روی پنهان «بازنشستگی»
مجتبی غنیموخر، روانشناس در گفتوگو با ایسنا، با بیان اینکه برخلاف نگاه عموم که بازنشستگی را استراحت میدانند، روانشناسی آن را شوک هویتی میدانند، گفت: برای بسیاری از آدمها شغل صرفا به درآمد محدود نمیشود، بلکه برنامه روزانه، جایگاه اجتماعی، رابطه با همکاران و حس «مفید بودن» را هم شامل میشود.
وی افزود: وقتی اینها به یکباره کنار میروند، فرد ممکن است از خودش بپرسد «حالا من کیستم؟». برای همین بازنشستگی گاهی بهجای آرامش، حس پوچی، بیهدفی یا کاهش اعتمادبهنفس را بهدنبال دارد. مثلا مدیری که سالها تصمیمگیرنده بوده، ممکن است بعد از بازنشستگی احساس کند دیگر کسی بهنظرش نیاز ندارد.
این روانشناس اضافه کرد: البته همه بازنشستگی را به این صورت تجربه نمیکنند و کسانی که برای این دوره برنامه و نقش جدید دارند، معمولا راحتتر سازگار میشوند. بهتر است بازنشستگی را «تغییر نقش» ببینیم، نه صرفا «پایان کار».
مراحل گذار؛ از دوره ماهعسل تا سرخوردگی
غنیموخر درباره مراحلی که فرد از زمان قطع کار تا شکلگیری روزمرگیهای جدید طی میکند، بیان کرد: مسیر برای همه یکسان نیست، اما بسیاری از افراد مراحل مشابهی را تجربه میکنند.
وی ادامه داد: ابتدا دورهای به نام «ماهعسل» است که با آزادی، استراحت و سفر همراه میشود. بعد ممکن است سرخوردگی پدیدار شود؛ روزها خالی بهنظر برسند، فرد دلتنگ همکاران شود و احساس بیفایده بودن کند. این وضعیت ممکن است با اضطراب و کجخلقی همراه شود. مثال کسی که هر صبح عجله داشته، حالا نمیداند ساعتهای روز را چطور پر کند.
این روانشناس اظهار کرد: در مرحله بعد، فرد بهتدریج موارد مختلف را بازتعریف میکند و بهدنبال فعالیت، نقش یا رابطه تازه میرود. در نهایت اگر این نقشها پیدا شوند، روزمرگی جدید و آرام شکل میگیرد. اگر سرخوردگی طولانی شد، گفتوگو با متخصص کمککننده است.
حس نامرئیشدن و کاهش بازخوردهای روزمره
غنیموخر با اشاره به اینکه با قطع پیوند هویت فرد با میز کار، حس پوچی بهسراغش میآید، گفت: در محیط کار، افراد هر روز بازخورد کوچکی از دیدهشدن میگیرند از جمله سلام همکار، جویا شدن نظرش، تماس و پیام. بعد از بازنشستگی این پیامها ناگهان کم میشوند و فرد حس میکند دیگر کسی به او نیاز ندارد.
وی افزود: وقتی عنوان و نقش هم کنار میرود، ممکن است بپرسد «بدون این عنوان، ارزش من چیست؟» مثلا کسی که همیشه مرجعی برای حل مشکل بوده، حالا هفتهها تلفنش زنگ نمیخورد. این حس معمولا بهتدریج پدید میآید و بعضیها آن را پنهان میکنند. نگهداشتن ارتباط با همکاران، پیداکردن نقش جدید و ساختن روال روزانه، جلوی عمیقتر شدن آن را میگیرد.
به گفته این روانشناس، کسانی که هویتشان تقریبا بهطور کامل به شغل گره خورده، بیشتر در معرض خطرند؛ مثل افرادی که بیشازحد کار میکنند و بیرون از کار، سرگرمی، دوست یا نقش دیگری ندارند. افرادی که قدرت و جایگاه بالایی داشتهاند، کسانی که بازنشستگی را ناخواسته و ناگهانی تجربه میکنند و افراد تنها بوده یا روابط محدودی دارند هم آسیبپذیرترند؛ مثلا کسی که تمام وقتش را سرکار گذرانده، بعد از بازنشستگی ناگهان با روزهای خالی روبهرو میشود.
غنیموخر خاطرنشان کرد: البته فروپاشی همیشگی نیست و بیشتر شبیه یک دوره سخت سازگاری است و آمادهشدن از چند سال قبل، همراه با ساختن علاقهها و ارتباطهای معنادار بیرون از کار، خطر را پایین میآورد.
وی در پایان اظهار کرد: آگاهی از ابعاد هویتی بازنشستگی و پذیرش این تحولات، به افراد کمک میکند تا با آمادگی روانی بیشتری بهاستقبال دوران بازنشستگی بروند.
انتهای پیام