی و نظامی جنوبی عربستان آن را تشدید کرده است.
این شرایط در حالی بهوجود آمده است که بحران پدافند هوایی، عربستان را با سطحی بیسابقه از آسیبپذیری استراتژیک رو به رو کرده است. در کنار این موضوع، تکرار حملات به غیرنظامیان و اماکن غیرنظامی بار دیگر عربستان را با انتقادات اخلاقی روبرو ساخته است.
این مجموعه عملیات نشاندهنده توانایی صنعا در هدف قرار دادن نقاط ثابت و متحرک در فواصل دور است؛ تواناییای که با کوتاهتر شدن فاصله میان شناسایی اطلاعات، تصمیمگیری و اجرای عملیات همراه شده است.
در نهایت، اگر تحولات میدانی در زمین و هوا را بر اساس دادههای موجود و با نگاهی واقعنگرانه بررسی کنیم، نتیجهگیری میشود که صنعا همچنان کنترل و ابتکار عمل میدانی و تاکتیکی را در اختیار دارد و از آمادگی و قدرت عملیاتی بالایی برخوردار است.
طبق این ارزیابی، صنعا میتواند معادلاتی که پیشتر به آنها اشاره شده را تثبیت کند و حتی معادلات جدیدی را در عرصههای زمینی و دریایی ایجاد نماید؛ موضوعی که سرپرست نخستوزیری در صنعا نیز اخیراً به آن اشاره کرده بود.
در مقابل، تحولات اخیر نشان میدهد که اتکای ریاض به گزینه نظامی، سختگیری در پروندههای صلح، محاصره و تشدید فشارها در داخل، به یک بنبست راهبردی و پیچیده منجر شده است.
این وضعیت هزینههای سنگینی را بر عربستان تحمیل کرده است؛ آن هم در شرایطی که منطقه و نظام بینالمللی در یکی از حساسترین مقاطع خود به سر میبرند.